'Zaal vol rolstoelen en ik moest de invalide spelen'

De eerste baan maakt vaak diepe indruk. Acteur Dick van den Toorn (55) begon bij het Amsterdams Volkstoneel. Nu speelt hij in 'Terug naar Toen' in het Delamar Theater.

"Op mijn twaalfde had ik al 28 keer 'Who's affraid of Virginia Woolf' gezien. Ik begreep het niet helemaal, maar ik vond het mateloos fascinerend. Actrice Kitty Jansen was mijn moeder, acteur André van den Heuvel mijn stiefvader. Ik wist zeker dat ik ook wilde acteren.

Maar mijn vader, die niets met theater te maken had, waarschuwde me dat ik dan ook een acteursleven moest leiden. Hij wist nog uit het huwelijk met mijn moeder: een acteur kiest voor de armoede.

Op mijn achttiende kon ik terecht bij het Amsterdams Volkstoneel, om uit te vinden of het acteursvak en -leven wat voor me waren. Het Volkstoneel was in die tijd zoiets als de grote Van den Ende-musicals nu: 160 voorstellingen per seizoen, iedere avond stampvol publiek.

We speelden 'Uitkomst' van Herman Heijermans, een sociaal drama geschreven rond 1900. Ik speelde de twaalfjarige Jantje, die uit de boom was gevallen en verlamd geraakt. In het eerste deel kwamen alle wantoestanden in de maatschappij voorbij, het tweede deel was een soort sterfscène waarin Jantje op de rug van een zwaan sterren gaat plukken. De sterren waren diamanten, die hij naar zijn familie bracht om ze uit hun ellende te halen.

Ik had nog geen enkele toneelopleiding gevolgd. Daarom kreeg ik privéles van Frederik de Groot, een vriend van mijn ouders. Zijn lessen werden de basis van wie ik ben op toneel - nog steeds.

Hij zei bijvoorbeeld: 'Ga op de hoek van de straat een krant halen, zo snel mogelijk!' Hijgend kwam ik terug, en moest van hem op de grond gaan liggen. Hij ging met zijn knieën op mijn borst bovenop me zitten, en zei: 'Speel nou die sterfscène maar.' Ik moest die benauwenissen zelf ervaren om ze op het toneel te kunnen overbrengen. Het was een openbaring. Ik dacht dat toneelspelen heel ingewikkeld en abstract was, maar Frederik maakte het concreet.

Toen ik vlak voor de allereerste try-outvoorstelling een blik wierp in de zaal, schrok ik me dood. Het publiek bleek voor een groot deel te bestaan uit mensen die via Stichting de Zonnebloem waren uitgenodigd. De eerste rij stond helemaal vol rolstoelen - en ik moest een invalide spelen. Het ijzer van hun wielen blonk in het licht, ik voelde een enorme verantwoordelijkheid.

Gelukkig werd de voorstelling goed ontvangen, zowel door het publiek als door de recensenten. Terwijl ik mijn leven als acteur 'uitprobeerde', werd mijn fascinatie voor het vak alleen maar groter. Toen het seizoen voorbij was, wist ik het zeker, en besloot alsnog naar de toneelschool te gaan. Dat had ik net zo goed niet kunnen doen, het belangrijkste had ik al geleerd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden