WW-offer toont spel en knikkers sociaal akkoord

ANALYSE | Eigen voortbestaan is voor vakbond uiteindelijk het belangrijkst

Woede onder de lezers van 'Bridget Jones' Diary'. De heldin in deze bestseller is in de eerste delen van het boek naarstig op zoek naar de Ware. Dankzij veel kunst- en vliegwerk slaagt Bridget in haar opzet en lijkt ze gelukkig te worden. Maar in het slotdeel van de trilogie, dat deze maand verschijnt, blijkt haar sprookjesprins overleden. De ouder geworden Bridget worstelt met haar leven. Haar verhaal blijkt uiteindelijk niet te gaan over de felbegeerde liefde, maar over hoe deze vrouw ondanks haar aftakeling overeind blijft. Een moeilijke boodschap aan haar lezeressen.

Eenzelfde perspectiefwissel doet zich deze week voor in de Nederlandse polder. Vakbonden hadden maandenlang ook zo hun obsessie tijdens het overleg over een sociaal akkoord met werkgevers en kabinet. Een wat meer prozaïsche dan de liefde misschien, maar toch: een onaangetaste WW. Als happy end volgde een akkoord waarin zij afspraken dat de WW drie jaar zou duren, en min of meer even hoog bleef als nu, 70 procent van het laatstverdiende loon.

Maar ook in het slotdeel van dit verhaal gebeurt er weer iets noodlottigs. Op de valreep lijkt de drie jaar durende, hoge WW door het kabinet geofferd te worden aan een politieke deal met D66 over de begroting voor 2014. Hoe precies, is nog niet duidelijk. Maar de vakbonden verliezen hun grootste goed.

Het kabinet schat kennelijk in dat de verhouding met de vakbond wel tegen een stootje kan. Minister Asscher durft het aan om de vakbonden FNV, CNV en MHP hun belangrijkste wapenfeit uit handen te slaan. Waar haalt hij dat lef vandaan? Als de WW sneuvelt komt het spel aan het licht dat bij het sociaal akkoord achter de schermen schuil ging. Ging het akkoord de bonden inderdaad vooral om de WW, of over iets heel anders?

Wat voor de vakbond misschien nog wel belangrijker is dan de duur van de WW, is haar eigen voortbestaan. Het ledental van de bonden vergrijst en kalft af. In de Tweede Kamer vinden politici dat vakbonden eigenlijk te veel macht hebben voor clubs die slechts zo'n anderhalf miljoen Nederlanders vertegenwoordigen. De Sociaal Economische Raad (Ser) kreeg daarom anderhalf jaar het verzoek te adviseren hoe het draagvlak voor de bonden beter kan.

De adviesaanvraag aan de raad van vakbonden, werkgevers en wetenschappers was de ultieme poging van de politiek om de bond te marginaliseren. In het achterhoofd van de Kamerleden speelde de vraag of zij zelf een rol moeten gaan spelen in loonontwikkeling en cao's. Groot alarm volgde bij werknemers en werkgevers. Zij overleggen liever met elkaar dan met het logge politieke apparaat.

De Ser gaf daarom uit zelfbescherming een slap advies waar de Kamer weinig mee kon. Minister Asscher steunde de bonden tegenover de Kamer: "Vakbonden vertegenwoordigen 20 procent van de werknemers. Dat mochten politieke partijen willen."

De polder sloeg terug met het sociaal akkoord, waarin de vakbonden allerlei nieuwe taken krijgen. Ze gaan de WW gedeeltelijk zelf beheren, ze spreken samen in cao's af hoe hoog de WW in het derde jaar van de uitkering wordt en ze moeten in de 35 nieuwe arbeidsmarktregio's arbeid en werkzoekenden aan elkaar koppelen. En passant hielp het akkoord de 'redelijke' Ton Heerts als FNV- voorzitter in het zadel, en niet zijn radicalere tegenstreefster Corrie van Brenk. Een scheuring in de FNV werd afgewend. Met het akkoord leek de vruchtbare overlegcultuur in Nederland weer geheel hersteld.

Als de WW-afspraak van tafel kan vallen in een politieke deal met D66, wordt duidelijk dat het sociaal akkoord vooral om het spel ging, en niet om de knikkers. Voor de FNV is er zelfs zonder de WW nog steeds veel gewonnen. Maar leg dat maar eens uit aan het publiek.

Als machtsuitbreiding het enige is wat resteert van het akkoord, is dat net zo'n moeilijke boodschap als die van die zoektocht naar de liefde die alleen een sterke weduwe opleverde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden