Xi Jinping trekt teugels in China nog strakker aan

President met 'Mao Zedong-complex' beperkt vrijheid leger en universiteit. Anoniem internet op kan ook niet meer.

De ene na de andere sector in China moet er aan geloven: ideologische zuiverheid wordt afgedwongen, verderfelijke invloeden van buitenaf worden uitgebannen. Gisteren was het de beurt aan het leger. De machtige Centrale Militaire Commissie vaardigde nieuwe richtlijnen uit voor de 'politieke educatie' van de troepen, geheel in de geest van president Xi Jinpings campagne voor de her-ideologisering van China.

Militair personeel zal worden onderworpen aan strengere politieke examens, aldus de nieuwe richtlijnen, om zodoende 'sabotage door vijandelijke krachten en ondermijning door gedegenereerde ideeën' te voorkomen. Een tweede concrete maatregel is het verbod voor militairen op bloggen en op het gebruik van chat-programma's. 'Sommige westerse landen spannen tegen ons samen via een culturele Koude Oorlog op internet, waarbij ze tevergeefs proberen de geest van onze officieren en soldaten te ondermijnen', schreef het Dagblad van het Volksbevrijdingsleger.

Het aanhalen van de teugels bij het leger volgt op een soortgelijke stap bij de universiteiten. Nadat president Xi eind vorig jaar al had gezegd dat universiteiten de 'kernwaarden van het socialisme' hoog moesten houden, kwam minister van onderwijs Yuan Guiren vorige week met een nadere uitwerking: alle studieboeken die 'westerse waarden' promoten, moeten worden verbannen, en voor negatieve kritiek op 'het leiderschap van de Communistische Partij' is geen plaats in de collegezaal.

De ruimte voor debat en openlijk afwijken van de officiële lijn wordt stukje bij beetje beperkt, zoals ook blijkt uit de manier waarop het internet wordt gekortwiekt. De Chinese Cyberspace Autoriteit (CAC) kondigde gisteren aan dat per 1 maart alle gebruikers van Weibo (het Chinese 'Twitter') en iedereen die een commentaar wil plaatsen op een website, verplicht is zijn eigen naam te gebruiken. Anonieme of gefingeerde namen zijn niet meer toegestaan. Bovendien is het verboden materiaal te posten dat een gevaar vormt voor 'de macht van de staat of de nationale veiligheid'.

De CAC legt ook het gebruik van zogenaamde vpn-verbindingen aan banden; daarmee konden internetgebruikers de officiële restricties omzeilen en bijvoorbeeld toch Google en Facebook bereiken. Internetbedrijven zijn gedwongen de censuur-aanwijzingen van de staat te volgen, anders verliezen ze hun licentie. Weibo verwijderde afgelopen maand bijvoorbeeld 239 accounts met 'schadelijke namen', terwijl WeChat 133 accounts sloot omdat de gebruikers zich schuldig maakten aan 'geschiedvervalsing'.

Onder president Xi, die zich veel meer dan zijn voorgangers Hu Jintao en Jiang Zemin manifesteert als de grote leider van de natie, wordt de politieke vrijheid eerder kleiner dan groter. Xi laat er geen misverstand over bestaan dat het lot van China voor hem volledig samenvalt met dat van de Communistische Partij. Dat hij partijbonzen niet spaart in de strijd tegen corruptie - zijn handelsmerk - moet de burgers niet het idee geven dat de partij zelf ter discussie staat.

Zelfs als Xi spreekt over de rechtsstaat, en dat doet hij veelvuldig, dan nog heeft hij het over een instrument dat dienstbaar is aan de partij. Het is noodzakelijk, zei hij begin januari, dat 'het heft van het mes stevig in de handen is van de partij en het volk'. Daarmee bezigde hij een uitdrukking van Mao Zedong, die deze metafoor al in 1926 gebruikte om de functie van politie en justitie te beschrijven: een wapen in de strijd tegen de klassevijanden.

Xi heeft volgens de dissident Liu Jingsheng, die na de protesten op het Plein van de Hemelse Vrede tien jaar gevangen zat, een 'Mao Zedong-complex'. "Vanaf het moment dat hij aan de macht kwam (november 2012, red.) heeft hij gehamerd op het socialistische waardensysteem", aldus Liu tegenover Radio Free Asia. Het schrikbeeld van Xi is dat van de Sovjet-Unie, zoals hij in een speech voor lokale partijleiders eens heeft uiteengezet. De hervormingen die Michail Gorbatsjov begon, ondermijnden uiteindelijk de fundamenten van de hele staat, omdat ze het marxisme op losse schroeven zetten. Iets dergelijks wil Xi koste wat kost voorkomen, en dus moet Mao en diens systeem overeind blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden