XTC voor arts iets nieuws Behandeling slachtoffers moeizaam, maar niet hopeloos

UTRECHT - Met gillende sirenes worden ze bij de Eerste Hulp binnengebracht. Meestal op zaterdagavond. De meesten redden het en mogen een dag later, natrillend van de schrik en met de feestkleren soms nog aan, naar huis. Sommigen liggen dagen later nog op de intensive care. Zij zijn het die later in een éénkolommertje in de krant worden vermeld: 'Opnieuw slachtoffers XTC'.

Voor de artsen op de Eerste Hulp is XTC een nieuw fenomeen. En ook huisartsen krijgen met XTC te maken. De meeste houseparty's vinden plaats vèr buiten de stad. Soms zijn er speciale teams van GGD of Rode Kruis op een feest. Maar als de organisatoren het met de voorzorgsmaatregelen minder nauw nemen, wil het ook wel gebeuren dat de dorpsdokter via 06-11 moet worden opgepiept. En daar staat de dokter dan. Wat te doen?

Het afgelopen jaar hebben medici in rap tempo ervaring kunnen opdoen met de mogelijke nadelige gevolgen van XTC. Dat gebeurde sneller dan de artsen en ook de XTC-liefhebbers zelf, lief was. De drie doden op houseparty's sinds mei alleen al zijn het topje van de ijsberg. XTC als medisch probleem heeft een veel grotere omvang. Vele honderden jongeren zijn de afgelopen maanden behandeld wegens complicaties. Op een gebruikerspopulatie van duizenden jongeren per weekeinde is dat misschien nog steeds niet veel, maar de complicaties lijken de laatste tijd ernstiger en veelvuldiger.

Een aanwijzing vormen de telefoontjes van huisartsen en specialisten naar het Nationale vergiftigingen informatiecentrum (NVIC) in Utrecht, dat 24 uur per dag paraat is om vragen over ziektebeeld en behandeling te beantwoorden. In 1990 belden er 10 artsen met een vraag over XTC, vorig jaar 89. “En je mag aannemen dat vooral artsen die voor het eerst met het probleem worden geconfronteerd, ons bellen. Het werkelijke aantal complicaties ligt beslist hoger”, zegt internist-toxicoloog dr. J. Meulenbelt, hoofd van het NVIC.

Veel artsen hoeven het NVIC niet meer te bellen: ze weten inmiddels wat hen te doen staat. Er zijn zelfs ziekenhuizen die routine in het behandelen van XTC-slachtoffers hebben verworven. Het Dijkzigt-ziekenhuis in Rotterdam, bijvoorbeeld, de stad waar de ruige gabberhouse het eerst en het best aansloeg. En waar ook de eerste levertransplantaties moesten worden uitgevoerd bij jonge XTC-gebruikers van wie de lever het acuut had begeven.

Ten onrechte wordt vaak gedacht dat artsen zo goed als machteloos staan tegenover XTC. Er zijn jongeren overleden terwijl ze 'veilig' op de Intensive Care lagen, omgeven door de meest geavanceerde technologie. Voor hen was desondanks geen redding meer mogelijk. Maar dat wil niet zeggen, aldus dr. Meulenbelt, dat tegen XTC per definitie de geneeskunde machteloos staat.

“XTC is voor ons een nieuw fenomeen. Gelukkig zijn de complicaties die XTC kan veroorzaken zèlf niet nieuw. Ze doen zich echter in een nieuwe combinatie voor. Artsen moeten leren om dat nieuwe beeld te interpreteren, bij bovendien een geheel nieuwe groep patiënten. Dat geeft onzekerheid en vragen.”

Ook voor artsen die eerder XTC-slachtoffers behandelden, blijft XTC een lastig fenomeen. Meulenbelt: “Meestal loopt het wel goed af. De telefoontjes die bij het NVIC binnenkomen, betreffen in meerderheid de minder ernstige complicaties waarbij ziekenhuisopname niet nodig is. Maar je kunt nooit zeker zijn van die goede afloop. Soms kan een lichte bijwerking een voorbode zijn van veel ernstiger onheil. Eigenlijk is ons tot op heden niet duidelijk waarom sommige jongeren ondanks alle medische hulp overlijden, terwijl anderen goed te helpen zijn. Ook dat versterkt de onzekerheid. We zitten met smart te wachten op goed epidemiologisch onderzoek naar complicaties bij XTC.”

Volgens Meulenbelt blijkt uit de telefoontjes van artsen naar het NVIC dat XTC ook in 'gewone' doses al vervelende bijwerkingen kan hebben, in tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd. De meeste meldingen betreffen jongeren die op een houseparty maar één pilletje zeggen te hebben geslikt. Het NVIC kreeg ook meldingen van suïcidepogingen met behulp van XTC.

De bijwerkingen van XTC en XTC-verwante feestpillen zijn steeds ongeveer dezelfde: extreme oververhitting en uitdroging. Meulenbelt: “Hetzelfde zien we bijvoorbeeld bij marathonlopers die volkomen uitgeput achter de eindstreep neervallen. Daarnaast lijken de bijwerkingen van XTC erg op de bijwerkingen van sommige medicijnen uit de psychiatrie. Bij mensen die anti-psychotica slikken zien we soms ook een onvoorspelbaar averechts effect. Hun lichaamstemperatuur raakt volkomen ontregeld, met het risico op hersenbeschadiging. Precies zoals we nu ook soms zien bij XTC.”

Daarnaast kan XTC de feestganger in een psychose doen belanden. Dat kan leiden tot paniek, maar ook tot gevaarlijke situaties. In het buitenland overleed een jongen na XTC-gebruik toen hij zichzelf electrocuteerde omdat hij 'nieuwe energie' tot zich wou nemen.

Bij de behandeling van XTC-slachtoffers moeten artsen zich noodgedwongen beperken tot het bestrijden van de symptomen. Een echte therapie is er niet. Het heeft meestal geen zin de maag van een slachtoffer leeg te pompen, omdat de drug al in het bloed zit. Alleen bij extreme overdoses wordt er gepompt.

Een overzicht van de mogelijke bestrijding van complicaties laat zien dat artsen weliswaar een heel arsenaal aan mogelijkheden hebben om een XTC-slachtoffer te helpen, maar dat het vaak gaat om remedies die pas in het uiterste geval worden ingezet: kunstmatige beademing, hemodialyse, medicijnen tegen hartritmestoornissen, reanimatie, levertransplantatie zelfs.

Voor de meest voorkomende en gevaarlijkste complicaties - oververhitting - bestaat nu slechts een eenvoudige remedie. Een hele ouderwetse: het slachtoffer wordt gewikkeld in natte doeken of overgoten met koud water. Omslagen met alcohol worden ook wel eens toegepast. Vaak helpt de methode, soms niet. Maar er is nauwelijks een alternatief voorhanden. Als extra paardemiddel wordt ook wel eens een spierverslappend middel toegediend waarvan bekend is dat het de lichaamstemperatuur doet dalen.

Meulenbelt: “Naar dat middel, Dantrolene, zou eigenlijk nader onderzoek moeten worden gedaan. Maar de kans is klein dat zulk onderzoek wordt uitgevoerd. Eerst zouden we het tot nu toe onbekende werkingsmechanisme van XTC moeten onderzoeken. Dan pas weet je of Dantrolene effectief kan zijn. XTC is echter een verboden middel. Voor zulk onderzoek komt vermoedelijk nooit toestemming. Het onderzoek zal kostbaar zijn en duur. Welk farmaceutisch bedrijf zal dat willen uitvoeren?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden