Worstelen met midlife, in de geest van Woody Allen

Zelf is de New Yorkse regisseur Noah Baumbach de veertig voorbij. Zijn nieuwe film 'While We're Young' komt voort uit een midlife-gevoel. 'Dit zou mij toch nooit overkomen?'

Een midlifecrisis is het niet. Noah Baumbach (45) maakt immers de ene succesvolle film na de andere. Dit jaar presenteert hij er zelfs twee: 'While We're Young', die deze week in première gaat, en 'Mistress America', die hij met zijn schrijvende en acterende geliefde Greta Gerwig (31) maakte, en die later dit jaar verschijnt.

"Ik zou zeggen dat 'While We're Young' is voortgekomen uit een midlife-gevoel, niet uit een crisis", zegt de New Yorkse scenarist en regisseur die voor de première van zijn nieuwe film naar Amsterdam is gekomen. "Opeens ben je de veertig gepasseerd, en zie je een nieuwe generatie twintigers opstaan. Plots ben je niet meer die jongere die het allemaal anders zou gaan doen dan zijn ouders. Je ziet jongeren op je af komen die het allemaal anders gaan doen dan jij. Het moment dat ik me dat realiseerde, was verrassend en pijnlijk tegelijk, want dit zou mij toch nooit overkomen?"

Baumbach hoefde niet lang na te denken over een geschikte acteur voor de rol van de 44-jarige Josh, die al acht jaar bezig is om zijn tweede, allesomvattende documentaire te maken. Baumbach schreef de rol met Ben Stiller in gedachten. Samen maakten ze eerder het hilarische 'Greenberg', over een veertiger die vanuit New York naar Los Angeles reist om op het huis van zijn vakantie vierende broer te passen.

Greenberg had geen carrière gemaakt zoals zijn broer, de architect. Hij had geen huis met zwembad in de Hollywood Hills. Geen vrouw en kinderen. Geen hond. Geen vakantie in Vietnam. Greenberg was een voormalige muzikant met depressies en neuroses. Het leven ontglipte hem, steeds weer.

In 'While We're Young' is Josh er iets beter aan toe. Van kinderen is het niet gekomen, maar Josh heeft wel een vrouw en hij geeft filmcolleges, waarbij hij een jonge aspirant-filmmaker ontmoet, Jamie, gespeeld door 'Girls'-acteur Adam Driver. Tussen de twee ontstaat een vriendschap die wel wat wegheeft van een 'bromance'.

"Met de vriendschap die tussen de twintigers en de veertigers ontstaat, wilde ik het niet per se over een generatiekloof hebben", zegt Baumbach. "Wel kon ik aan de hand van de verschillende karakters laten zien wat me zoal was opgevallen in mijn omgeving. De veertigers met hun nieuwe iPhones en iPads die zorgvuldig worden uitgezocht en gekoesterd. Aan de andere kant de twintigers die opgaan in de retrotrend, en zich laven aan VHS en vinyl. Ze fietsen en skaten door New York, en maken hun eigen ijs. En als iemand vrienden wil worden met Jamie op Facebook, gaat hij erop af, om kennis te maken. In het nonchalante zit ook iets agressiefs."

Voor Baumbach, die in New York opgroeide met ouders die hun brood verdienden in de filmkritiek, was het vooral interessant om de status van de kunstenaar te bespreken. "Vroeger heerste meer de cultuur van het genie, de kunstenaar die alles alleen moest uitzoeken. Josh is zo'n eenzame ploeteraar. Tegenwoordig is er meer een sfeer van samenwerking, en als Josh dat ontdekt, gaat er een wereld voor hem open. Niet dat er geen keerzijde is. Samenwerking kan ook leiden tot teleurstelling en frustratie, die in dit geval zelfs uitmondt in een huwelijkscrisis. Ook dat zit in de film."

Baumbach, die zich overigens meer in Jamie dan in Josh zegt te herkennen, maakte de afgelopen twintig jaar een mooie reeks relatiedrama's waarin familieleden, vrienden en geliefden steeds op hun eigen tekortkomingen stuitten. Ze hadden moeite met het keurslijf van het volwassen leven en de cultuur van de winnaars, zoals al te zien in zijn debuut 'Kicking & Screaming' over vier vrienden die afstuderen, maar weigeren de volgende stap te nemen. Het met Greta Gerwig gemaakte 'Frances Ha' was het geestige portret van een treuzelende twintiger in New York. Baumbach bracht het allemaal met droge, zwarte humor, als een hedendaagse Woody Allen.

"Ik kan wel zeggen dat Woody Allen heel belangrijk voor me is geweest", zegt Baumbach. "Niet alleen zijn films, ook zijn komische stukken in The New Yorker. Ik woonde evenals Allen in Brooklyn, ging naar dezelfde school. Zijn geest waarde overal rond. Wat me vooral aansprak, was de manier waarop hij de Amerikaanse traditie van de 'screwball comedy' verweefde met Europese invloeden. Dat leidde tot opwindende syntheses. Zo leerde ik al over Bergman en Fellini voordat ik hun films had gezien. Ik zag Allens 'Stardust Memories', en daarna de inspiratiebron, Fellini's 'Otto e Mezzo'. Eerst zag ik Allens 'Interiors', daarna Bergmans 'Cries and Whispers'."

Volgens Baumbach is Allen ook een filmmaker die heel je leven meegaat, omdat je in elke levensfase wel een favoriet hebt. "Als kind was ik dol op zijn sciencefiction-parodie 'Sleeper', en op 'Broadway Danny Rose', over een talentscout die louter talentloze artiesten representeert. Later ontdekte ik 'Annie Hall', 'Manhattan' en 'Hannah and her Sisters'."

Zijn eigen film 'While We're Young' noemt de regisseur een soort 'comedy of remarriage', wat een subgenre is van de 'screwball comedy' uit de jaren dertig en veertig. Te denken valt aan de oude Hollywood-romcoms met Cary Grant en Katharine Hepburn, vol knetterende dialogen. "Het gaat over echtelieden die iets nodig hebben om te overleven", aldus Baumbach. "Ze weten niet precies waar ze moeten zoeken, of wat ze zullen vinden, maar ze gaan op pad, om via een omweg weer samen te komen."

In het Eye Filminstituut in Amsterdam is ter ere van Baumbachs nieuwe film een retrospectief van zijn werk te zien. De genoemde Woody Allen-films zijn de hele zomer te zien in Eye.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden