Wordt president Jokowi herkozen in Indonesië? Dat hangt af van de millennials

Aanhangers van de Indonesische president Joko Widodo juichen tijdens een verkiezingsmanifestatie in een stadion in Jakarta. Beeld AFP

Zittend president Joko Widodo – ‘Jokowi’ in de volksmond – doet het goed in de peilingen voor de stembusgang van vandaag in Indonesië. Dankzij zijn inzet op armoedebestrijding en economische hervormingen, én een last-minute pelgrimage naar Saudi-Arabië. Toch lopen veel jongeren niet (meer) met hem weg.

“Nee, ik ga niet stemmen”, zegt de 23 jarige consultant Kevin Wardhana. Hij zit samen met zijn collega koffie te drinken in het zakencentrum van Jakarta. Allebei zijn ze druk aan het werk op hun laptops. “Het is een stil protest”, zegt hij.

“De kandidaten zijn dezelfde als vijf jaar geleden. Toen heb ik op Joko Widodo gestemd, maar ik wil iemand die beter is. Hij heeft wel veel gedaan aan de infrastructuur, maar als je weer president wilt worden moet je met iets beters komen. Waarom ik niet kies voor Prabowo Subianto? Waar wil je beginnen?”

De uitslag van de presidentsverkiezingen in Indonesië kan vandaag bepaald worden door zogenoemde millennials, jongeren tussen 17 en 35 jaar oud, die ruim 40 procent van het electoraat uitmaken.

In Indonesische media wordt geregeld geschreven dat millennials uit onvrede over de kandidaten overwegen ongeldig te stemmen of hun stempas niet op te halen. Dat wordt in Indonesië golput gnoemd, een fenomeen dat nog stamt uit de tijd van oud-president Soeharto.

“Ja, ik ga wel stemmen, maar ik ga je niet vertellen op wie”, zegt de 30-jarige Welly Siendow, hij is Indonesiër van Chinese komaf. “Het ligt gevoelig om te vertellen op wie je stemt. Ik ben bang voor conflicten. Ik praat alleen met goede vrienden over politiek. Jokowi heeft het goed gedaan, hij heeft vooral veel gedaan aan de infrastructuur. Natuurlijk heeft hij ook fouten gemaakt, maar hij is menselijk. Prabowo heeft niet zo’n goede reputatie en hij is nog van het oude regime van Soeharto. Je weet dat vooral de mensen van Chinese komaf het slachtoffer waren van de rellen rond het aftreden van Soeharto in 1998? Nu weet je toch op wie ik stem”, lacht hij.

Het is druk in het openlucht foodcourt, een groot terrein met verrijdbare eetstalletjes, ingeklemd tussen wolkenkrabbers. De kantoren zijn leeggelopen voor de lunch.

Geheim

Ook de 22 jarige Olivia Kenlaurent wil niet zeggen wie ze gaat kiezen. “Dat is geheim”, zegt ze. “Beide kandidaten zijn goed maar Prabowo Subianto is een sterke man, een oud-militair. Indonesië heeft zoveel water en zoveel grens, we hebben een sterk leger nodig om het land te beschermen.”

Vijf jaar geleden koos ze nog voor Jokowi. “Ik was toen zeventien en volgde mijn ouders, nu denk ik er meer over na. Of er druk is van de familie om weer op Jokowi te stemmen? Daarom is mijn stem geheim”.

“Bij de vorige verkiezingen waren de millennials erg actief en nu veel minder”, zegt Arya Fernandes, onderzoeker bij het Centrum voor strategische en internationale studies (CSIS). “Joko Widodo was nieuw, een nieuwe hoop, maar nu zijn de kandidaten dezelfde als vijf jaar geleden. Veel millennials zijn vooral teleurgesteld in de economie. Het is moeilijk voor ze om een baan te krijgen. De kosten voor levensonderhoud zijn veel hoger geworden. Ook zijn millennials veel conservatiever en intoleranter geworden. Dat komt vooral door wat ze lezen op sociale media. Vijf jaar geleden postten millennials ook op sociale media wat ze gingen stemmen, maar dat is nu anders. Ze willen niet met een kandidaat geassocieerd worden. Ze geloven de politiek niet meer.”

Uit een opiniepeiling van CSIS blijkt dat de meeste millennials op Joko Widodo willen stemmen. Er zit een gat van 18 procent tussen de beide kandidaten. Toch durft Fernandes niet met 100 procent zekerheid te zeggen dat de huidige president gaat winnen. “Als je kijkt naar de data dan zou dat wel moeten; 72 procent van de bevolking steunt de regering van de huidige president. De uitdaging voor Jokowi is om zijn aanhangers naar de stembus te krijgen. Ook moet blijken of zijn aanhangers nepnieuws geloven dat hij eigenlijk christen zou zijn en van Chinese afkomst of aanhanger zou zijn van het communisme.

Middenklasse

“14 procent van de ondervraagden wil niet zeggen op wie hij of zij gaat stemmen. Maar als je naar hun profiel kijkt, lijkt een meerderheid daarvan voor Prabowo. Het gaat om de middenklasse met een hoge opleiding. Waarom deze groep meer voor Prabowo is hebben we nog niet onderzocht. Jokowi heeft zijn aanhang meer onder arme mensen. “

De 22-jarige Michelle Natasha is er nog niet uit. “Ik vind beide kandidaten goed. Door Jokowi heeft Jakarta een metro en nieuwe wegen. Maar ik ben ook fan van de vicepresidentskandidaat van Prabowo, Sandiaga Uno. Hij is met zijn 49 jaar zelf nog bijna een millennial. Hij is slim, selfmade miljonair en weet wat jongeren willen”.

De Indonesische president Joko Widodo tijdens zijn laatste verkiezingsmanifestatie in Jakarta Beeld AFP

Wie zijn de kandidaten?

Joko Widodo: Een ‘schoon’ bestuurder, maar ook heel conservatief

De Indonesische president Joko Widodo – ‘Jokowi’ in de volksmond – groeide als zoon van een arme timmerman op in een bamboekrot in de provinciestad Solo. Jokowi was de eerste in zijn familie die ging studeren en bouwde met succes een meubelexportbedrijfje op. Zijn politieke loopbaan begon ook daar in Solo, waar hij de eerste rechtsstreeks gekozen burgemeester werd, waarna hij schopte tot gouverneur van de hoofdstad Jakarta. Toen hij vijf jaar geleden werd gekozen als president, was hij de eerste van buiten de bestaande corrupte elite in Jakarta.

De slanke Jokowi (57), goedlachse vader van drie kinderen heeft de reputatie van een ‘schoon’ bestuurder en pragmatisch economisch hervormer. Hij dankt dit imago deels aan maatregelen die hij nam om de economie te versterken en de levens van plattelandsbewoners te verbeteren. Zo investeerde hij in de aanleg van wegen, spoorlijnen, havens, vliegvelden en een metro voor Jakarta. Ook verminderde hij de bureaucratie, waardoor Indonesië aantrekkelijker werd voor bedrijven, en pompte hij geld in armoedebestrijding, waaronder een uitbreiding van het aantal mensen dat recht heeft op een basiszorgverzekering.

Tegelijk ontpopte hij zich, tot teleurstelling van progressieve intellectuelen, ook tot een tamelijk conservatieve man die niet terugschrikt voor religieuze identiteitspolitiek en weinig doet om religieuze minderheden te beschermen. Om zich critici van het lijf te houden die beweerden dat hij niet islamitisch genoeg is, liet hij zijn christelijke, etnisch-Chinese bondgenoot Basuki Tjahajha Purnama, beter bekend als ‘Ahok’, als een baksteen vallen toen die ten onrechte werd vervolgd voor godslastering. Ook koos hij voor deze verkiezingen een intolerante, conservatieve geestelijke als running mate. En afgelopen zondag ging hij vlak voor de stembusgang nog snel even op pelgrimage naar Mekka, om aan kiezers te laten zien dat hij toch echt een vroom gelovige is.

De Indonesische presidentskandiaat Prabowo Subianto op campagne in Surabaya. Beeld AFP

Prabowo Subianto: Nationalistische oud-generaal, soeharto’s vriend

 Prabowo Subianto is in veel opzichten de tegenpool van Jokowi. Want Prabowo is juist afkomstig uit een welgestelde en invloedrijke familie in Jakarta. Hij ging naar een prestigieuze school in Londen, was getrouwd met een dochter van de vroegere dictator Soeharto, en was onder diens repressieve bewind een machtige generaal. Zijn troepen ontvoerden destijds politieke activisten, van wie sommigen tot op de dag van vandaag zijn vermist.

Nadat Soeharto in 1998, op het dieptepunt van de Aziatische financiële crisis, was gevallen, moest Prabowo terugtreden uit het leger. Hij leefde enige tijd in ballingschap in Jordanië, maar keerde in 2009 als gefortuneerd zakenman terug naar Indonesië, waar hij zich in de politiek stortte.

Prabowo was in de vorige verkiezingen in 2014 ook al de tegenstrever van Jokowi, van wie hij toen met slechts een klein verschil verloor. Deze keer heeft de inmiddels 67-jarige oud-generaal als kandidaat voor het vicepresidentschap een rijke selfmade zakenman gekozen. Hij heeft ook een verbond gesloten met conservatieve islamisten en presenteert zichzelf als een vrome moslim.

De oud-generaal voerde een felle, nationalistische campagne. Hoewel hij zelf voortkomt uit de welvarende bovenlaag van het land, gaat hij tekeer tegen de ‘kwaadaardige’ en ‘leugenachtige’ elite in Jakarta. Hij stelt dat Indonesië in moreel verval verkeert en wordt bedreigd door buitenlandse machten, die de hulpbronnen van het land plunderen, en dat de archipel uiteen dreigt te vallen. Hij probeert zichzelf op te werpen als degene die het vaderland kan redden.

In de peilingen lag Prabowo de laatste tijd flink achter op Jokowi, al leek hij iets in te lopen. Sommige politiek analisten vermoeden dat hij eigenlijk niet meedoet om te winnen. De ex-militair zou vooral meer parlementszetels willen veroveren voor zijn partij Gerindra, om na de verkiezingen lucratieve plekken op het pluche af te dwingen voor zichzelf en zijn beschermelingen.

Lees ook:

Deze feitencheckers proberen de verkiezingen in Indonesië te behoeden voor nepnieuws

Indonesië gaat woensdag naar de stembus om te kiezen tussen zittend president Joko Widodo en uitdager Prabowo. In de campagne worden de kiezers overspoeld door nepnieuws. Gaat dat een bepalende rol spelen?

Fatwa’s, knokploegen en opportunisme; hoe de radicale islam tolerant Indonesië verandert

Sinds de val van dictator Soeharto in 1998 maakt Indonesië een proces van democratisering door. Conservatieve moslims profiteren daarvan en veroveren de macht. Tot bezorgdheid van minderheden. Trouw sprak in een vijfdelige serie met aanhangers van verschillende religies. Dit was de eerste aflevering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden