Worstelen met mooi en lelijk

Hoe ziet Nederland eruit en hoe is dat aan de andere kant van de grens, in Duitsland. Commentaar van twee landschapsarchitecten. Eric Luiten ziet liever de rook van een vuilverbrandingsinstallatie dan bomen die zijn uitzicht belemmeren. Jorg Dettmar vindt dat alle regio's in Nederland op elkaar gaan lijken. Deel 1 in een serie over de inrichting van de strook langs de vervoersassen van Utrecht naar het Duitse Oberhausen.

Verschillende regio's in Nederland gaan op elkaar lijken. Het maakt niet meer uit waar je bent, Brabant, Utrecht of Zuid-Holland. Overal staan dezelfde kantoren en loodsen langs de snelweg. Overal wonen mensen in dezelfde nieuwbouwhuizen. De regio's verliezen hun identiteit, zegt Jorg Dettmar, Duitser en hoogleraar landschapsarchitectuur aan de Universiteit van Darmstadt.

Een gebied dat zijn karakter dreigt te verliezen is de corridor van Utrecht naar de Duitse grens. De verstedelijking, met eentonige woningen, kantoren en loodsen, rukt op.

Om te laten zien wat hij bedoelt, toert Dettmar door oost-Nederland. Hij laat de auto stoppen bij het knooppunt Velperbroek, ten oosten van Arnhem. Daar verrijst een kantorenterrein: IJsseloord II. ,,Daar wil ik naar toe', zegt Dettmar. Aan de rand van het park ligt een hoge heuvel. Huisvuil bedekt met grond en in de loop der jaren begroeid met taai gras en brandnetels. Boven op de berg is er zicht op het bouwterrein, de snelwegen en de Rijn. Een heimachine, die voorbereidingen treft voor de zoveelste blokkendoos op het industrieterrein, overstemt nog net het geraas van de auto's.

De omgeving is grijs, constateert Dettmar. ,,Hoe kun je een draai geven aan deze bebouwing? Met spectaculaire architectuur? Iets doen met de bult waarop ik sta en waar nu niets mee gebeurt? Kan het een soort uitzichtpunt worden?' Langs de weg staat een rij populieren. ,,Moet je niet vaker een ander type bomen planten?'

,,Waarom zou je nog van de ene plaats naar de andere gaan, als het overal hetzelfde is?', zegt Jorg Dettmar. ,,Alleen de centra van de oude steden lijken niet op elkaar.' De rest van Nederland verschraalt en verliest zijn aantrekkelijkheid.

,,Is dat erg?', gaat hij verder. ,,Die vraag moet worden beantwoord. Wat betekent het voor de concurrentie tussen regio's in Europa als Nederland het huidige beleid voortzet? Willen mensen dan nog in Nederland wonen? Komen bedrijven zich vestigen?', vraagt Dettmar.

Hij heeft geen pasklaar antwoord en denkt dat iedere regio op zoek moet gaan naar een eigen identiteit. Zo ook het gebied tussen Utrecht en de Duitse grens. Daarvoor dient iedere streek factoren te benoemen die het leven op die plek aantrekkelijk maken. Een nieuwe identiteit kan gevonden worden door historische gegevens te combineren met de visie van moderne bewoners op het gebied. ,,Wat is het idee van bewoners bij identiteit en cultuur? Er moet iets zijn.'

Borduur voort op de traditionele waarden die al decennia in een streek bestaan, suggereert hij. Gebruik bij het bouwen kleuren die bij de regio passen. Op die manier raken de dorpen in een streek met elkaar verbonden, maar wijken ze duidelijk af van de nederzettingen in de rest van Nederland.

Aan de rand van Zevenaar ziet Dettmar een nieuwbouwwijk. Een strakke rechte muur, met om de vijf meter een torentje, roept het beeld op van een kasteel. Tegen de muur groeien wilde bloemen en brandnetels. Aan de andere kant lijkt de bebouwing al meer op het gewone rijtjeshuis. Iedere woning heeft een kamer in het torentje met een metalen vlaggetje op de piek. De garage bij iedere woning is de buffer tussen de straat en de tuin. Dettmar vindt de kasteelwoningen een aardige poging, maar de garages 'bederven' het concept.

Dettmar bepleit het 'duurzaam' bouwen. Dat past bij het streven om bij het ontwerp van huizen, kantoren en fabrieken meer rekening te houden met de identiteit van de omgeving. ,,Bewaar het contact tussen het dorp en het land daarom heen', zegt hij. Als voorbeeld van zijn beeld bij 'duurzaam' bouwen, noemt hij de mogelijkheid een dorp rond een boerderij te plannen. De boer gaat met zijn trekkers en vee naar het land in de omgeving. Een betere manier om het contact tussen dorp en het land te behouden bestaat er niet en de landbouw creëert een nieuwe inkomstenbron, recreatie op de boerderij. Een andere suggestie: organisch afval van de dorpsbewoners gebruiken voor de bemesting van het land. Verder: speel meer met beplanting aan de randen van het dorp; niet slechts weiland, of een plantsoen met struiken en bomen, maar ook hier en daar de wildernis van de natuur laten woekeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden