Wordt 'kolonie' Porto Rico ooit de 51ste staat van de VS?

Porto Ricaanse kiezers registreren zich bij het stembureau.Beeld AP

Op de vlag van Porto Rico schittert één witte ster, omgeven door rood en blauw. Wordt die ster de 51ste op de Amerikaanse vlag?

Als het aan de inwoners van Porto Rico ligt wel. Al vijf keer hield het Caribische eiland een referendum over de vraag, de laatste afgelopen zondag. Niet minder dan 97 procent stemde voor een 'staatschap', al was de opkomst slechts 23 procent. Ook was het referendum niet-bindend.

Porto Rico heeft een bijzondere relatie met de VS. Volgens critici is die relatie zelfs koloniaal: het eiland zweeft als ‘staat in vrije associatie’ tussen onafhankelijkheid en de positie van Amerikaanse staat in. 

Dat levert een bak aan tegenstrijdigheden op. Donald Trump is het staatshoofd, maar de Porto Ricanen mochten niet op hem stemmen. In de voorverkiezingen mochten ze dan weer wel meedoen. De inwoners zijn officieel Amerikaanse staatsburgers en mogen zich vrij vestigen in een van de vijftig staten, maar betalen geen inkomstenbelasting aan Washington. De VS voorziet in militaire bescherming en infrastructuur - zij het voor minder geld dan 'echte' staten -, maar op de meeste overheidsprogramma's en subsidies hebben de Porto Ricanen geen recht. Over de eigen economie heeft de regering van Porto Rico nauwelijks zeggenschap. 

Economische crisis door Amerikaanse wet

Vooral dat laatste is een probleem. Porto Rico torst een staatsschuld van 73 miljard dollar met zich mee, dat het met geen mogelijkheid terug kan betalen. De werkloosheid is hoog en in 2015 verliet een recordaantal van 89.000 inwoners het eiland in ruil voor het Amerikaanse vasteland, op zoek naar een beter leven. Er wonen 4,5 miljoen Porto Ricanen op het vasteland, een miljoen meer dan op het eiland zelf.

Als oorzaken van de problemen worden vaak wanbeleid en de economische crisis genoemd. Maar de kiem voor de economische malaise werd gelegd in 1976. Toen keurde het Amerikaanse Congres een wet goed die bedrijven toestond belastingvrij op Porto Rico te opereren. Honderden bedrijven kwamen naar Porto Rico toe en zorgden voor duizenden banen. In 1996 maakte Washington een einde aan de belastingvoordelen. In de afbouwperiode van tien jaar die volgde, vertrokken enorm veel bedrijven van het Caribische eiland. Tussen 1997 en 2012 verdwenen 80.000 banen. De recessie die in 2006 werd ingezet is het land nog niet te boven.

Maar lost een staatschap de problemen dan zomaar op? Voorstanders hopen dat het de deuren opent voor financiële hulp en subsidies. Tegenstanders betwijfelen dat. Want vanaf het moment dat Porto Rico een officiële staat is, zal er veel meer belasting betaald moeten worden. “De kosten van het staatschap op het huishoudboekje van de inwoners, ondernemers en industrie zullen enorm zijn”, zei oppositielid Carlos Delegado tegen persbureau AP. “Wat we ook ontvangen aan extra geld wordt ongedaan gemaakt door de hoge belastingen die we dan moeten betalen.”

Maar uiteindelijk is het het Amerikaanse Congres dat bepaalt of Porto Rico een staat wordt, referendum of niet. En Washington staat niet te trappelen, ook bij de vorige referenda was het onvermurwbaar. Niet alleen zou Porto Rico een flinke kostenpost worden, ook zou het eiland bij een staatschap een afvaardiging krijgen in het Congres. Waar Hawaii en Alaska elk met een zetel in het Congres kwamen na hun toetreding, heeft het overwegend Democratische Porto Rico ongeveer evenveel inwoners als de staten Oregon en Connecticut, en dus ook recht op meer zetels. Dat zint de Republikeinen niet. Daarnaast mag Porto Rico als staat ook twee senatoren kiezen. De verwachting is dan ook dat het Congres de uitslag van het referendum van afgelopen zondag naast zich neer legt, net als de vorige keren. 

De in januari verkozen Porto Ricaanse gouverneur Ricardo Rosello stond in ieder geval te juichen na de uitslag van het referendum. Hij noemt het, ondanks de lage opkomst, een legitiem signaal aan Washington. “Het zou erg tegenstrijdig zijn als Washington in de hele wereld democratie afdwingt, maar een roep als deze op het eigen territorium negeert.” De regering van Porto Rico geeft de strijd dan ook niet zomaar op. “Het Congres heeft het staatschap nooit zomaar weggegeven”, zei senaatvoorzitter Thomas Rivera tegen persbureau AP. “Alle staten moesten ervoor vechten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden