Worstelen met het lot van Palestijnen

Nes Ammim, een christelijke nederzetting in Israël, bestaat deze maand vijftig jaar. Nederlandse betrokkenen waren ooit pro-Israël. 'Maar ik ben ook gaan zien dat er een andere kant is'.

Halverwege het gesprek zegt Simon Schoon: "Sommigen vinden mij nu een verrader. Ik heb zelfs vrienden verloren. Die zeggen: 'Ooit was je pro-Israël, nu ben je pro-Palestijns'." Hij zucht: "Maar ik wil gewoon dat christenen ook de andere kant van het conflict zien."

Schoon (69), een gepensioneerde predikant, is een man met een missie. Een groot deel van zijn leven staat in het teken van Israël. Voor veel christenen is Israël een belangrijk land. Ook voor Beatrice Hoffer (62) en Corinne Weeda (25). Het drietal kijkt terug op de tijd dat ze in Israël woonden. Alle drie verbleven ze voor een korte of langere tijd in Nes Ammim, een internationale christelijke werk- en leefgemeenschap in Israël die deze maand vijftig jaar geleden werd opgericht.

De ontwikkeling die het drietal doormaakte is illustratief voor de manier waarop christenen in Nederland nadenken over de staat Israël. Ooit waren ze vrijwel unaniem pro-Israël. Tegenwoordig worstelen ze met het lot van de Palestijnen. Hoffer: "Israël is nog steeds Gods volk. Wat dat betreft ben ik niet anders gaan denken. Maar ik ben ook gaan zien dat er een andere kant is."

Meer dan veertig jaar terug ontbrandde bij Hoffer de liefde voor Israël. Net van de middelbare school maakte ze er een groepsreis, georganiseerd door Trouw. Destijds, in de hoogtijdagen van de verzuiling, een door en door gereformeerde krant (zie inzet). Hoffer: "Israël, dat was voor ons het land van de Bijbel."

Ze glimlacht als ze eraan terugdenkt. Onder leiding van een dominee kregen de Nederlandse reizigers hoogtepunt na hoogtepunt te zien: Jeruzalem (de 'stad van David'), het meer van Tiberias (waar Jezus met de discipelen viste), Bethlehem (Jezus' geboorteplaats). Hoffer: "Van een conflict had je in die tijd nog nooit gehoord. Je was naïef. De Holocaust lag vers in het geheugen. Je vond het vanzelfsprekend dat de Joden een eigen land hadden gekregen."

Schoon valt haar bij. Hij vertelt hoe hij in 1967 als jongeman aan de radio zat gekluisterd om niets te missen van de Zesdaagse Oorlog, een strijd tussen Israël en de Arabische buurlanden. "Dat Israël won was niets minder dan een wonder. We zagen het haast in bijbelse proporties ¿ deze oorlog was de 'Strijd des Heren.'"

In euforische stemming vertrok Schoon zodra hij kon zelf naar Israël om als predikant aan de slag te gaan in Nes Ammim, de kibboets die toen een paar jaar bestond. "Het was een religieuze en toch ook wel romantische betrokkenheid bij Israël", zegt Schoon terugblikkend. Ook bij hem lag het lot van de Palestijnen nog buiten zijn blikveld.

Hij noemt een voorbeeld. In de buurt van de christelijke nederzetting had ooit een Palestijns dorp gelegen. "Op die plaats groeiden toen alleen nog wat cactussen. Achteraf gezien is zo'n beeld van een verwoest dorp heel aangrijpend, maar toen had je daar geen oog voor. We waren kinderen van onze tijd."

Geleidelijk drong het bij Schoon en Hoffer door dat er een andere kant zat aan het succesverhaal van de staat Israël. Niet lang nadat hij in Israël woonde, zag Schoon met eigen ogen wreedheden ¿ landonteigeningen bijvoorbeeld van Palestijnen door Israëliërs. "Het beeld dat Israël als kleine David tegen de reus Goliath vecht, dat klopte gewoon niet." Hoffer was geschokt door de eerste Palestijnse opstand, midden jaren tachtig. Ze was op dat moment in Jeruzalem. "De sfeer was dreigend. Winkels waren dicht, niemand was op straat." Schoon knikt. "Door de confrontatie die Palestijnen zochten kon niemand er meer omheen wat er met hen gebeurde."

Er was nóg iets waarover in de kerken lange tijd gemakshalve nooit gesproken werd, merkt Schoon op. "Ik kwam er ook achter dat er Palestijnse christenen waren. In Kfar Yasif, een Palestijns dorp vlakbij Nes Ammim, had je wel vier kerken. Dat werd door Nederlandse christenen nooit verteld. Logisch, dat verstoorde het zwart-wit-sjabloon van moslims tegen joden."

Schoon, die in de jaren zeventig met zijn gezin in de nederzetting woonde, organiseerde nadien vele reizen naar Israël voor Nederlandse geloofsgenoten. "Ik liet altijd de Joodse en Palestijnse kant zien. Dat was voor veel kerkleden best verwarrend. 's Middags hoor je het hartverscheurende verhaal van een Palestijn die geen kant op kan, 's avonds het verhaal van een Joods gezin dat regelmatig de schuilkelder in moet." Schoon: "Voor mij is dat nu de enige manier waarop ik als christen solidair kan zijn. Ik wil geen mensen tegen elkaar uitspelen. Dat is wat ik bij anderen wel eens mis in Nederland: óf je bent voor Israël óf je bent voor de Palestijnen."

Dan mengt Weeda, de jongste van de drie, zich in het gesprek. Ze woonde recent in Nes Ammim, haar ouders ontmoetten er elkaar jaren geleden. Ze wendt zich tot Schoon en Hoffer: "Die verschuiving is echt iets van jullie generatie. Toen ik zeven jaar geleden voor het eerst naar Nes Ammim ging, was ik eerder pro-Palestijns."

Hoffer en Schoon herkennen wat ze zegt. Ook hun kinderen zijn teruggegaan naar het land waar hun ouders vol van zijn. Zij strijden vooral voor de Palestijnse zaak. Hoffer: "Het is frappant hoe het doorgaat. Mijn dochter woonde een tijd in het Palestijnse Ramallah." Schoon zegt dat zijn dochter in Bethlehem dramadocent is geweest op een moslimschool en in een vluchtelingenkamp. Weeda: "Je merkt nu dat de sfeer ook bij christenen pro-Palestijns is."

Zelf noemt Weeda zich 'minder pro-Joods' dan haar ouders. "Dat betekent niet dat ik pro-Palestijns ben geworden." Ze vertelt hoe dat komt. "Ik had een Joodse vriend. De discussies waren heel heftig. Ik heb geleerd om per situatie te bekijken wat de problemen zijn en niet bij voorbaat partij te trekken, ook al willen mensen je graag in een hokje zetten."

Schoon schetst het dilemma waarin hij als gelovige zit. "Ik vind nog steeds dat Joden recht hebben op een eigen staat. Maar dat betekent toch niet dat je geen oog hoeft te hebben voor de Palestijnen?" Hij zucht: "Voor sommigen is gewoon praten al onmogelijk. De behoudende kant van de kerk gelooft dat de Heer Israël aan het Joodse volk heeft gegeven en dat daarom elk aandacht voor de Palestijnen te veel is. Aan de andere kant heb je degenen die zeggen dat alleen al het gesprek met Israël een verhulling is van het conflict."

Weeda: "Soms voel ik me een roepende in de woestijn. Maar stoppen met onze boodschap? Dat wil ik niet. Ik kan niet leven met de cynische gedachte dat het allemaal zinloos is."

Wat is Nes Ammim?
Nes Ammim ligt in het noorden van Galilea, aan de kust, tussen de steden Akko en Nahariya in. Het is een internationale werk- en leefgemeenschap in Israël. Nes Ammim is Hebreeuws voor 'banier van de volkeren'. De gemeenschap is in 1963 opgericht door (onder andere) de Nederlandse christen Johan Pilon en de Israëlische jood Shlomo Bezek.

Het uitgangspunt was de dialoog en het vertrouwen tussen joden en christenen te vergroten. Deze dialoog is de afgelopen jaren uitgebreid naar gesprekken tussen joden, christenen en moslims ('trialoog') en tussen Joodse en Palestijnse Israëli's. Nes Ammim wordt naast medewerkers uit Israël vooral gerund door vrijwilligers uit Europa.

'Trouw-paviljoen'
Ooit was deze krant zeer nauw betrokken bij Nes Ammim. Lezers sprokkelden in 1968 maar liefst 45.000 gulden bij elkaar om als sinterklaascadeau te geven aan de christelijke gemeenschap. In die tijd was het zo'n groot bedrag dat er zes studio's van konden worden gebouwd. In de berichten die Trouw toentertijd schreef over 'de christelijke kibboets in de vlakte van Zebulon' overheerste in bijbelse taal gedrenkte liefde voor Israël. Dankzij de belangstelling voor Israël van onder meer Nederlandse christenen, 'is er een eind gekomen aan de verwrongen verhoudingen tussen joden en christenen', zo zei een gereformeerde 'Israël-predikant' in 1968 in deze krant. Over het lot van de Palestijnen werd nog niet gerept.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden