Yoga: rekken met risico's

Yogaoefening 'de kraanvogel'. Beeld Colourbox

Redacteur William Broad van The New York Times, al veertig jaar een fanatiek yogabeoefenaar, trok de zin en onzin van zijn hobby na. Over grote mythes en gevaarlijke poses.

Op de yogamat, verstrikt in een lichaamshouding waarbij neus en navel elkaar raken, helpt het als de docent je met zachte stem wijst op de heilzame werking die uitgaat van die zoveelste benarde positie. Per yogadocent variëren die beweringen van het 'voorkomen van hartklachten' tot het 'voeden van je zenuwen'. Maar klopt het wel? William Broad, wetenschapsredacteur van The New York Times, en enthousiast yoga-beoefenaar, zocht het uit.

De lijst met wonderen die yoga zoal worden toegedicht is, na een eeuw bestaan in het westen, schier eindeloos. Het belooft je te kalmeren, te genezen, op gewicht te brengen, slapeloosheid te beëindigen, energie te geven, kortom: een lang en gelukkig leven.

Blessures
Wereldwijd zweren miljoenen erbij. In Nederland doen naar schatting 558.000 mensen aan yoga, met name hoger opgeleiden en welgestelden. Niet helemaal ten onrechte: rustig bewegen kan voor velen weinig kwaad. Het kan de bloeddruk verlagen, chemische stoffen produceren die kunnen werken als antidepressiva, en je seksleven verbeteren. Maar de voordelen, vat Broad samen, worden gruwelijk overschat. Hij kwam talloze onjuiste beweringen tegen over de voordelen van yoga. En over de nadelen en het letsel dat de oefeningen kunnen veroorzaken, merkte hij, mag je van de yoga-industrie niet beginnen.

Broad nam in de Verenigde Staten een aanzienlijke toename van het aantal yogablessures waar: verzwikkingen, verstuikingen, ontwrichtingen en breuken. Op de spoedeisende hulpen kwamen in 2000 nog 13 mensen terecht, in 2002 waren dat er 46.

In Nederland wordt niet bijgehouden hoeveel blessures yoga oplevert. Meer dan bij de gemiddelde sport zal het niet zijn, denkt bewegingswetenschapper Janine Stubbe van TNO en de Hogeschool van Amsterdam. Maar het lijkt haar zinnig ook in Nederland onderzoek te doen naar yogablessures. "Het is gek dat we daar nog nooit goed naar gekeken hebben. Gezien het groeiende aantal beoefenaars is het belangrijk te weten wat de omvang is van blessures onder hen, en wat precies de risicofactoren en ontstaansmechanismen zijn. Pas dan kun je maatregelen nemen om blessures te voorkomen." Het nieuwst genoemde onderzoek uit Europa is gehouden onder 110 Finse beoefenaars van ashtangayoga. Van hen bleek 62 procent blessures te hebben opgelopen.

Nekwervels
Als belangrijkste reden voor de toename van blessures wijst Broad naar de explosieve groei van het aantal yogi's. Het ontbreekt aan ervaren docenten met fysiologische kennis. Het gaat mis als je te fanatiek bent, en je je te vaak en te intensief in een bepaalde houding wringt of strekt. Zelfs bij de 'neerwaartse hond', een simpele pose, kun je je achillespees scheuren.

Een paar populaire poses zijn sowieso riskant: vooral oefeningen die gewicht uitoefenen op de nekwervels blijken gevaarlijk, zoals de hoofdstand, schouderstand en ploeg (zie kader). Broad dook in de wetenschappelijke onderzoeken van de afgelopen eeuw. Hij kwam gevallen van hersenletsel tegen en levenslange handicaps, opgelopen in de yogaklas.

Niet alle yogamythes wuift hij weg. Er wordt de oefeningen al eeuwen een lustopwekkend effect toegedicht. Voor deze claim vond Broad inderdaad wetenschappelijke bevestiging. Bij bepaalde poses komen hormonen en hersengolven vrij die kunnen werken als een afrodisiacum. Uit klinisch onderzoek, schrijft Broad, blijkt dat zowel mannen als vrouwen die net met yoga beginnen, meer genot en bevrediging ervaren, en zich sterker emotioneel verbonden voelen met hun partner.

Wie zich tot yoga wendt om af te vallen, komt bedrogen uit. Op zich is elke vorm van bewegen een goede manier om overtollig lichaamsgewicht te verliezen. Maar anders dan yoga-adepten vaak beweren, legt yoga de stofwisseling stil, in plaats van die te bevorderen.

Zelf weet Broad, die langer dan veertig jaar yogi is, als geen ander dat yoga je een goddelijk gevoel kan geven. Maar, waarschuwt hij, yoga is niet zonder risico's.

Yoga in Nederland
Naar schatting 558.000 Nederlanders rollen geregeld hun yogamat uit. Er zijn minstens 800 scholen ingeschreven bij Yoga Online. De beroepsvereniging voor yogadocenten telt meer dan 1000 leden.

 
Gezien het groeiende aantal beoefenaars is het belangrijk te weten wat de omvang is van blessures onder hen, en wat precies de risicofactoren en ontstaansmechanismen zijn.

Wiel
Tussen de medische documenten die Broad doorzocht, trof hij ook het verslag aan dat een dokter schreef over een vrouw van 28 jaar, volgens zijn rapport 'een enthousiaste beoefenaar van yoga'. Zij heeft tijdens een yogales een beroerte gehad toen ze 'het wiel' uitvoerde, een populaire yogahouding, in gymnastiektermen 'de brug' geheten.

Soms wordt mensen aangeraden eerst het hoofd op de vloer zetten. Daar ging het bij deze vrouw mis. Plotseling kreeg ze erge hoofdpijn, en eenmaal overeind geholpen, kon ze niet meer zelf lopen. In het ziekenhuis bleek de rechterkant van haar lichaam gevoelloos. Ook vertoonde haar oog symptomen die bekend staan als het syndroom van Horner. Er was een slagader afgekneld. Na twee jaar revalideren kon ze weer lopen, maar haar oog is niet meer hersteld. Zulk ernstig letsel lijkt zeldzaam, schrijft Broad, maar toch waarschuwt hij voor zorgvuldige toepassing van houdingen waarbij de nek in gevaar kan komen.

Op yogasites wordt 'het wiel' geprezen om de energieboost die het geeft, en om de bevordering van de stofwisseling. Wetenschappelijk onderzoek spreekt de laatste bewering tegen.

Ploeg
Bij deze houdingen wordt de nek extreem ver gebogen. Dat kan de bloedtoevoer naar het brein belemmeren, met een mogelijke beroerte als gevolg. Vooral oudere mensen lopen het risico op beroertes vanwege adervernauwing. Hiervoor waarschuwde de Britse wetenschapper W. Ritchie Russell in 1972 al in de British Medical Journal. Waar hij zich ook zorgen over maakte: het soort schade aan het brein dat wordt veroorzaakt door een beroerte kan soms pas iets later optreden. Dat maakt de oorzaak voor artsen lastig te ontdekken.

Opmerkelijk: volgens Yoga Magazine zou de kaarshouding het zenuwstelsel kalmeren en de rug versterken. De ploeghouding zou de spijsvertering bevorderen. Voor die claims ontbreekt wetenschappelijk bewijs.

William J. Broad: 'Eerlijk over yoga. Hét boek voor de nuchtere beoefenaar.' Maven Publishing

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden