Yes, yes, forget the onion!

Koken op de televisie is vooral een kwestie van ijzerenheinig doorzetten. Een paar jaar geleden verzorgde Berthe Meijer samen met Johannes van Dam een aantal culinaire programma's. Een daarvan ging over de vele mogelijkheden van suiker. Ergens, op een moment dat er toch maar uitgeknipt was, verbrandde Berthe Meijer haar hand aan de stroop, want ineens had ze een verbandje om. Een volgend moment bleek ze daar een gummi handschoen overheen te hebben gedaan. En tenslotte hield ze de gekwetste hand maar op haar rug, terwijl ze onvervaard verder ging met de suikerverwerking. That's entertainment, in de keuken.

RUUD VERDONCK

Minstens zo fraai was Michel Oliver van 'La vérité est au fond de la marmite' (indertijd op TV 5, Oliver was telkens een half jaar met zijn kookrubriek op de tv en dan ging hij weer, achteraf zichtbaar, een half jaar op dieet). Op een dag had hij met een joyeus gebaar net de bakvorm in de oven geschoven, toen zijn oog viel op een mandje eieren op het aanrecht. Een moment stond hij perplex, toen barstte hij tegen zijn gast in een enorme lachbui uit: 'de eieren, ik ben de eieren vergeten, en het maakt niks uit, want ik heb alles al klaar in de andere oven'.

Heel anders reageerde Jacques Pépin, die in San Francisco de ook door de BBC (maandagmiddag, BBC 1, 16.00 uur) uitgezonden serie 'Today's Gourmet' opneemt. Hij prees eens zijn zojuist bij elkaar gespatelde saus aan, toen hij zag dat er nog een kommetje met gesnipperde uitjes gereed stond. Even leek hij radeloos. Toen zei hij, meer om zichzelf nog wat moed in te praten dan tegen de kijkers: 'but maybe we can forget the onion'. (Pépin komt van oorsprong uit Marseille en praat Engels met een Franse tongval, als je hoort 'de men koers', bedoelt hij 'the main course'). Lusteloos stak hij zijn vinger in de saus, waarna zijn gezicht helemaal opklaarde: 'yes, yes, forget the onion'.

Afgelopen zondag wilde Joop Braakhekke zelfs de 'Marseillaise' aanheffen, toen hij in 'Kookgek' (elke zondag, Avro, Nederland 1, 18.11 uur) zijn Quiche Lorraine uit de oven haalde. Hij liet 'm bijna glippen, adviseerde dus vooral de schaal niet te laten vallen en stond tenslotte toch veilig met het ding op de werkplek. Daar stak hij beide armen in de lucht, alsof hij zojuist een doelpunt had gemaakt, en juichte: 'Een quiche zònder knoflook van Joop, voor uw lentefeest'. En inderdaad, het schaaltje met de twee reeds gepelde teentjes knoflook stond er terzijde onaangeroerd en wat beteuterd bij.

Het ijzerenheinig doorzetten is al evenzeer een kenmerk van koken op de tv als de snelheid van werken, die in vrijwel al die programma's geldt. Bij een fout is er niets aan te doen, dan wordt er gewoon doorgewerkt, ze gaan het niet helemaal opnieuw doen. En foutjes of vergeetachtigheden horen bij de snelheid die veel van de tv-koks dikwijls ten toon spreiden.

De snelheid van handelen is in sommige programma's het belangrijkste kenmerk geworden. In 'Ready, steady, cook' bij de BBC (op weekdagen, BBC 2, 17.30 uur) is er zelfs sprake van een wedstrijd. Per keer mogen twee kijkers daar voor maximaal vijf pond, zo'n dertien gulden, de ingrediënten kopen, waarmee twee koks vervolgens aan de slag gaan, om binnen exact twintig minuten een gerecht te maken dat de kijksters (het gaat vrijwel altijd om vrouwen natuurlijk) zo'n beetje in gedachten hadden. Aan het slot mag het publiek in de studio bepalen welk van de twee het lekkerste lijkt, ruikt of klinkt, want voor proeven is geen tijd. Het is vooral een vrolijke bedoening.

Wat heb je met de chocolade gedaan? Kok Kevin Woodford: 'Die heb ik opgegeten. Voortreffelijke chocolade'. Het was de bedoeling dat hij daar het sausje een beoogde pikante smaak mee zou geven, want dat kan, zoals een avond eerder werd bewezen toen een vrouw ook al met chocolade was afgekomen voor een Mexicaans sausje waar ook groene pepers in verwerkt werden. De combinatie verbaasde de gelouterde kok ten zeerste.

Het echte koken moet je na 'Ready steady cook' (letterlijk: Op uw plaatsen, klaar?, kook!) even bij Ceefax, de BBC-teletekst, nakijken, want daar wordt het proces stap voor stap in acht pagina's uitgelegd.

Maar het is niet overal zo'n alternatieve keukengymnastiek. De snelheid ontbreekt nadrukkelijk in 'Alfredissimo!', als Alfred Biolek (zaterdagmiddag, West 3, 17.45 uur) kookt. Biolek is presentator van de talkshow 'Boulevard Bio', vroeger 'Bio's Bahnhof', ook te zien via de ARD. Hij is een Oostenrijker, die een vleugje van de ouderwetse Weense charme meebrengt. Als hij praat of kookt met zijn wisselende gasten gebeurt dat altijd op een manier alsof iedereen z'n uiterste best doet om die aardige Biolek te behagen. In ruil lacht Biolek dan aanmoedigend terug of doet een beroep op zijn onwaarschijnlijk vermogen tot nieuwsgierigheid; daar gaat zelfs de meest norse gast plat voor. Het enige probleem bij 'Alfredissimo!' is, dat het gekookte er ook eigenlijk niet zo toe doet. De pan is meer een mooie aanleiding om eens bijeen te komen. Die huiselijke variant van koken op de buis wordt nog verhoogd doordat Biolek altijd verschijnt in een schort van zijn vrouw, tenminste zo'n motiefje zit erin en het is nooit de goede maat.

Dat wordt dan weer goed gemaakt in 'Essen und trinken' (eens per maand op vrijdagavond, WDR 3, 19.45 uur), een echt culinair programma. Hierin gaat een kookstel (tenminste, zo doen ze tegen elkaar) een ferme stapel recepten te lijf, tot ze een seizoengebonden compleet drie gangen/drie sterren-menu bij elkaar hebben. Dat is in zoverre ingewikkeld, dat ze na een half uur klaar moeten zijn.

De jongste aflevering, vorige week vrijdag, behandelde de vele mogelijkheden van de soepkip in en buiten de soep. Behalve de bouillon vooraf leverde dat ook nog een Wiener fricassee met asperges op, plus een lentefricassee (waarbij de asperges verstoten waren ten behoeve van lente-uitjes, worteltjes en meer van dat jong grut). Lentegroenten, hijgde vader vanzelf al en pakte er meteen een echte ouderwetse gehaktmolen bij (bravo, want in de tv-keuken regeert doorgaans de keukenmachine, die klinkt alsof vader de brommer start wanneer hij wat komkommerschijfjes nodig heeft). Dikke zweetdruppels latend draaide hij prei, worteltjes, uitjes en de rest aan jong grut er doorheen, tot hij een puree-achtige substabtie overhield, waar nog een half pond zout bij moest, voor alles in schone potjes mocht en makkelijk drie jaar houdbaar bleef. “Schön, als anderen werken”, zei moeder schalks. Zij bleek de expert te zijn in het vullen der gereedstaande potjes.

Tenslotte hield vader nog een preek over de voordelen van de soepkip. Zoals dat vrouwen van veel soepkippetjes er beter uit gaan zien in hun bikini. Sinds wanneer let jij daar op, vroeg Mutti als in een Nederlandse soap, opgewekt, bestraffend en op aanwijzing van de regie. Vader zag dus graag zijn leefomgeving voorzien van mooie dingen. En daar was Mutti het geheel mee eens: volgende keer staan de noedels centraal, sloot zij af.

Het is ontspannend kookonderricht, maar het haalt het natuurlijk niet bij Micheline van 'La cuisine des mousquetaires', bij TV 5 (dagelijks 16.10 uur). In tegenstelling tot wat haar naam doet vermoeden is Micheline van het bouwtype waaruit ze makkelijk twee stevige Franse madammen maken. Zij heerst in een degelijke keuken waar dagelijks een andere vrouw te gast is, tegen wie ze kan praten en die zo nodig enige bijstand kan verlenen. Hier geldt niet de snelheid, hier geldt de haute cuisine. VERVOLG OP PAGINA ETC 2

'Ah, c'est bon, oui?' VERVOLG VAN ETC 1

Dat je bijvoorbeeld een kwarteltje, na het geplukt en de ingewanden eruit gehaald te hebben (maar laat het kopje en vooral de ogen zitten, want dat geeft nu juist het heerlijke aroma), het best in vette speklapjes kunt opbergen, waarna er een waterdeegje omheen moet, vervolgens gaat het in de oven, dan gaan deeg en spek er weer vanaf, nu mag u ook - WHAM!, doet het hakblok van Micheline - het kopje verwijderen, waarna het fileren een aanvang neemt, zodat je tenslotte een gram of twintig overheerlijk vlees overhoudt. 'Ah, c'est bon', spreekt ze tegen zichzelf.

Een middag later, afgelopen dinsdag, kon zij aangetroffen worden in worsteling met een paling ter dikte van de bovenarm van Arnold Schwarzenegger. Nadat zij zich eerst tot haar ellebogen in het bloed had gewerkt (Zij: 'Ah, c'est bon, eh?' Gast: 'Oui, c'est bon'. Zij: 'Allez, allez-y') bij het op de enig juiste wijze aansnijden van de kop, begaf zij zich met haar paling en haar gast van de dag in een obscene worsteling, waarbij met behulp van een handdoek en een rol keukenpapier het vel van de vis getrokken werd. Daarna pakte zij weer haar fileermesje en haalde de resterende ingewanden eruit alvorens zij, WHAM!, WHAM!, met haar hakbijl de paling in moten verdeelde. 'Ah, c'est bon, oui?'

Deze gingen vervolgens bij het reeds bereide konijn (men hoeft niet alles te zien van de musketierskeuken om zich een goede voorstelling te kunnen maken van die bereiding) in een bouillonachtige substantie, waarna nog twee forse schijven mager spek te water werden gelaten. En dat moest dan dik een uur blijven sudderen.

Ah, bon, dan is er volop tijd voor een lekker voorgerecht: tamme eendenhart met persillade. Ik zal ze eens even opensnijden, zei Micheline.

En dan verlang je ineens vanzelf naar de Hollandse keuken. 'Kook tv', bijvoorbeeld. Hoewel, verlangen? Dit programma (dagelijks, Nederland 2, 09.08 uur), gepresenteerd door Manon Thomas en Ria van Eijndhoven, wordt gekenmerkt door eindeloos gebabbel, gekeutel, knipoogjes van verstandhouding met de kijkers, enfin, geen enkel van de beschikbare, beperkte middelen wordt overgeslagen in pogingen de aandacht af te leiden van het koken. Terwijl dat koken in essentie instructief gebeurt. Aan 'Kook tv' heb je in verband met het warm eten nog eens wat.

Vorig jaar namen ze in de aanloop naar kerstmis ruim een week de tijd om een uitgebreid traditioneel diner voor te bereiden. Een uitstekende manier om stap voor stap mee te koken. Alleen, tsja, het programma komt pas echt tot z'n recht als je de helft van de tijd het geluid af hebt gezet.

Dat geldt in nog ernstiger mate voor 'Koken met sterren' (zondag, RTL 4, 17.25 uur), terwijl hierbij ook de instructie vrijwel ontbreekt. In deze reeks van RTL kookt kok Cas Spijkers wekelijks voor een van hun bekende Nederlanders, laatstelijk de wereldberoemde Rolf Verlinde, van 'Eigen huis en tuin' van RTL 4. Erger dan op welke van de andere stations ook wordt 'Koken met sterren' geregeerd door de reclame. Elk ingrediënt, elk gebruiksvoorwerp, z'n hele keuken, z'n muts, de borden, alles wordt hier bepaald door de begeleidende reclamespotjes. Logisch dat het koken zelf er bekaaid vanaf komt. Als de Konmar volgende week koeievla in de aanbieding heeft, bakt Spijkers daar ook wel iets van, als Carbonell (Spijkers: 'Hele goeie olie') tenminste nog meedoet voor de vetten en Di Saronno Amaretto (onthoud dat, luidt de wekelijkse les, dus niet: Amaretto di Saronno) de sterke drank blijft leveren.

In z'n half uurtje houdt Spijkers ook nog een 'kookoverval' bij de Konmar waar hij ten behoeve van enkele klanten iets doet met de weekaanbieding. En bovendien laat Raya Lischanksi (dagelijks ook nog met een vlot receptje aanwezig in 'Koffietijd': RTL 4, 10.00 uur) nog even zien hoe je snel iets kunt koken. Babi pangang, bijvoorbeeld. Wel, men neme het vlees, dat bij de Keurslager deze week in de aanbieding is, en men pleure daar een blik babi pangangsaus bij. Van Unox uiteraard. Presto!

De uitzending wordt verder begeleid door praat van Mireille Bekooij, die geacht wordt de gast van de week te onderhouden. Een kookprogramma waarbij vanzelf bij de kijkers de stoom uit de oren komt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden