Yezidi-meisje van zeven is voor IS al prima slaaf

Op de vlucht voor Islamitische Staat (IS) zijn veel yezidi-vrouwen vanuit Sinjar in de Iraaks-Koerdische stad Dohuk terechtgekomen. De vrouwen op de foto komen niet in het verhaal voor. Beeld afp

Slaven mag je verkrachten zonder met ze te trouwen, vinden de moslim-extremisten van IS. Dat tekent het lot van de duizenden yezidi-vrouwen en tienermeisjes die IS roofde na het innemen van de stad Sinjar, vandaag precies een jaar geleden.

Ze is zeker aan twintig verschillende mannen verkocht, zegt de 12-jarige Shreen. "Ze dwongen me te trouwen. Ze zeiden dat dit mocht vanwege hun geloof."

De tiener is ontsnapt aan Islamitische Staat (IS), die haar met duizenden andere yezidi-vrouwen in de dagen na 3 augustus 2014 uit haar geboorteregio in Irak ontvoerde. Ze is een van de vele tieners die systematisch seksueel zijn misbruikt door IS-strijders, na te zijn gekocht, of als cadeau te zijn weggegeven.

Veel IS-strijders hebben een voorkeur voor jonge vrouwen en maagden, blijkt uit verhalen van de honderden vrouwen die het afgelopen jaar wisten te ontsnappen. Na hun ontvoering scheidden de strijders hen van hun moeders en de oudere vrouwen, waarop strijders hun keuze kwamen maken. De koopwaar werd mooi uitgestald op de markt: vrouwen moesten hun haar tonen en de mooiste meisjes gingen het eerst van de hand. De jongste en mooiste waren het duurst, en gingen daarom meestal als een cadeautje naar een emir of andere hoge functionaris binnen IS.

Oorlogsbuit
Shreen werd na de verkoop naar Mosoel gebracht. Daar dwong haar nieuwe eigenaar, een Iraakse strijder, haar 'met hem te trouwen', zo vertelt ze schuchter. In een gemeenschap vol taboes is dat verhuld taalgebruik voor verkracht worden. Van trouwen met yezidi-meisjes is binnen IS nauwelijks sprake; de groep beschouwt ze als oorlogsbuit en slaven, en stelt dat een man straffeloos seks buiten het huwelijk met ze mag hebben.

Ze verbleef vijf maanden bij IS. Na haar ontsnapping vond Shreen onderdak in een van de tientallen kampen die in het veilige Iraaks Koerdistan zijn opgezet voor de yezidi's die hun regio ontvluchtten. Net als de meeste van de ongeveer 1500 yezidi's die wisten te ontsnappen, van wie zo'n 900 vrouwen.

Uit gesprekken met tientallen van hen blijkt hoe slecht IS ze behandelde, en dat geldt ook voor Shreen. Gezien wat ze op haar jonge leeftijd allemaal heeft meegemaakt, is het verbazend dat ze tijdens het interview toch steeds een glimlach op haar gezicht heeft.

Ze was er getuige van hoe haar metgezellin te horen kreeg dat ze naar Saudi-Arabië zou gaan, en daarom zelfmoord pleegde. Die uitweg was geen ongebruikelijke om aan de verkrachtingen te ontkomen of aan de verkoop aan mensen in verre landen, waarvandaan ze niet zouden kunnen ontsnappen, blijkt uit getuigenissen van ontsnapte vrouwen die het waarnamen.

Mes
Shreen zelf werd naar Syrië doorverkocht. Haar nieuwe eigenaar verkrachtte haar weer. En hier kreeg ook zij te horen dat ze bestemd was voor iemand in Saudi-Arabië en dat er een vals paspoort voor haar zou worden gemaakt.

In afwachting daarvan stond ze onder bewaking van de vrouw van haar eigenaar. "Ze sloot me op en gaf me dagenlang alleen water. Als ik huilde, sloeg ze me."

Na een paar dagen wist Shreen een mes te grijpen - om de vrouw te doden, en daarna haarzelf. Haar opzet mislukte, en daarmee had ze haar vonnis getekend - want het kon allemaal nog veel erger. Ze was te onvoorspelbaar voor de riskante reis naar Saudi-Arabië, moet haar eigenaar hebben gedacht. Hij verkocht haar snel en ze werd met acht andere meisjes naar het IS-bolwerk Dar-Azzor overgebracht.

Daar, in een keet op het terrein van een gasfabriek, kwam de twaalfjarige in feite in een bordeel terecht waar ze gedurende vier maanden dagelijks werd gedwongen om te 'trouwen'. Ze somt de afkomst op van de mannen die het bordeel bezochten: "Turks, Duits, Italiaans denk ik, Marokkaans, Tunesisch, Libisch, Saudisch en Afrikaans. Ze behandelden ons allemaal slecht."

Trauma's
De meisjes sliepen op de harde vloer. Shreen klaagt over gezondheidsproblemen, omdat de cabine erg vochtig was in de winter. "Niemand gaf me medicijnen. Ik werd veel geslagen. Toen ik na mijn ontsnapping in december buiten kwam, had ik heel veel wonden."

Voor die lichamelijke wonden is wel verzorging in de kampen van Iraaks Koerdistan, waar de ontsnapte yezidi's zich voegen bij de honderdduizenden die de regio in augustus ontvluchtten om uit handen van IS te blijven. Voor de trauma's die Shreen en de andere meisjes en vrouwen in handen van IS opliepen, is echter nauwelijks verzorging.

"IS-troepen hebben georganiseerde verkrachting, seksueel geweld en andere verschrikkelijke misdaden begaan jegens yezidi-vrouwen en -meisjes", zegt Liesl Gerntholtz daarover, directeur vrouwenrechten bij de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. "Zij die het geluk hadden te ontsnappen, moeten behandeld worden voor het ongekende trauma dat ze opliepen."

VN-topman Ban Ki-moon noemde IS onlangs als een van de terreurgroepen die verkrachting en seksueel geweld als wapen gebruiken. Yezidi-hulpverleners menen dat IS door jonge vrouwen van hun maagdelijkheid te beroven en ze vervolgens terug te sturen, schaamte uitstort over de hele yezidi-gemeenschap.

Tegelijkertijd worden meisjes bang gemaakt, om hen van ontsnapping af te houden. 'Je bent geen maagd meer, en je bent nu moslim, dus ben je niet meer welkom in je familie. Die zal je vermoorden', zo werd hen voorgehouden.

Gedwongen
Dat ze toch vluchtten, komt deels doordat ze stiekem telefonisch contact wisten te leggen met enkele hulpverleners in Iraaks Koerdistan. Die vertelden hen dat de hoogste religieuze autoriteit van de yezidi's meerdere verklaringen heeft doen uitgaan dat ontsnapte vrouwen en mannen nog steeds als yezidi worden beschouwd, omdat ze gedwongen waren tot bekering, en dat ook de verkrachte vrouwen in de samenleving moeten worden opgenomen.

Voor IS zijn meisjes vanaf zeven jaar al geschikt voor seks. Hoeveel minderjarige meisjes in handen van de extremisten zijn gevallen, is onbekend. Maar op een geschat totaal van zo'n vijfduizend ontvoerde vrouwen moeten het er vele tientallen zijn.

Vrouwen die kans zagen hun dochtertjes bij zich te houden, moesten hard voor hen knokken. Zoals Hamdiya (34), die in Syrië een aantal keren werd doorverkocht aan mannen die uit waren op haar dochtertje Maklin van zeven.

Ze draagt losjes een hoofddoek over haar donkere haar; haar ogen liggen diep in haar smalle gezicht waaraan de ontberingen van negen maanden zijn af te lezen. Maklin speelt met de rol toiletpapier die op tafel staat bij de hulporganisatie in Duhok, en doet alsof het gesprek haar niet interesseert.

"Ze zeiden dat Mohammed al getrouwd was met een meisje van zeven, dus het was oké." Hamdiya huilde en weigerde, bood zichzelf aan in haar dochters plaats en dreigde met zelfmoord. "Ze zeiden dat ze het recht hadden, en dat ik hen niet tegen zou kunnen houden."

Onbespreekbaar
Hamdiya lijkt daar toch in geslaagd te zijn, hoewel schaamte de getuigenissen van veel vrouwen zoals zij kleurt, waardoor lang niet alle vragen worden beantwoord.

Want veel van wat er gebeurde, is bijna onbespreekbaar. Het Midden-Oosten staat bovenaan de lijst van grootgebruikers van pornosites, en yezidi-vrouwen hebben ondervonden waarom; alles wat binnen de slaapkamermuren in de conservatieve soennitische samenleving niet gebeurde, probeerden de mannen op hen uit. Vrouwen vertelden later met veel schroom over de standjes, seks met meerdere vrouwen tegelijk en de groepsverkrachtingen waarvan ze slachtoffer waren.

Het is verbazend hoe weinig van de ontvoerde en ontsnapte vrouwen zwanger terugkwamen. Hulpverleners melden dat sommige vrouwen zeggen injecties te hebben gekregen, vermoedelijk met een anticonceptiemiddel. Bovendien zijn in recentelijk bevrijd gebied in huizen waar IS meerdere vrouwen vasthield condooms gevonden - wellicht omdat buitenlandse IS-strijders het risico op hiv en andere seksueel overdraagbare ziekten kennen. Ook zouden volgens hulpverleners yezidi-vrouwen die wel zwanger raakten, hun ontsnapping uitstellen tot na de bevalling, omdat ze de schande van zwanger thuiskomen niet aankunnen.

'Meer jihadisten'
Dat niet iedereen voorzorgsmaatregelen nam, blijkt wel uit het verhaal van Hanna (25). Zij werd in Syrië zwanger van de Russische IS-strijder die haar voor 800 dollar had gekocht en bij wie ze vier maanden verbleef, en haar vertelde dat hij blij was met die zwangerschap. "Hij wilde het aantal moslims vergroten, zei hij. Meer jihadisten voor IS."

In het conservatieve Irak is een buitenechtelijke zwangerschap een schande, abortus is er vrijwel uitgesloten. Voor de yezidi's wordt een uitzondering gemaakt, al gebeurt de ingreep in het geheim; niemand zal dat officieel bevestigen. Vrouwen die het kind niet willen, kunnen worden geopereerd.

Ook Hanna onderging die behandeling, al repte ze daar met geen woord over; ze was niet meer zwanger tijdens het interview. Het onderwerp is met zoveel taboes omgeven, dat vrouwen er spaarzaam over spreken. Voor tieners die keer op keer werden verkracht, zoals Shreen, zijn veel details te traumatisch om over te praten.

Maar omdat het kalifaat van IS niet toegankelijk is voor journalisten, diplomaten of bezoekers, is de wereld, een jaar na de grootscheepse roof van yezidi's, vrijwel geheel afhankelijk van hun getuigenissen.

Voor de zoveelste keer

Het is niet voor het eerst dat yezidi's in Irak worden vervolgd; zelf spreken ze over meer dan zeventig incidenten in hun ruim 6000 jaar lange geschiedenis. Door de eeuwen heen hebben veel islamitische heersers geprobeerd hen tot bekering te dwingen, anderen legden hen belasting op. Verschillende keren zijn hele regio's ontvolkt en yezidi-dorpen vernietigd. Als het over de huidige aanval van IS gaat, maken veel yezidi's de vergelijking met een massamoord uit de negentiende eeuw, toen een Koerdische heerser yezidi-dorpen in de omgeving van de huidige Koerdische hoofdstad Erbil vernielde, 12.000 yezidi's doodde en vrouwen en meisjes ontvoerde naar de bergstreek van Rwanduz. Die werden daar cadeau gedaan aan de mannen.

Uit het recente verleden van Irak zijn meer gevallen van vrouwenontvoering bekend. Toen Saddam Hoessein in de jaren tachtig een operatie uitvoerde in Koerdistan waarbij zo'n 5000 dorpen werden vernield en 180.000 mensen gedood, zijn tientallen jonge Koerdische meisjes ontvoerd - aangenomen werd dat ze naar bordelen in de Golfstaten zijn gebracht. Onlangs zijn veertig Koerdische vrouwen gevonden in Egypte, die in de jaren tachtig waren ontvoerd. Een aantal van hen is getrouwd, sommigen leven als bedelaars.

De namen van de geïnterviewde vrouwen zijn om privacyredenen veranderd of beperkt tot voornaam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden