Review

Worstelen met Pindaros

De Griekse schrijver Pindaros leefde van 518 tot 438 voor Christus. Hij was dichter, componist en choreograaf van liederen die door een koor van mannen, knapen of soms meisjes bij plechtige samenkomsten gedanst en gezongen werden. Zijn faam als dichter heeft tijdens de oudheid die van ieder ander overtroffen.

De poëzie van Pindaros is echter zo ongeveer het moeilijkste Grieks dat ooit geschreven is. Naast honderden citaten van Pindaros in het werk van andere schrijvers en deze eeuw in Egypte gevonden papyrus-fragmenten, zijn er vijfenveertig dansliederen van zijn hand overleverd. Die liederen maakte hij ter ere van de doorgaans zeer aristocratische winnaars van toernooien in Olympia, Delfi, Nemea of Korinthe. Zo'n zegezang werd bij de dichter besteld en bij het vieren van een overwinning uitgevoerd.

Sinds anderhalve eeuw worstelen we met Pindaros. Weinigen lezen hem, en regelmatig stellen geleerden in hun boeken en artikelen de vraag of wat de dichter geschreven heeft, wel literatuur genoemd mag worden. Een ode geldt immers als een gelegenheidsgedicht, waarin de winnaar, zijn voorgeslacht en zijn stad uitvoerig worden geprezen. Meestal vertelt een dichter in een ode een bepaalde mythe en knoopt hij daaraan, alvorens met de beste wensen voor de opdrachtgever te eindigen, wat overpeinzingen vast over de wisselvalligheden van het menselijk bestaan. Er is veel inkt vermorst aan zoektochten naar 'de eenheid' of 'het grondmotief' in een ode. De vraag blijft echter: was Pindaros onder de Griekse dichters werkelijk de Geweldige, of moeten we hem zien als een onbekommerde rebbelaar die maar wat voortdichtte om een goed klinkend muziek- en dansstuk af te leveren?

Ook wie geen Grieks kent, kan zich over dat vraagstuk nu een oordeel vormen: voor het eerst zijn alle oden van Pindaros integraal vertaald - een geweldige prestatie van de Vlaming Patrick Lateur. De begrijpelijkheid van Pindaros' woorden heeft in Lateurs vertaling prioriteit. Zo heeft Lateur de triadische structuur (ode, antode, epode) van Pindaros intact gelaten, maar de zinsbouw en de woordbetekenissen zijn hedendaags Nederlands, een ongewoon woord als 'woonst' daargelaten. Een zin als ,,Van ivoor stralend de schitterende schouder'' wordt in de vertaling van Lateur: 'In de schitter van zijn schouder glom ivoor'.

Lateur kan op een verrassende manier precies uitdrukken wat bij Pindaros staat: ,,jij giet hun hoogmoed in het hoosgat'' in Pythische 8, waar het over 'kielwater' gaat, bijvoorbeeld, of 'de lijventemmers' in Isthmische 5, een wellicht ter plekke door Pindaros bedachte term voor sporttrainers. Lateur houdt van klankspelletjes: 'knappe knapen' in Isthmische 6, en wordt daardoor soms onnauwkeurig: 'Eén slang slaagde sissend' staat er in Olympische 8, waar Pindaros de slang laat schreeuwen en waarover Gildersleeve in 1885 opmerkte: 'Mythical serpents may make mythical outcry'. Maar dit zijn natuurlijk maar kleine nootjes bij een werkstuk dat ik uit de grond van mijn hart bewonder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden