Wordt het een knuffel of de houdgreep?

Barack Obama en Benjamin Netanjahoe vertegenwoordigen twee werelden. Beiden willen een regionale aanpak in het Midden-Oosten. Hun volgorde is omgekeerd.

De ontmoeting gisteren tussen Barack Obama en Benjamin Netanjahoe was hun eerste als president van de Verenigde Staten en premier van Israël – het begin van een krachtmeting waarvan de intensiteit pas over enige tijd duidelijk wordt.

De vraag waar de Israëlische media zich al weken mee bezighouden, was of zij al in hun eerste gesprek de confrontatie zouden aangaan – een tactiek die een deel van Netanjahoe’s achterban zijn leider had geadviseerd – of de nadruk zouden leggen op de overeenstemmingen.

Feit is dat beide leiders wezenlijk verschillen in hun visie op de gewenste aanpak van het Palestijns-Israëlische conflict, de kwestie Iran en het Midden-Oosten.

Obama heeft zich verplicht tot de twee-statenoplossing, een Palestijnse staat naast Israël. Netanjahoe meent dat zo’n oplossing niet levensvatbaar is, en dat de Palestijnen met hun eis tot recht op terugkeer van vluchtelingen Israël uiteindelijk ook in een Palestijnse staat willen veranderen. Vandaar zijn eis dat zij allereerst Israël als Joodse staat erkennen.

Obama gelooft in praten met Iran om te voorkomen dat dat land atoomwapens ontwikkelt. Netanjahoe wil daar een tijdlimiet aan stellen: tot het eind van het jaar en dan ’optreden’. Volgens de media hebben de VS Israël onlangs gewaarschuwd niet op eigen houtje tot actie over te gaan. Israël vreest echter dat in Washington het standpunt better a bomb than bombing terrein wint: beter een (kern)bom (voor Iran) dan bombarderen.

Dat is een scenario dat ook de Arabische wereld met angst tegemoet ziet en de regio in een nucleaire wapenwedloop kan storten. Om die wedloop te voorkomen, zo stelde het hoofd van de Arabische Liga deze week, zou ook Israël zijn kernwapens prijs moeten geven.

Obama gelooft in de holistische aanpak. Vorderingen op het Palestijns-Israëlische vlak (te beginnen met het staken van de bouw van nederzettingen), gekoppeld aan een Arabisch-Israëlisch vredesinitiatief kunnen hem sterken in zijn aanpak van Iran. Netanjahoe – net zo holistisch – is voorstander van het omgekeerde pad: neem de Iraanse dreiging weg, laat de Arabische landen relaties met Israël aanknopen, dan kunnen we gemakkelijker het Palestijns-Israëlisch conflict oplossen, desnoods met een Palestijnse staat ingebed in de grotere oplossing.

Netanjahoe ziet, net als veel landgenoten, Iran als een existentiële dreiging. In een opiniestuk in de Herald Tribune wees de auteur Jeffrey Goldberg op Netanjahoe’s biografie.

Het levenswerk van zijn vader, een historicus, gaat over de Spaanse inquisitie. Volgens Netanjahoe senior hebben de inquisitie en de jodenvervolging niet alleen een theologische, maar ook een racistische (antisemitische) basis. Netanjahoe kreeg met de paplepel ingegoten dat Joden sterk moeten zijn, altijd gereed moeten zijn zich koste wat kost te verdedigen tegen de vijand die uit is op hun vernietiging.

Tijdens de Bushjaren, en de Clintonjaren, kon Israël rekenen op een president die – al dan niet kritisch – Israëls visie op het Midden-Oosten deelde, hun invalshoek was Israël. Helene Cooper, correspondente van The New York Times, wierp gisteren de vraag op of met Obama die invalshoek nu anders is. Groeide Bibi op met de inquisitie, Obama presenteerde zich onlangs in Turkije als iemand die behoort tot de „vele Amerikanen die moslims in hun familie hebben of in een overwegend islamitisch land hebben gewoond”.

Toch heeft Obama zich tot nu toe in zijn uitspraken ten aanzien van het Midden-Oosten nauwelijks van zijn voorgangers onderscheiden. Zijn team telt vele voormalige (en joodse) Clintonadviseurs. In feite kan hij ook rustig voortborduren op de Routekaart van Bush, die voorziet in een twee-statenoplossing. De vraag is eerder of Obama – in tegenstelling tot Bush – bereid is die oplossing aan een tegenspartelende Benjamin Netanjahoe op te leggen – met een stevige berenknuffel of in de houdgreep.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden