Zagreb neemt afscheid van het Maarschalk Titoplein

Josip Tito, de voormalige communistische dictator van Joegoslavië. Beeld AFP

Kan een van de belangrijkste pleinen in Zagreb nog de naam dragen van de voormalige communistische dictator van Joegoslavië, meer dan 25 jaar nadat dat land in een reeks bloedige oorlogen uit elkaar viel? Nee, besloot de gemeenteraad van de Kroatische hoofdstad deze maand.

"Het Maarschalk Titoplein behoort nu tot het verleden, en ik hoop dat het daar blijft", zei de voorzitter nadat Tito als naamgever was weggestemd. De bordjes op het plein worden vervangen door nieuwe: Plein van de Republiek Kroatië.

Aan de naamswijziging ging een jarenlange strijd vooraf, inclusief demonstraties op het plein waaraan het prestigieuze nationaal theater ligt. Voorstanders van de verandering wijzen op de misdaden die Tito, in Kroatië geboren, tegen de Kroatische bevolking zou hebben gepleegd. Met name tegen Kroatische strijders die in de Tweede Wereldoorlog tegen zijn partizanen vochten. Rond de 20.000 zou hij er hebben laten executeren.

Maar dat waren fascisten, betogen tegenstanders. Zij waarschuwen voor oprukkend nationalisme in de Kroatische politiek, met politici die het naziregime van de vazalstaat van Hitler vergoelijken.

De grootste voorstander van de naamswijziging, een voormalig minister van cultuur, stelde eerder voor de feestdag van de overwinning op het fascisme te schrappen. Alleen gebeurtenissen van ná 1990 moeten worden herdacht, vindt hij. Hij kreeg uiteindelijk de burgemeester, die aanvankelijk tegen naamswijziging was, mee - in ruil voor politieke steun.

Vervelende erfenissen

De naamswijziging is niet uniek. In juli doopte de stad Karlovac, zo'n 50 kilometer ten zuidwesten van Zagreb, haar Titoplein om in het Plein van de Kroatische verdedigers. En zo zit heel voormalig Joegoslavië met de naamserfenis van zijn voormalig leider in zijn maag.

De Servische hoofdstad Belgrado ging voortvarend te werk: vanaf 1990 ging de Maarschalk Titoboulevard door het leven als Boulevard van de Servische heersers. Inmiddels draagt hij de naam van de voormalige Koning Milan.

Alle republieken hadden tijdens diens heerschappij een stad vernoemd naar de grote leider, die ze in de jaren negentig allemaal hernoemden. In Montenegro kreeg zelfs de hoofdstad een andere naam; Titograd was in 1992 van de ene op de andere dag weer Podgorica, zoals voor de Tweede Wereldoorlog.

De Italiaanse onderzoeker Giorgio Comai wilde weleens weten in hoeverre Tito nog leeft in het straatbeeld op de Balkan. En dan blijkt dat zijn erfenis toch nog zeer behoorlijk is. Alleen uit Kosovo is hij volledig verdwenen. Maar elders zijn nog 276 straten, pleinen en kades van Tito.

Verreweg de meeste ervan (176) liggen in Servië. Macedonië is tweede, met 36. De hoogste berg van het land heet nog steeds Tito's Top, en er zijn voor zover bekend geen plannen om de oorspronkelijke naam, Grote Turk, weer in ere te herstellen.

En op de derde plaats staat... Kroatië. In vrijwel elk dorp in Istrië heeft Tito nog gewoon zijn eigen straat. Daar zijn ze kennelijk nog niet vergeten dat het dankzij hem is dat het schiereiland überhaupt sinds 1954 bij Kroatië hoort, en niet meer bij Italië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden