Zadel ziekenhuizen niet op met onmogelijke keuzes

Ziekenhuizen moeten dure medicijnen vaak zelf betalen. De ene patiënt krijgt ze wel, de ander niet. Eerlijker is het om landelijk afspraken te maken.

Werner Brouwer en Frans Rutten

Het was onlangs weer in het nieuws: patiënten in sommige ziekenhuizen krijgen betere medicijnen dan in andere ziekenhuizen, al hebben ze dezelfde aandoening. Alleen al voor twee vormen van kanker kregen vorig jaar zo’n duizend patiënten niet de juiste medicijnen, becijferde de koepelorganisatie van kankerpatiënten, NFK. Het totale aantal patiënten dat de dupe is ligt dus veel hoger. Een zeer kwalijke zaak, de medicijnen in kwestie kunnen immers levens redden. Ze zijn vaak opgenomen in medische richtlijnen en gelden daarmee als de standaardbehandeling.

Er moet een einde komen aan deze ongelijkheid in basiszorg tussen patiënten. In het nieuwe zorgstelsel moet iedere burger zich verzekerd weten van een door de overheid vastgesteld basispakket aan zorg.

Dat er zulke grote verschillen zijn tussen ziekenhuizen in geleverde zorg komt doordat de bewuste medicijnen vaak erg duur zijn. Ziekenhuizen moeten ze geheel of gedeeltelijk uit het bestaande budget betalen. Omdat er steeds betere (duurdere) medicijnen bijkomen, groeit het bedrag dat ziekenhuizen aan medicijnen moeten uitgeven sterk. In 2010 hebben we waarschijnlijk 500 tot 600 miljoen euro nodig alleen al voor 12 dure nieuwe middelen die de afgelopen tijd zijn geïntroduceerd. Dat is net zoveel als we nu aan alle ziekenhuismedicijnen uitgeven!

Ziekenhuizen worden dus gedwongen zelf keuzen te maken: deze nieuwe medicijnen vergoeden en het geld elders binnen het ziekenhuis weghalen of misschien maar liever niet altijd de beste medicijnen gebruiken en geld overhouden voor andere zorg.

Het is een duivels dilemma, dat niet op het bordje van het ziekenhuis thuishoort. Immers, hierdoor ontstaan de verschillen tussen ziekenhuizen in behandelingen van patiënten met dezelfde aandoening en krijgen onwetende patiënten soms niet de behandeling waar zij recht op hebben.

Het nieuwe kabinet zou twee dingen moeten doen. Allereerst moeten aanbieders van zorg, zoals ziekenhuizen, worden betaald voor het leveren van juiste zorg. Nu worden ziekenhuizen financieel gestraft als zij betere medicijnen gebruiken.

Het is beter als ze een prestatiegerichte en werkbare financiering ontvangen, waarin medicijnen integraal zijn opgenomen. Dat is ook wat op termijn wordt beoogd met het systeem van diagnose-behandel-combinaties (dbc’s). Als het ziekenhuis dan duurdere medicijnen voorschrijft kan de prijs van de desbetreffende behandeling worden aangepast.

Ten tweede moet er worden nagedacht over de vraag welke zorg moet worden geleverd, ook in de praktijk. Over de criteria lijkt ondertussen wel enige consensus. In het basispakket hoort alle zorg die noodzakelijk, effectief en doelmatig is. ’Gepaste zorg’, zoals dat wordt genoemd.

Wat ’gepaste zorg’ inhoudt, hoeven ziekenhuizen niet zelf te beslissen. Dat zou op landelijk niveau moeten gebeuren, systematisch en transparant.

Het basispakket bevat niet zomaar alle zorg en ook niet altijd de allerbeste zorg. Soms is de allerbeste zorg namelijk wel veel duurder dan een alternatief, maar levert het maar weinig extra gezondheid op. Gegeven een eindig budget voor zorg, betekent het gebruik van dergelijke zorg dan dat andere zorg die veel meer gezondheid had kunnen opleveren, niet kan worden geboden. Dan is het verstandiger om zulke zorg niet in te zetten en het beschikbare geld voor iets anders in te zetten.

Op een hoger niveau is dat niets anders dan het dilemma waar ziekenhuizen nu mee zijn opgezadeld.

Een belangrijke vraag daarbij is hoe een centraal besluit in dit opzicht de zorg op de werkvloer kan bereiken, zodat ook daar iedereen zich verzekerd weet van gepaste zorg.

Het nieuwe kabinet kan in dat opzicht leren van ervaringen in het buitenland. Daar heeft men instituten in het leven geroepen, zoals het Engelse National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE), die op centraal niveau vaststellen welke zorg gepast is bij welke aandoeningen. Alle relevante partijen praten mee bij die beslissing. De keuzes zijn eenduidig en onafhankelijk en evidence based . De aanbevelingen zijn in Engeland de richtlijnen voor medisch handelen. Zorgverleners houden zich eraan. Zoiets kan in Nederland ook. Zorgverzekeraars en ultiem de Inspectie voor de Gezondheidszorg zouden op de naleving kunnen toezien.

Uiteindelijk kan zo optimale zorg voor de Nederlandse burgers worden gegarandeerd. En komt er een einde aan de onwenselijke situatie dat patiënten in het ene ziekenhuis betere medicijnen krijgen dan in het andere. Een prachtig doel voor het nieuwe kabinet.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden