ReportageZuid-Afrika

Yoga een activiteit voor witte, dunne, rijke mensen? Onzin, vinden deze Zuid-Afrikanen

Banesa Tseki en Anesu Mbizvo in hun yogalokaal. ‘Wat is er nou westers aan bewegen, dansen, ademhalingsoefeningen en spiritualiteit?’Beeld Bram Lammers

Een yoga-studio in Zuid-Afrika wil af van het idee dat milieubewust leven ‘iets wits’ is. ‘Mijn opa eet ook plantaardig.’

Naast de ingang van yogastudio, winkel en café The Nest in Johannesburg hangt een bord met de filosofie van Anesu Mbizvo (27) en Banesa Tseki (31): geen afval, veganistisch, natuurlijk en Afrikaans.

“De wildste droom van onze voorouders”, staat eronder. Het is een knipoog naar alle Zuid-Afrikanen die stellen dat milieubewust leven en yoga on-Afrikaanse concepten zijn die het Afrikaanse continent overspoelen als gevolg van westers neokolonialisme. Want ja, zulke critici zijn er nog veel. Al neemt het aantal veganisten in Zuid-Afrika toch ook wel degelijk rap toe volgens organisaties als ProVeg. Vooral in steden als Kaapstad en Johannesburg groeit het vleesloze aanbod in winkels en restaurants snel.

Mbizvo geeft een rondleiding. Het begon allemaal in 2018 met haar yogastudio. “Toen ik opgroeide in Zimbabwe nam mijn moeder me vaak mee naar yogalessen. Toen ik mij daar later in Zuid-Afrika zelf voor begon te interesseren, zag ik in advertenties nooit iemand die op mij leek. Yoga is gelabeld als een activiteit voor witte, dunne, rijke mensen. Terwijl het er juist om gaat je gedachten van materiële zaken en je ego weg te voeren. Wat is er nou westers aan bewegen, dansen, ademhalingsoefeningen en spiritualiteit? Waarom zou dat on-Afrikaans zijn?”

De bar van café The Nest in Johannesburg.Beeld Bram Lammers

De ruimte waar Mbizvo en Tseki yogalessen geven is charmant ingericht met tweedehands meubilair. Grote schuiframen kijken vanaf de eerste verdieping uit over een straat vol winkeltjes en barretjes in het noorden van Johannesburg. “Praktisch alles hierbinnen is gerecycled.” Ze lacht. “Dat is onderdeel van ons zero-waste-concept, maar werd ooit ook uit nood geboren. Ik had een piepklein startbudget.” Intussen groeien de yogaklassen snel. Tseki en zij zorgen dat de groepen divers zijn. Witte klanten komen uit zichzelf wel, voor zwarte cliënten moeten ze meer hun best doen. “We houden daar rekening mee bij onze advertenties en online-berichten. En al onze andere yogadocenten hebben ook een donkere huidskleur. Zo willen we af van het idee dat yoga ‘iets wits’ zou zijn.”

Als Boeddha

Tseki werd vorig jaar Mbizvo’s bedrijfspartner. Ze vullen elkaar perfect aan, zeggen ze. Tseki was artiestenmanager in de muziekindustrie, ze is goed in marketing en al jaren veganistisch. Mbizvo is opgeleid als arts. Ze hebben qua uiterlijk enigszins dezelfde stijl: korte dreadlocks, her en der tatoeages, losse, luchtige kleding. Allebei zitten ze het liefst als Boeddha met de benen gekruist.

Ze lopen naar hun winkel, in een nieuwere ruimte naast de yoga-studio. Die staat vol met glazen potten thee, noten, gedroogd fruit, olijfolie, houten tandenborstels, zeep. Wie iets koopt, schept dat in papieren zakjes of zijn eigen glazen potje. “Alle producten zijn in Zuid-Afrika geproduceerd zodat er geen vervuiling door verscheping ontstaat, en 90 procent is geproduceerd door zwarte vrouwelijke ondernemers”, zegt Mbizvo. “Alle producten zijn natuurlijk afbreekbaar of te recyclen.” 

In de winkel bij café The Nest zijn zeep en houten tandenborstels te koop.Beeld Bram Lammers

Achter de winkel staat een bar van ruwe, witte planken. Klanten kunnen daar na hun yogales koffie, veganistische pizza’s, pannenkoeken of ‘fruitkebab’ bestellen. Ook daar is niets on-Afrikaans aan, benadrukt Tseki, hoeveel Zuid-Afrikanen dat ook mogen beweren. Want vlees eten is duur.

“Mijn opa in mijn vaderland Lesotho eet ook alleen plantaardig. Niet omdat hij zichzelf veganistisch noemt, maar omdat hij financieel niet anders kan.” En zwarte keuterboeren op het Afrikaanse platteland verbouwen hun gewassen bijna altijd biologisch, vult Mbizvo aan. “Ze hebben zelden geld voor pesticiden. En ze recyclen ook alles. Iets weggooien kun je je slecht veroorloven als je arm bent.”

Braaien

Ze gaat zitten aan een van de lage houten tafeltjes in de witgeverfde caféruimte. De grote schuiframen staan hier wagenwijd open. Buiten schijnt de zon. “Het probleem is dat veel mensen in Afrika vlees sterk associëren met succes en rijkdom.

Wie het economisch gezien maakt, gaat daardoor snel excessief veel vlees eten en beweren dat dit een belangrijk onderdeel van Afrikaanse culturen is.” Ze zucht. “Zuid-Afrikanen zeggen vaak tegen me: ‘Ik zou nooit veganistisch kunnen zijn.’ Ik antwoord dan: ‘Ga je nog wel eens terug naar het dorp waar je vandaan komt? Hoe vaak eten de mensen daar vlees?’”

Tseki en Mbizvo willen de prijzen van The Nest laag houden. Want ze beseffen: wil je de massa’s Zuid-Afrikanen bereiken die traditiegetrouw elk weekend braaien (barbecueën) en lukraak plastic flesjes en ander afval op straat gooien, dan mag hun concept niet elitair zijn.

“Om die reden houd ik er ook eigenlijk niet van onze filosofie te labelen als veganisme of zero-waste”, zegt Tseki. “In Afrikaanse talen bestaan daar geen vertalingen voor. En door termen uit de koloniale taal te gebruiken, is het lastig om als doorsnee-Afrikaan volledig bezit te nemen van zulke concepten. Ik wil dat Zuid-Afrikanen dit alles simpelweg gaan zien als een inherent onderdeel van hun eigen Afrikaanse cultuur.”

Lees ook:

Veganisme verovert vleesminnend Polen

Veganisten kunnen in Warschau hun hart ophalen. En dat is opmerkelijk in een land waar vlees een ereplaats heeft in de traditionele keuken.


Lukt het ons, een maand lang alleen planten eten?

Na het zien van enkele films over een plantaardige leefstijl en al het akelige nieuws over varkensleed, besluit journalist Dana Ploeger met haar gezin plantaardig te gaan eten. Ze doen mee aan de VeganChallenge van een maand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden