Zacht pratende patser en gevoelige verliezer

The Master
Regie: Paul Thomas Anderson. Met Joaquin Phoenix, Philip Seymour Hoffman, Amy Adams

Het majesteitelijke 'The Master' toont het Amerika van de jaren vijftig: een samenleving met het oog alleen op de toekomst gericht terwijl die in de ziel nog een beerput aan ellende met zich mee torst. Ideaal werkterrein voor de verkopers van schijnzekerheden, hier vertegenwoordigd door Lancaster Dodd (Philip Seymour Hoffman), ofwel 'The Master', leider van de sekte-achtige beweging 'The Cause'.

Dodd is een zacht pratende patser die overloopt van vreemde doctrines maar die deze wel dwingend weet op te dringen aan zijn volgelingen. Aan Freddie Quell (Joaquin Phoenix) bijvoorbeeld, een man die redding behoeft maar die in hypergevoeligheid en krankzinnigheid buiten ieders bereik lijkt. Freddie is fotograaf, oorlogsveteraan, zeeman, zonderling, verstotene.

In de openingsscène zien we hem zwaar beneveld op het strand met een pin-up van zand in de weer. Freddie drinkt alles wat voor verdoving zorgt. Wanneer hij na de oorlog uit de marine ontslagen wordt, duikt hij het ruim in om te lurken aan motorolie; ook mengt hij verfverdunner en medicijnen. Joaquin Phoenix strompelt, struikelt en grimast met gebogen schouders door de film. In magerte en motoriek heeft hij iets van de slungelige Leonardo DiCaprio in 'Titanic', alleen is de indrukwekkend authentiek verdoolde Phoenix geen held maar de verliezer; intens alleen en toch alle blikken naar zich toe trekkend, als een anti-Messias.

Regisseur Anderson baseerde de cult van 'The Cause' op 'Scientology', en de figuur van Lancaster Dodd op Scientology-stichter Ron L. Hubbard maar je moet enige 'scientology' tot je genomen hebben om die bron te kunnen herkennen. Ze schuilt bijvoorbeeld in het vraaggesprek waaraan Dodd Freddie bij aankomst onderwerpt; dat is gevuld met bizarre vragen als wat er door hem heen ging bij zijn geboorte. Een eng, zogenaamd reinigend proces dat lijkt op wat Hubbard als auditing heeft omschreven in zijn boek 'Dianetics'.

Verder biedt 'The Cause' veel te vage psycho-prietpraat om zelfs het snel gepikeerde Scientology in de gordijnen te kunnen jagen. Er wordt gezegd dat Scientology-adept Tom Cruise, ooit zelf griezelig goeroe in Andersons 'Magnolia', zich heeft gestoord aan de scène waarin de sceptische zoon van Dodd zegt dat zijn vader 'het verzint waar je bijstaat'. Wat daarin verrast is dat de acteur zich aangesproken heeft gevoeld.

Om de ideologie lijkt het Anderson ook niet te doen. 'The Master' biedt een impressionistisch portret van de wankele verbintenis tussen twee wankele mannen die elkaar een tijdje overeind houden; meer gevoelig en suggestief dan kritisch. En toch is die vaagheid ook de kracht van deze dwarse film, magisch vooral in haar beeldende grootsheid: in de krachtige in Venetië gelauwerde hoofdrolspelers (ook Amy Adams verdient een prijs voor haar rol als Dodds stalen vrouw) en in een paar lang resonerende, spannende scènes.

De regisseur heeft de voorbije werkelijkheid van de jaren vijftig schitterend vormgegeven in 65 mm filmbeelden, pastel getint als oude ansichtkaarten, maar met de helderheid, sensualiteit en glans van een nieuwe wereld. De scène waarin Phoenix op de motor de woestijn in rijdt herinnert aan de kikkers in 'Magnolia'. Je krijgt maar geen vat op wat er precies gebeurt, maar het is wel prachtig en opwindend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden