Wordt Zuid-Afrika geregeerd door één steenrijke familie?

Niet president Zuma maar zakenfamilie Gupta nodigde politici uit om minister te worden

Wie benoemt in Zuid-Afrika de ministers? Dat is een vraag die het land dit weekend bezighield. Is het president Jacob Zuma, zoals het hoort volgens de democratische regels, of is het één steenrijke familie met Indiase wortels: de Gupta's?

Vreemd genoeg lijkt 'antwoord twee' juist. Vorige week bekenden voormalig parlementslid Vytjie Mentor en de huidige onderminister van financiën Mcebisi Jonas dat zij enige tijd geleden niet door Zuma, maar door de Gupta's werden benaderd voor een ministerspost. Beiden wezen het aanbod af, maar de vraag rees: hoeveel prominente ANC-leden zeiden 'ja'? Hoeveel ministers in het kabinet van Zuma zijn feitelijk de keus van die zakenfamilie?

Bovendien kwam voormalig topambtenaar Themba Maseko gisteren naar buiten met het verhaal dat Zuma hem in het verleden vroeg advertentiegelden van de overheid zoveel mogelijk de kant op te sturen van media in handen van de Gupta's. Het zakenimperium van die familie omvat niet alleen investeringen in de mijn- en energiesector, de reiswereld en ICT, maar ook een eigen krant en tv-station.

Zuma en de Gupta's ontkennen, maar ze hebben de schijn tegen. De relatie tussen de president en de broers Ajay, Atul en Rajesh Gupta is volgens praktisch iedereen buiten de ANC-top te innig. De Gupta's hebben meerdere kinderen en een vrouw van Zuma een plek gegeven binnen hun bedrijvennetwerk. Zoon Duduzan Zuma heeft zelfs grote eigendomsbelangen daarin.

Het is niet de eerste keer dat Zuma in de problemen komt door zijn banden met zakenfamilies. Zuma is van arme komaf, en zijn dure levensomstandigheden - als polygamist heeft hij vier vrouwen en zeker twintig kinderen - maken hem vatbaar voor geldschieters die uit zijn op politieke invloed.

Voordat Zuma in 2009 president van Zuid-Afrika werd, zorgde zijn corrupte verhouding met de Shaik-familie al voor veel ophef. Een van de Shaiks, Schabir, werd veroordeeld voor het betalen van smeergeld aan Zuma. Voor het aannemen ervan ging Zuma gek genoeg vrijuit. De 700 aanklachten wegens corruptie tegen hem kwamen te vervallen.

Ook nu komt Zuma weg met zijn vermeende corruptie. In het ANC-bestuur zitten vooral Zuma-vrienden en -loyalisten. Dit bestuur keerde zich afgelopen weekend opnieuw niet tegen hem. Al groeit de roep om zijn aftreden onder partijprominenten, anti-apartheidsveteranen en het volk. "Het ANC heeft nog altijd het volle vertrouwen in de president", zei secretaris-generaal van het ANC Gwede Mantashe zonder blikken of blozen.

De gemeenteraadsverkiezingen later dit jaar zullen uitwijzen of Zuma in zijn relatie met de Gupta's te ver is gegaan. Zeker in combinatie met het eerdere corruptieschandaal rond zijn privéhuis, dat hij met miljoenen aan overheidsgeld liet verbouwen, en de slechte staat van de economie van het land die voor grote onvrede zorgt. Als het ANC bij de verkiezingen stevig verliest, zal Zuma's positie binnen de partij wél echt onder druk komen te staan.

Zuma's positie is hoogstens wat extra verzwakt. Maar dat is niet hetzelfde als verslagen. Te veel mensen binnen het ANC hebben zelf boter op hun hoofd en hebben ook te korte lijntjes met het bedrijfsleven. Zij laten Zuma niet zomaar vallen, omdat met zijn corruptie ook hun eigen twijfelachtige politieke moraal aan het licht kan komen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden