Review

Yasmin Levy verbindt Joodse en Arabische cultuur met ladino

Concert. Yasmin Levy op 26/3 in Lantaren/Venster (Rotterdam); nogmaals 30/3 in BIMhuis (Amsterdam). Najaar: 15/10 Groningen, 16/10 Utrecht, 18/10 Tilburg. CD: Yasmin Levy – Mano suave (World Village/ Harmonia Mundi)

Slechts een kort tv-optreden en juichende recensies rond haar eind vorig jaar verschenen album ’Mano suavo’ waren woensdag voldoende voor een kleine volksoploop. De populariteit van Yasmin Levy is de Israëlische zangeres zodanig vooruit gesneld, dat het Rotterdamse Lantaren/Venster de drukte nauwelijks aankon. Met haar bezielde vertolkingen van eeuwenoud ladino-repertoire appelleert Levy aan een breed publiek. „Heb je haar eenmaal gehoord dan ben je definitief verkocht”, reageerde een fan na het intense concert.

De grootschalige interesse die de Buena Vista Social Club voor de Cubaanse muziektraditie losmaakte, Cesaria Evora voor het Kaapverdiaanse repertoire en Mariza voor de fado, ontketent Yasmin Levy nu voor het ladino-lied. Het ladino, een mix van Hebreeuws en archaïsch Spaans, is de taal van Sefardische Joden die na 1492 verdreven werden uit Spanje. In diaspora verspreid over de Middellandse Zee vestigden zij zich in Zuid-Frankrijk, Oost-Europa, Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Vooral dankzij Yasmin’s vader, Isaac Levy, werkzaam als hoofd van de Ladino-afdeling bij de Israëlische omroep, is veel van deze ongeschreven cultuur gered. Hij publiceerde boeken met Sefardische verhalen en liturgische gezangen. Hoewel het ladino van geslacht op geslacht werd overgeleverd bestaat het volgens Yasmin over vijftig jaar niet meer. „Alleen de liederen zullen overleven.”

Stuk voor stuk zielsnijdende songs vol hoop en wanhoop over onbereikbare liefdes en het verlangen naar een verloren land. Zowel de ’romanzas’, dramatisch gezongen poëzie en ’kantigas’, pure liefdesliederen, gaf Levy een grote dramatische lading mee. Ondanks haar onopgesmukte presentatie slopen er soms maniertjes in die stem van opgeruwd fluweel. Te veel knikken en slikken en brokjes in de keel. Het kwartet dat haar omringde symboliseerde schitterend de Spaanse (gitaar, cajon) en Arabische (darbouka, zurna, ney) oevers waartussen zij zich beweegt.

Wat de politiek niet kan, het vanzelfsprekend verbinden van de Joodse en Arabische cultuur, is bij Levy hartstochtelijk verknoopt. Ongewild voegt ze er nog een derde dimensie aan toe. Levy geeft de Middellandse Zee haar andere functie terug, als een ruimte die culturen kan verenigen. Daarnaast herinnert zij ons aan de tijd dat moslims en joden een vitale, gemeenschappelijke cultuur kenden. Zelfs na vijf eeuwen vormen Yasmin Levy’s ladino-liederen daarvoor het bewijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden