Zachtere Brexit is het gevolg van nu al voelbare economische pijn

Op een plein in Tipton is alleen de shop met producten voor buitenlandse werknemers nog open.  Beeld Merlin Daleman
Op een plein in Tipton is alleen de shop met producten voor buitenlandse werknemers nog open.Beeld Merlin Daleman

Na alle Britse voorstellen deze zomer voor de brexit-gesprekken wordt een ding duidelijk: de realiteitszin is terug in Downing Street. Investeringen dalen en de gewone Brit houdt de hand op de knip.

Het zag er allemaal erg fragiel uit, na de Britse parlementsverkiezingen in juni. Premier May was tegen een verrassende nederlaag aangelopen en moest met een enorm verzwakt mandaat haar regering voortzetten. Daarna was wekenlang chaos troef. Pro-Brexit-ministers Boris Johnson van buitenlandse zaken en Liam Fox van internationale handel botsten voortdurend met de gematigde Philip Hammond van financiën. Niemand wist wat de regering wilde.

Fotograaf Merlin Daleman fotografeerde voor Trouw de voorstanders van Brexit in de arbeidersklasse. 'Het gaat zo slecht, het kan alleen nog maar beter worden.'

Maar nadat eerst Hammond en Fox in een gezamenlijke brief de vrede tekenden, rolden er vervolgens verschillende 'position papers' uit het ministerie voor Brexit-zaken: gedetailleerde voorstellen en uitgangspunten voor de onderhandelingen. De Britse regering liet zich voor het eerst in de kaarten kijken. En die laten een andere koers zien dan die Theresa May vóór haar dramatisch verlopen verkiezingen nog aankondigde.

Voor het eerst erkent de regering dat er een overgangsperiode nodig is als Brexit in maart 2019 een feit is. In de jaren daaropvolgend wil Groot-Brittannië bijvoorbeeld nog tijdelijk lid blijven van de douane-unie, de unie die het binnen de EU zo eenvoudig maakt om goederen over de grens te vervoeren.

Dit om tegemoet te komen aan een belangrijke eis van het bedrijfsleven: zorg dat we de tijd krijgen om ons aan een nieuwe realiteit te kunnen aanpassen. Tijdens die overgangsperiode kunnen de Britten en de EU de toekomstige handelsrelatie dan tot in detail uitwerken.

Compromisbereid

Daarnaast liet Theresa May haar standpunt los over het Europese Hof van Justitie. Ze wilde dat het Hof niets meer te zeggen had over Britse wetgeving, maar in het vorige week gepresenteerde voorstel staat dat de Britten niet langer 'directe' invloed willen van het door Brexiteers vervloekte Hof. Indirect zou het Hof nog altijd een rol kunnen spelen bij het oplossen van geschillen.

"De Britten tonen zich compromisbereid. Dat is een belangrijke stap vooruit, aangezien de onderhandelingen tot nu toe nauwelijks echte vorderingen hebben gemaakt", zegt Anand Menon, directeur van de denktank UK in a Changing Europe. "De regering heeft voor sommige grote problemen in elk geval alternatieven op tafel gelegd. Ook al is het afwachten hoe haalbaar alles is, Brussel zal blij zijn dat er wat meer duidelijkheid is gekomen."

Opvallend is hoe verschillende Brexit-hardliners in May's partij de voorstellen steunen, waarmee de rust bij de Conservatieven voorlopig lijkt teruggekeerd.

Het probleem is echter dat Brussel tot nu toe nauwelijks heeft gereageerd op de plannen. Hoofdonderhandelaar namens de EU, Michel Barnier, liet via Twitter weten dat het essentieel is dat er eerst progressie wordt geboekt op de scheidingsvoorwaarden. Want Brussel heeft aangegeven pas over de toekomst te willen praten, als de Britten akkoord zijn gegaan met het bedrag dat de EU wil hebben voor de scheiding. Dat zal tussen de 40 en 60 miljard euro liggen. Ook moet er een deal zijn over de rechten van EU-burgers in Groot-Brittannië. Nog zo'n heikel punt is de grens tussen Ierland en Noord-Ierland.

Maar de Britten willen vooruit, de klok tikt. Door al die voorstellen te publiceren proberen premier May en minister Davis te zorgen dat het tegelijkertijd ook over de toekomstige handelsrelatie gaat. "Alleen heeft Barnier geen mandaat om het al over de toekomst te hebben", zegt Menon. "Hij is door de 27 EU-leiders op pad gestuurd met de opdracht de scheiding te regelen. Pas als hij voldoende vooruitgang heeft geboekt, kan zijn mandaat worden uitgebreid. Dus als het op de toekomstige handelsrelatie aankomt, kan Barnier op dit moment nog niet eens een standpunt innemen."

Tekst loopt door onder afbeelding

In West Bromwich slijt een Pool zijn ballonnen. Beeld Merlin Daleman
In West Bromwich slijt een Pool zijn ballonnen.Beeld Merlin Daleman

B-day

Na de euforie over de Brexit beginnen de Britten nu de financiële pijn te voelen van het terugwinnen van de Engelse soevereiniteit op de Europese Unie. De stellige, harde Brexitplannen van een jaar geleden worden steeds softer omdat de economische cijfers somberder en somberder worden. De gewone Brit houdt inmiddels de hand op de knip.

In Groot-Brittannië is er vóór het Brexit-referendum misschien niet goed naar de cijfers gekeken. Het Koninkrijk is een importeconomie en heeft relatief weinig maakindustrie. Sinds B-day op 23 juni vorig jaar, toen de Britten besloten de EU de rug toe te keren, is het pond sterling met ruim 15 procent gedaald ten opzichte van de euro en de dollar. Importen worden dan duur en dat merkte het grootste elektronische warenhuis op het eiland aan de andere kant van de Noordzee, Dixons Carphone. Afgelopen week kwam het bedrijf, dat vooral smartphones en telefoon- en internetabonnementen verkoopt, met een zware winstwaarschuwing.

De verkoop valt vies tegen. Britten doen langer met hun mobiele gadgets, stellen vervanging zeker 4 tot 5 maanden uit. Oorzaak: dure buitenlandse smartphones als gevolg van het goedkope pond. Allemaal import: iPhone, Samsung, HTC, Nokia, Blackberry en Huawei. Dixons Carphones' waarde op de beurs is sinds het Brexit-referendum gehalveerd. Ook de autobranche geeft alarmerende signalen af. In juli zijn de autoverkopen met meer dan negen procent gedaald ten opzichte van dezelfde maand vorig jaar. De Brit doet langer met zijn auto, wasmachine, televisie en meubilair. De ingezakte waarde van de pond sterling is hiervan de oorzaak.

Export van 'made in the United Kingdom' is wel veel aantrekkelijker geworden en daar profiteert Groot-Brittannië ook van, maar veel te weinig. Een exporteur als Burberry, van de typisch Engelse trenchcoats, heeft, ondanks stijgende omzetten in het buitenland, de investering in een nieuwe fabriek in Leeds gestopt.

Vechtscheiding

De Engelse auto-industrie, die nog steeds veel merken bouwt, heeft de investeringen met 75 procent teruggeschroefd dit jaar. Per saldo groeien de investeringen van Britse bedrijven in de eerste helft van 2017 niet, de teller staat op nul procent. De centrale bank van Engeland, BoE, heeft zelfs de prognose voor investeringen tot 2020 met 20 procent verlaagd ten opzichte van berekeningen vóór het Brexit-referendum.

Het is ook te zien aan de groei van de Britse economie, die het laatste kwartaal nog maar 0,3 procent bedroeg. Veel lager dan de voorgaande jaren. De consumentenbestedingen groeiden met een luttele 0,1 procent. Alleen levensmiddelenzaken deden het beter. In ruim 14 maanden na het Brexit-referendum houdt de Brit al de hand op de knip.

Daar is in voor Britse huishoudens ook wel aanleiding toe. De dure importen als gevolg van het veel goedkopere pond jagen de inflatie aan, die nu 2,6 procent bedraagt en waarvan de verwachting is dat die snel naar de 3 procent gaat. De lonen stijgen minder met circa 2 procent. Dus per saldo kachelt het Britse gezin er op achteruit.

Vreemd lijkt dit wel omdat de Britse werkloosheid maar 4,4 procent van de beroepsbevolking bedraagt, het laagste percentage in 42 jaar. Dit zou druk op de arbeidsmarkt moeten veroorzaken en loonstijgingen tot gevolg moeten hebben. Dat gebeurt niet. Het Britse statistiekbureau ONS kent de oorzaak. Er zijn zo'n 900.000 werkenden met een nulurencontract, daarbovenop zijn er veel zelfstandigen met een mager inkomen en er zijn nog veel parttimers met een laag salaris.

De komende jaren lijken er niet beter op te worden, zo blijkt uit de laatste prognose van de Bank of England. Zeker nu sombere verwachtingen worden versterkt door een negatief psychologisch sentiment dat door de Britse huishoudens en bedrijven waart. Dit als gevolg van de onzekerheid over de consequenties van de Brexit voor de portemonnee of de bedrijfsbegroting. In deze context moet de Britse regering naar de onderhandelingstafel, naar Brussel.

De Brit wil duidelijkheid, en snel. En een vechtscheiding kon wel eens duur uitpakken.

Lees meer over Brexit in Trouw

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden