Zaankanters willen 'hun' asielzoekers houden

Beeld anp

Binnenkort wordt duidelijk of het geplande asielzoekerscentrum (azc) in Zaandam nog doorgaat. Erg waarschijnlijk is dat niet, en dat vinden veel Zaankanters jammer. Ze zijn de afgelopen tijd gehecht geraakt aan 'hun' asielzoekers.

Middenin het centrum van Zaandam staat Saendenborch, een kantoorpand waar vroeger het UWV huisde. Vorig jaar werd bekend dat het gebouw een groot asielzoekerscentrum zal worden.

Er komt plek voor zo'n 450 tot 500 vluchtelingen. Het pand wordt voor een periode van maximaal tien jaar door het COA gehuurd. In de herfst van 2017 openen de deuren. Of toch niet?

Na de plotselinge grote vluchtelingenstroom in de zomer van 2015, daalde het aantal asielzoekers dat naar Nederland komt weer hard (zie kader onderaan). Die trend zet door, zodat het Coa, dat de opvanglocaties uitkiest en beheert, steeds minder behoefte heeft aan nieuwe plekken. Vorig jaar werd al bekend dat ruim 30.000 geplande asielopvangplaatsen niet doorgaan.

Vaak gaat het om afgezegde plannen. Soms is zelfs de bouw stilgelegd of is een bestaand centrum gesloten. Maar het asielzoekerscentrum in Zaandam zou wél doorgaan, dacht iedereen.

Hecht netwerk

Veel Zaankanters verheugden zich er al op straks nieuwe vluchtelingen te helpen integreren. Sinds eind 2015 biedt Zaandam opvang aan op tijdelijke locaties. Vooral de noodopvang in het Veldpark, tegenover de Noorderkerk, zorgde ervoor dat burgers en asielzoekers niet meer om elkaar heen konden. Er is een hecht netwerk ontstaan van vluchtelingen en burgers die elkaar via allerlei projecten leerden kennen. Raadslid Mieke van der Beek (ChristenUnie): "Er kwamen zelfs vrijwilligers uit andere gemeenten."

Op 16 maart kreeg de Zaanse gemeenteraad echter te horen dat het COA twijfelt. "Het verraste ons enorm", zegt Van der Beek. Gemeenteraadslid Patrick Zoomermeijer (SP) twitterde zelfs dat de betrouwbaarheid van het bestuur in het geding is. Van der Beek is het daarmee eens. "Ik heb drie weken geleden nog bij een bewonersavond gezeten. Toen zei een oudere dame uit de buurt nog dat ze zo'n zin had om straks taalles te geven. De aanstaande locatiemanager was er ook. Ik geloof niet dat die toen al van dit besluit afwist."

Zorgen

Van der Beek: "Ik begrijp dat het COA een beperkt budget heeft. Een locatie middenin de stad is vast duurder dan eentje in the middle of nowhere. Maar deze plek, waar bovendien ook nog eens een grote groep mensen klaar zit om te helpen, is volgens mij vrij uniek."

Bovendien vraagt ze zich af wat er gebeurt als de vluchtelingenstroom weer groter wordt. "We hebben gezien hoe snel zoiets verandert. Maar kunnen we straks opnieuw zo'n grote groep vrijwilligers gemobiliseerd te krijgen? Daar maak ik me zorgen om."

Op dit moment heeft Zaandam nog een tijdelijke opvanglocatie in de Achtersluispolder. Daar worden asielzoekers opgevangen die in de eerste fase van hun asielprocedure zitten. Eind augustus gaat deze locatie dicht. Als Saendenborch geen azc wordt, komen er geen nieuwe asielzoekers meer naar Zaandam.

"Dit AZC hoort in Zaandam'', twittert Zaanse dominee Sjaak Visser in reactie op het nieuws. "Gedragen door de bevolking, tijdelijke plek voor vele bekende statushouders, welkome buren, goed voor integratie. Laten we ons samen inzetten dat het er komt in Zaandam." In april neemt het COA een definitief besluit. "We moeten de komst van het azc in Zaandam heroverwegen, daarover zijn we met de gemeente in gesprek", bevestigt een woordvoerder. "Want we willen geen projecten doorvoeren die uiteindelijk leeg staan."

Ton Vermeulen, eigenaar van Saendenborch, acht de kans niet groot meer dat de plannen alsnog doorgaan. "Tenzij de Turkse president Erdogan de deuren voor vluchtelingen weer openzet. Maar daar reken ik niet op."

Nog weinig asielzoekers vinden weg naar Nederland

De beelden van overvolle boten op reis van Libië naar Italië doen wellicht anders vermoeden, maar het aantal asielzoekers dat Nederland bereikt, is de eerste twee maanden van 2017 laag gebleven.

Terwijl in topmaand oktober 2015 liefst 10.000 vluchtelingen in Nederland arriveerden, bleef dit in januari beperkt tot zo'n 1200 en in februari tot ruim 1100, blijkt uit cijfers van de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND). Een direct gevolg is dat op sommige plekken in Nederland nieuwe plannen voor de opvang van asielzoekers worden afgeblazen, zoals nu ook in Zaandam lijkt te gaan gebeuren.

In recordjaar 2015 deden in totaal 43.100 mensen een eerste asielaanvraag. Die grote toestroom, die hier en daar tot maatschappelijke onrust leidde, kwam wel pas in juni op gang en liep door tot december. Vorig jaar liep het aantal al snel terug, in totaal waren er in 2016 18.200 mensen die hier een eerste asielaanvraag indienden. Minder dan de helft dus dan in het jaar ervoor.

De nasleep van die grote piek uit 2015 wordt wel steeds zichtbaarder: er zijn de eerste twee maanden van dit jaar veel zogenoemde 'nareizigers' gearriveerd. Veel asielzoekers reizen alleen vooruit en laten hun familie overkomen nadat ze een verblijfsvergunning gekregen hebben. Het duurt vaak langer dan een jaar voor de toestemming binnen is en de familie daadwerkelijk arriveert. In januari (ruim 1250) en februari (ruim 2100) kwamen meer gezinsherenigers aan dan nieuwe asielzoekers. In de lijst met landen van herkomst van eerste asielaanvragen in februari staat nog altijd Syrië aan kop met 139 aanvragen, gevolgd door Eritrea (102). In de top tien staan ook landen die als 'veilig' gelden, zoals Marokko en Algerije. Deze aanvragers maken zeer weinig kans te mogen blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden