Review

Worstelaar valt als een blok voor wanhopige weduwe

De doorbraak in het begin van de jaren zestig van Zuid-Amerikaanse schrijvers als Gabriel Garcia Marquez, Mario Vargas Llosa en Julio Cortazar was ronduit spectaculair. Hun romans, geworteld in een continent waar de werkelijheid de verbeelding vaak overtreft en waar de ontkerkelijking niet zo had toegeslagen als in West-Europa, waren een verademing naast de wat moeizame romanexperimenten die hier toen in de mode waren.

Marquez zette met 'Honderd jaar eenzaamheid' de toon: de mengeling van realistische en fantastische elementen, het magisch realisme werd het handelsmerk van de Zuid-Amerikaanse literatuur. De tientallen schrijvers, die in zijn voetsporen volgden, hadden nog iets gemeen: het waren zonder uitzondering mannen. Een reactie kon niet uitblijven: toen de Chileense Isabel Allende op het literaire toneel verscheen met 'Het huis van de geesten', werd zij verwelkomd als het vrouwelijke antwoord op Garcia Marquez.

Terwijl somige critici wat badinerend over 'typische vrouwenromans' spraken, liet Allende zelf niet na juist dat element te benadrukken: ,,Ik zie een wereld voor me waarin de vrouwelijke waarden bevestigd zullen worden', liet ze weten, en voegde daar in één adem aan toe dat het zoeken naar spirituele waarden voornamelijk een vrouwenaangelegenheid was.

Het succes van haar werk maakte de weg vrij voor andere Zuid-Amerikaanse schrijfsters. De ingrediënten waren vergelijkbaar: de aardse zaken zoals de dagelijkse beslommeringen in de familiesfeer gecombineerd met de meer spirituele zaken zoals de soms nauwelijks waarneembare scheidslijn tussen levenden en doden. De Mexicaanse Laura Esquivel deed het internationaal ook goed met haar 'Rode rozen en tortilla's' en sinds kort ligt de debuutroman van haar landgenote María Amparo Escandón in de Nederlandse boekwinkel met op de achterflap een aanbeveling van Laura Esquivel.

'De heilige reis van Esperanza', zoals de titel in vertaling luidt, is het verhaal van Esperanza Diaz, een diepgelovige weduwe, die tijdens de wake voor haar overleden dochter Blanca een openbaring krijgt. De heilige Judas Tadeo verschijnt aan haar met de mededeling dat haar dochter niet dood is. Dat is het startpunt van een zoektocht die haar ver van huis zal brengen: ze is ervan overtuigd dat haar kind gekidnapt is door een arts uit het ziekenhuis en is doorverkocht aan handelaren in kinderprostitutie. Gewapend met een doos vol heiligenbeelden die ze overal op haar reis meesjouwt, stort ze zich in allerlei avonturen. Ze bezoekt bordelen en doet zichzelf als prostituee voor wanneer dat nodig is.

Haar naïviteit en haar rotsvaste vertrouwen in haar beschermheiligen helpen haar door heel wat penibele situaties heen. Onbetrouwbare pooiers kruisen haar pad, maar ook 'El Angel Justiciero', een beroepsworstelaar die als een blok valt voor de wanhopige weduwe. Hoewel haar zoektocht niet oplevert wat ze ervan verwacht had, heeft het verhaal toch een happy end, dat het in de bioscoop ongetwijfeld goed zal doen. De filmopnames zijn op dit moment in volle gang.

'De heilige reis van Esperanza' is een amusant verhaal, maar ook niet veel meer dan dat. Het is een soap-opera met veel vermakelijke ontwikkelingen en het 'magische' in de vorm van Esperanza's contact met de heilige Judas Tadeo en haar overleden dochter komt eigenlijk nauwelijks uit de verf en wordt op het eind op een nogal goedkope manier afgewikkeld.

Het magisch realisme is hier behoorlijk aan inflatie onderhevig: het is verworden tot een kermisattractie om het dunne verhaaltje wat op te poetsen en het staat mijlenver af van wat Gabriel Garcia Marquez in zijn romans verwerkte. Bij hem ging het niet alleen om de verwevenheid van de werkelijkheid en het bovennatuurlijke op het niveau van de gebeurtenissen, maar het werkte ook door in zijn taalgebruik en de structuur van zijn romans. Je kunt daarom je vraagtekens zetten bij het literaire niveau van Escandóns debuutroman.

De liefdesgeschiedenis tussen Esperanza en haar Angel wordt beschreven in de cliché-taal die we allemaal kennen uit de soap-industrie. Als Maria Escandón de bedoeling heeft gehad een pastiche op het soapfenomeen te schrijven, is zij aardig in haar opzet geslaagd, maar ik heb de indruk dat haar ambities verder reikten. Het motto van Sor Juana Inés de la Cruz, dat aan haar verhaal voorafgaat - ,,Welke pijn is zo onvergelijkbaar groot, dat die het diepst verdriet sorteert en zo een diepere smart geneest?' - wijst in elk geval in die richting.

Los van dit soort pretenties resteert een vlotgeschreven, onderhoudend verhaal, maar als er een nieuwe vrouwelijke auteur uit Zuid-Amerika op de markt gebracht wordt met op de achterflap een warme aanbeveling van Maria Amparo Escandón, zal ik zeker op mijn hoede zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden