Yezidi-vrouwen emanciperen sneller na IS-slavernij

Yezidi-vrouwen eisen steun bij het kantoor van de Verenigde Naties in Erbil in Iraaks Koerdistan, augustus 2015. Beeld afp
Yezidi-vrouwen eisen steun bij het kantoor van de Verenigde Naties in Erbil in Iraaks Koerdistan, augustus 2015.Beeld afp

De massale ontvoering van yezidi-vrouwen en -meisjes door de islamitische terreurgroep IS heeft naast de vele negatieve ook een aantal positieve effecten. Veel vrouwen die ontsnapten maakten een versneld emancipatieproces door, stelt psychiater Bayan Rasul vast, die veel van de vrouwen behandelde.

De Koerdische Nederlandse verzamelde bijna tweehonderd gevallen van ontsnapte yezidi-vrouwen die zich in de Koerdische regio van Irak vestigden. Een aantal van hen reisde naar Duitsland voor traumabehandeling, omdat er lokaal te weinig deskundige hulp beschikbaar is.

Het meest zichtbare voorbeeld is Nadia Murad, een 21-jarige die na drie maanden als seksslaaf te zijn misbruikt, uit IS-gebied wist te ontsnappen, en sindsdien de wereld rondreist om daarover te vertellen. Ze deed dat bij de Verenigde Naties en het Europees Parlement, en in tal van wereldhoofdsteden. Voor haar rol bij het aan de kaak stellen van de IS-misdaden is ze, met steun van de Iraakse regering, genomineerd voor de Nobelprijs voor de vrede.

Nadia Murad bij de VN in New York. Beeld reuters
Nadia Murad bij de VN in New York.Beeld reuters

Veel yezidi's leidden in de Iraakse provincie Sinjar tot de inval van IS in augustus 2014 een simpel boerenbestaan. De meeste vrouwen waren ongeletterd of hadden alleen de lagere school bezocht. Ze waren vaak compleet afhankelijk van de mannen, die het geld verdienden en dus de beslissingen namen.

In de slavernij van IS werden ze op zichzelf teruggeworpen, stelt Bayan Rasul vast. Ze beseften dat ze zichzelf moesten zien te redden. Toen ze andere yezidi-vrouwen ontmoetten, bedachten ze samen ontsnappingsstrategieën. Ze wisten de hand te leggen op telefoons of legden via internet contact voor hulp. "Ze verzamelden valium- en slaaptabletten. Medicijnen die ze voordien niet kenden, maar ze begrepen het gebruik ervan, omdat ze die zelf kregen toegediend als ze zich verzetten. Die deden ze bij de mannen in de thee, zodat die hen niet misbruikten, of als ze wilden ontsnappen. Ze leerden zo snel."

Ontsnappingsplannen
De vrijgekomen vrouwen helpen vanuit Koerdistan ook achterblijvers ontsnappen. Rasul was getuige hoe via Viber - een app vergelijkbaar met Skype - contact werd gelegd. "Ze maakten ontsnappingsplannen, tot in de details. Zo slim, en ze zijn analfabeet. Vervolgens droegen ze de mannen op: ga haar maar ophalen, op die exacte plek."

Dat laatste was voordien ongehoord. "Vroeger had een vrouw weinig macht; ze had een traditionele rol, thuis, met de kinderen." Rasul stelt vast dat de meeste vrouwen in korte tijd enorm gegroeid zijn, en noemt nog een voorbeeld: "Ze reizen nu zonder broer of man naar Erbil, en zelfs naar het buitenland." Ook dat was ondenkbaar: in de conservatieve, eergevoelige samenleving van Sinjar zou dat geklets hebben opgeleverd.

Het Nadia-effect
"Ook Nadia's ouders, die door IS zijn vermoord, hadden haar nooit de wereld laten intrekken. Het is een revolutie, met veel pijn, maar door de schokreactie bracht de ellende het licht." De invloed is groot, denk ze. "Als je terugkomt nadat je het zonder je ouders hebt overleefd, en je hebt geen familie meer om op terug te vallen, dan neem je je eigen beslissingen."

De psychiater spreekt van het Nadia-effect. Andere yezidi-meisjes zien wat Nadia doet, en trekken zich daaraan op. Rasul verwacht dat het zelfs doordringt tot de vrouwen die nog gevangen zitten, maar wel via tv en internet volgen wat er in Iraaks Koerdistan gebeurt.

"Op den duur heeft het gevolgen voor de hele gemeenschap. Als je tegen andere yezidi-meisjes zegt dat ze naar Amerika moeten om het verhaal te vertellen, dan gaan ze onmiddellijk. Vroeger absoluut niet."

Nog altijd 3800 yezidi's in gevangenschap

Bij de inval in de Iraakse provincie Sinjar ontvoerde IS meer dan zesduizend yezidi's, van wie 3200 vrouwen die vrijwel allemaal als seksslaven werden gebruikt. Daarnaast zijn zeker 1800 mensen vermoord. Van de ontvoerden zijn er inmiddels zo'n 2400 ontsnapt aan IS, deels dankzij de hulp van vrijwilligers die semi-professionele netwerken opzetten om hen uit IS-gebied te halen. Anderen werden door hun families in Koerdistan vrijgekocht tegen bedragen die oplopen tot 30.000 dollar per persoon, meestal overigens buiten het medeweten van de IS-verantwoordelijken om.

IS bestraft hulp bij het bevrijden van de 'slaven' meestal met de dood. Zo'n anderhalf jaar na de inval zitten nog zo'n 3800 yezidi's bij IS in Syrië of Irak, of zijn doorverkocht naar landen als Saoedi-Arabië, Jordanië of Libië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden