Xi trekt teugels nog wat strakker aan

Kritische vragen maken geen kans op het Volkscongres in Peking. Zelfcensuur regeert bij de media en gedelegeerden.

Geen selfie-sticks in de Grote Volkshal, luidt de instructie aan journalisten die verslag doen van de jaarlijkse bijeenkomsten van het Chinese parlement. Het sms'je waarin de boodschap staat, spreekt van de noodzaak 'de orde tijdens het interviewen te bewaren'.

Het veiligheidsvoorschrift valt best te begrijpen, gezien de grote hoeveelheid Chinese en buitenlandse verslaggevers die op het jaarlijkse Volkscongres afkomen. Het past ook bij de andere maatregelen die de autoriteiten in Peking elk jaar rond deze tijd treffen. Ze sluiten het Plein van de Hemelse Vrede af voor publiek, en ze maken de internetcensuur nog strenger dan gebruikelijk: niets wordt aan het toeval overgelaten.

Die voorzichtigheid bepaalt ook de sfeer tijdens de politieke bijeenkomst, zeker dit jaar. Voor media in het land is het congres dé kans om dichter in de buurt te komen van China's politieke top, die over het algemeen achter gesloten deuren samenkomt. Met wat geluk vangen journalisten subtiele signalen op over hoe het staat met de verhoudingen tussen leiders, en krijgen ze de kans vragen te stellen aan volksvertegenwoordigers ¿ van lokale politici uit de provincies tot bekende zakenlieden en celebrities.

Kritische vragen maken dit jaar vrijwel geen kans op een antwoord. Onder president Xi Jinping worden de ideologische teugels al jaren aangetrokken, maar de afgelopen maand maakte hij tijdens verschillende speeches weer duidelijk dat het nog niet genoeg is.

Zo kondigde Xi in februari nieuwe mediaregels aan waarbij de Chinese media hun politieke oriëntatie boven alles moeten stellen, en nooit hun absolute loyaliteit aan de Partij vergeten. Alle nieuwsmedia in China staan onder controle van commissies van de Communistische Partij, al varieert de hoeveelheid controle. De media moeten het woord 'partij' hoe dan ook als hun achternaam beschouwen, aldus Xi.

Toen de bekende opinieleider en gepensioneerde vastgoedhandelaar Ren Zhiqiang hier online kritiek op uitte door zich af te vragen hoe het moest met 'de belangen van het volk' als de media alleen nog maar de partij vertegenwoordigen, werden zijn accounts op sociale media, goed voor 38 miljoen volgers, verwijderd.

Door dat incident zit de schrik er weer goed in bij de gedelegeerden, net als Ren allemaal leden van China's elite. Toen een journalist van de South China Morning Post aan Nobelprijswinnaar Mo Yan, die ook lid is van een belangrijk adviesorgaan aan de regering, vroeg wat hij van de zaak vond, reageerde hij met slechts één woord: 'lunch'. De bekende filmregisseur Feng Xiaogang antwoordde alleen door zijn vinger op zijn mond te leggen. "Sst", zei hij terwijl hij wegliep van de pers.

Meer uitgesproken was Jiang Hong, professor aan een universiteit in Shanghai, die tegen het gerenommeerde weekblad Caixin zei dat iedereen wat 'in de war is vanwege de invloed van bepaalde gebeurtenissen, waardoor mensen niet zoveel willen praten'. Jiang uitte zijn bezorgdheid dat de meningen en adviezen aan de regering van de gedelegeerden niet voldoende vrij in de media kunnen worden besproken.

Die zorg lijkt terecht. Bij gesprekken met de pers na de openingssessie van het Volkscongres overheerst zelfcensuur bij zowel journalisten als geïnterviewden. Zo wordt gedelegeerde Guo Xinzhi uit de provincie ondervraagd door een journalist van de Chinese staatsmedia. "De regering heeft vorig jaar in Shanxi alles gedaan wat ze heeft beloofd", aldus Guo. De journalist vervolgt: "Kunt u daar nog even een paar zinnen op doorgaan?"

Verzoenend gebaar?

Afgelopen weekeinde presenteerde premier Li Keqiang de regeringsplannen voor het komende jaar aan China's parlement, met 2943 leden het grootste ter wereld. Ook het volgende Vijfjarenplan (2016-2020), met daarin de plannen voor de economische hervormingen voor de lange termijn, kwam aan bod. Bekend werd dat het economische groeicijfer de komende jaren 6,5-7 procent moet bedragen. Een verrassend detail in de plannen is het defensiebudget voor 2016. Dat groeit met 7-8 procent het minst in zes jaar, terwijl veel analisten juist een fikse budgettoename bovenop de 10,1 procent groei van 2015 verwachtten om de modernisering van China's leger te financieren. De lagere toename is in lijn met de lagere groei van de rest van China's economie, maar wordt ook wel uitgelegd als een verzoenend gebaar richting het Westen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden