Wordt het dit jaar licht- of donkergroen?

Weet u al welk groene doel u het komend jaar wilt steunen? Trouw brengt voor de tweede keer 'De Groene Wijzer', met een overzicht van de tien bekendste organisaties in Nederland.

HANS MARIJNISSEN

De meeste groene organisaties hebben een moeilijk jaar achter de rug, van bezuinigingen, teruglopende ledenaantallen en interne discussies. Maar er is herstel zichtbaar. Er wordt beter samengewerkt. Er zijn slimme 'verdienmodellen' geïntroduceerd die de afhankelijkheid van subsidie verminderen. En clubs die in hun zorg voor de natuur de mens uit het oog waren verloren, richten de aandacht nu vooral op het publiek. Nog maar weinig Nederlanders blijven hun hele leven trouw aan dezelfde milieu- of dierenbeschermingsorganisatie. Ze 'shoppen' in de decembermaand tussen de groene doelen, om hun keuze voor het volgende jaar te maken. Als hulp voor de zoekende lezer brengt Trouw dit jaar opnieuw De Groene Wijzer. Waar maakten de tien bekendste organisaties zich het afgelopen jaar hard voor en wat zijn hun plannen voor 2013? Er valt weer wat te kiezen!

Natuurmonumenten
In 2008 moest Natuurmonumenten de medewerking aan de vergassing van ganzen op Texel onder publieke druk stopzetten, nu omarmt de organisatie wél het Ganzenakkoord, over het doden van tienduizenden zomerganzen tot de populatie-omvang van 2005 is bereikt. Dat getuigt van realisme. In de nieuwe rol van publieksorganisatie is Natuurmonumenten gevoelig voor de 'stemming in het land'. Zie ook de discussie over het omstreden ecoduct bij Hierden, toen actiegroep Faunabescherming suggereerde dat vanaf het ecoduct op herten zou worden geschoten opdat niet te veel zouden 'overlopen'. Van afschot op die plek is geen sprake, toch ging Natuurmonumenten mee in de emotie en sprak plots van ecoducten als 'tolpoortjes' en weigerde medewerking.

Die kramp is verklaarbaar uit de druk op natuurorganisaties door het weglopen van leden en de halvering van subsidies. Toch probeert Natuurmonumenten dapper een nieuwe positie in te nemen, als brede volksbeweging. Met het doorgaand verzet tegen de Blankenburgtunnel is zij koersvast. Ook wil zij meer zichtbaar zijn in het natuurdebat in Nederland. Dat gaat niet altijd goed, want toen ANWB-topman Guido van Woerkom werd uitgenodigd voor een prikkelend betoog en daarop aangaf dat de natuurclubs beter kunnen samengaan, was het huis te klein. Natuurmonumenten timmert verder aan nieuwe natuur, met de Markerwadden. En 2012 was het jaar van de campagne OERRR, die al 60.000 kinderen dichter bij de natuur bracht. Rond de jaarwisseling neemt Marc van den Tweel (48) het stokje over van Jan Jaap de Graeff.

Milieudefensie
Voor Milieudefensie moet dit het hoogtepunt van 2012 zijn geweest: Chief Fidelis A. Oguru, Alali Efanga, Friday Akpan, en zoon Eric van de inmiddels overleden Chief Barezaa Dooh traden in deels traditionele kledij de zaal van de rechtbank in Den Haag binnen voor het proces dat vier boeren uit de Nigerdelta voeren tegen oliegigant Shell. Daarbij zaten zij zelf op de eerste rij.

Milieudefensie wil met de vier bij de Nederlandse rechter duidelijkheid krijgen over eventueel onrechtmatig handelen van Shell in dit gebied. Mocht de multinational veroordeeld worden tot opruimen en een schadevergoeding, dan kunnen andere slachtoffers dezelfde weg volgen. De uitspraak volgt op 30 januari 2013, maar alleen al de publiciteit legt druk op Shell om de verontreinigingen in Nigeria te stoppen.

Toch zocht Milieudefensie ook doelen dichter bij huis en begon een project met een landelijk meetnet waarmee burgers een jaar lang op belangrijke locaties met veel verkeer gaan meten hoe ongezond de lucht is door vervuiling. Uit de vijftiende editie van de EKO-tellingen van Milieudefensie bleek dat het aantal EKO- en fairtrade-producten in de supermarktschappen opnieuw is gestegen.

In 2013 gaat Milieudefensie een publiekscampagne voeren om Zuid-Amerikaanse soja in veevoer te vervangen door in Europa geteelde gewassen, om zo de kap van oerwoud tegen te gaan. Ook loopt er een rechtszaak tegen de overheid over het verhogen van de maximumsnelheid op stadssnelwegen. Daarnaast krijgt de campagne tegen schaliegasboringen in 2013 een vervolg.

Vogelbescherming
Het moet gezegd: De standpunten van de Vogelbescherming waren voor directeur Fred Wouters niet altijd makkelijk uit te leggen, maar de organisatie hield koers en kon dit jaar oogsten. Zo bleef deze organisatie als enige ijveren voor het onder water zetten van de Hedwige-polder, als compensatie voor de verdieping van de Westerschelde. Vogelbescherming stapte naar de rechter, verloor, maar toen was daar een nieuw kabinet, dat de operatie zelf ter hand neemt.

Een ander succes is het Ganzenakkoord dat deze week rondkwam. Wouters had vorig jaar grote moeite aan zijn achterban uit te leggen dat Nederland te veel ganzen telt, en dat daarom 100.000 ganzen laten sneuvelen beter was dan ongebreidelde jacht. De jagers gingen níet akkoord met dit verbond tussen maatschappelijke groeperingen, en de verantwoordelijkheid voor de ganzenbestrijding kwam bij de provincies te liggen. Nieuwe onderhandelingen leverden een splinternieuw Ganzenakkoord op. De winterganzen worden met rust gelaten, en het aantal zomerganzen wordt teruggebracht tot het niveau van 2005.

Vogelbescherming zorgde voor stopzetting van de voor vogels zeer schadelijke spieringvisserij in het IJsselmeer. En ze bracht honderd weidevogelboeren bijeen, die dit seizoen meer gruttoparen hadden dan in 2011. De site 'Beleef de Lente' met webcam-beelden uit allerlei nesten trokken dit 1 miljoen bezoekers.

In 2013 wil Vogelbescherming gaan zorgen voor meer rust voor vogels op het wad. En dan hebben we het nog niet gehad over het Jaar van de patrijs.

Stichting AAP
Stichting AAP in Almere groeit dankzij de 'aaibaarheid' van haar doel met zo'n vierduizend donateurs door naar 133.000. De organisatie runt een Europees opvangcentrum voor apen en andere uitheemse dieren afkomstig van de illegale handel, proefdierlaboratoria, circussen of louche dierentuinen. Dit jaar werd het druk in die opvang. De Rijksuniversiteit Utrecht en farmaceutisch bedrijf MSD in Oss besloten beide definitief te stoppen met het gebruik van proefdieren. Stichting AAP zorgt voor de opvang. En daar was ook zomaar het kabinetsvoornemen om circussen te verbieden dieren in te zetten voor de shows. AAP heeft daar jaren voor gestreden, maar dringt wel aan op overleg met de circussen. De branche is generaties vertrouwd geweest met de apen en leeuwen in de piste, en moet de tijd krijgen om deze praktijk in goed overleg af te bouwen. Een plotseling verbod zou de zaak geen goed doen.

AAP werkt ook steeds internationaler, en wordt gevraagd als kenniscentrum. Laatst was er nog een delegatie uit Tsjechië op bezoek die hulp wilde bij de opvang van door de douane in beslaggenomen resus-aapjes. AAP wil wel helpen, op voorwaarde dat de autoriteiten dan ook iets doen aan het voorkomen dat in deze aapjes wordt gehandeld.

De organisatie gaat zich in 2013 inzetten voor invoering van de zogenaamde 'positieve lijst', met dieren die als huisdier geschikt zijn. De lijst bestaat al langer, maar moet door de politiek in werking worden gesteld. Dieren als wasbeer en kangoeroe zijn dan definitief als huisdier verboden.

Wakker Dier
Dit was een prima jaar voor Wakker Dier, uitgegroeid tot een van de effectiefste actiegroepen van Nederland. Met slechts negen personeelsleden en zonder een cent subsidie wist Wakker Dier het inkoopbeleid in supermarkten maximaal te beïnvloeden. Na de 'kiloknaller' was dit jaar de 'plofkip' aan de beurt. Binnen een half jaar heeft deze campagne al tot veel beloftes geleid van A-merken en supermarkten. Wakker Dier verwacht alle supermarkten zover te krijgen dat ze stoppen met plofkip. Ook zette Wakker Dier de onwenselijke subsidies aan megastallen in binnen- en buitenland op de kaart.

Campagneleider Sjoerd van de Wouw kwam dit jaar dus met stip binnen op plaats 9 in Trouws Duurzame Honderd. De strategie van Wakker Dier blijft simpel, maar effectief: bedrijven vriendelijk vragen een omstreden product of werkwijze te heroverwegen. Doen ze dat niet, dan volgt een publiekscampagne. De plofkip-actie kostte overigens nog geen twee ton.

In 2013 moet geoogst worden: de supermarkten, met name Albert Heijn en Jumbo, moeten toezeggen af te stappen van de plofkip. Dan zal Wakker Dier campagne voeren tegen het onverdoofd afknippen van de krulstaartjes bij vrijwel alle biggetjes in de vee-industrie. Wakker Dier wil de supermarkten bewegen meer te betalen voor een diervriendelijker stukje vlees, zodat de boer ook de financiële ruimte krijgt om z'n dieren fatsoenlijker te houden. Het succes van Wakker Dier vertaalt zich in een flinke ledentoename.

Dierenbescherming
De Dierenbescherming lijkt qua aanhang iets weg te zakken, wellicht doordat niet langer actief jeugdleden worden geworven. Kernactiviteit blijft het opvangen van honden en katten in de knel, en de site Ikzoekbaas.nl helpt daarbij. Dit jaar alleen al werden 35.000 katten opgevangen en doorgeplaatst.

Toch opereert de Dierenbescherming breder, bijvoorbeeld met het Beter Leven kenmerk tegen dierenleed. De omzet van producten met dit kenmerk steeg met 92 procent van 154 tot 295 miljoen euro. Brancheorganisatie Centraal Bureau voor Levensmiddelenhandel (CBL) maakte deze zomer bekend dat vanaf 2020 alle vlees in de schappen in aanmerking komt voor een ster van het Beter Leven kenmerk van de Dierenbescherming.

Dierenbescherming blijft tegen het doden van ganzen zoals vastgelegd in het Ganzenakkoord, en presenteerde een plan om de overlast op een andere manier in te dammen. Zo wordt driekwart van de graanvelden rond Schiphol binnen 48 uur na de oogst omgeploegd om te voorkomen dat ganzen afkomen op resterende korrels. 55 boeren doen mee, tegen een vergoeding van € 850.

Hoewel de Dierenbescherming eerst sceptisch was over de inmiddels afgeschafte Dierenpolitie, is ze enthousiast over het noodnummer '144, Red een dier'. De noodhulp aan dieren (ambulances, asielen) wordt in 2013 verder geprofessionaliseerd. Mijlpaal is de opening van een hypermodern Dierenbeschermingscentrum in Amersfoort, een super-asiel met een belangrijke regiofunctie.

Greenpeace
Greenpeace voerde dit jaar intensief campagne tegen olieboringen door Shell in het kwetsbare natuurgebied rond de Noordpool. Shell begon wel met de voorbereidingen van de boring, maar onder publieksdruk haakte het bedrijf voorlopig af. Ook het vertrek van een Nederlandse megatrawler naar de wateren van Australië bracht de organisatie met succes onder de aandacht. Greenpeace richtte zich dit jaar ook op kledingfabrikanten: grote merken als Puma, Nike, Adidas, H&M, C&A, en Zara hebben beloofd geen gif meer te lozen bij de kledingproductie. Met die campagne lijkt Greenpeace de strategie van Wakker Dier over te nemen.

Teleurstelling was er over het afkopen van strafvervolging door Oliebedrijf Trafigura, veroorzaker van het afvalschandaal rond het gifschip Probo Koala. Dat was al veroordeeld tot 1 miljoen euro boete, maar president-directeur Claude D. werd nog persoonlijk vervolgd. Hij moet nu 392.000 euro boete betalen en erkent zijn fouten. Greenpeace had hem graag voor de rechter gezien.

In september lekte via Trouw uit dat politie en justitie wisten dat de actie van Greenpeace aan de vooravond van een atoomtransport van Borssele naar Frankrijk, in de herfst van 2011, geen risico's opleverde voor het treinverkeer, maar zij brachten dit toen niet naar buiten. Daardoor bleef de indruk ontstaan dat Nederland aan een kernramp was ontsnapt. Greenpeace diende een klacht in.

In 2013 vervolgt Greenpeace de acties tegen olieboringen van Shell op de Noordpool en tegen gif in de textielproductie.

Waddenvereniging
Zandwinning in de Waddenzee kan leiden tot lokale, extreme bodemdalingen. Die bedreigen flora en fauna, en ook de Waddeneilanden zelf: ze kunnen er sneller door afkalven. Deze maand lanceerde de Waddenvereniging een campagne tegen zandwinning in dit kwetsbare gebied.

Toch maakt de Waddenvereniging zich vooral zorgen om het rommelige beheer van de waddenregio door allerlei overheden. Haar pleidooi voor een onafhankelijke organisatie die integraal overzicht heeft, wordt nu breed gedragen.

De Waddenvereniging lanceerde dit jaar ook een plan voor een vismigratierivier in de Afsluitdijk, waarmee de 'vispasseerbaarheid' vertienvoudigt. Ook het zeegras-herstelproject van de vereniging is succesvol. In het voorjaar van 2012 groeit er op de drie proeflocaties weer zeegras. Vrijwillige zeegrasplukkers oogsten zeegrasstengels in Duitsland en verspreiden de rijpende zaden in Nederland. Jarenlang was het zeegras in de Nederlandse Waddenzee uitgestorven. Zeegras is een zogenaamde biobouwer, doordat het slib invangt, helpt het gras de wadplaten mee te groeien met de stijgende zeespiegel.

De Waddenvereniging blijft zich in 2013 verzetten tegen verruiming van de vaargeul in de Eems-Dollard. Dat zou de reeds slechte toestand nog eens verslechteren. In 2013 presenteert de Waddenvereniging op basis van gedegen wetenschappelijk onderzoek vijf concrete maatregelen die de Eems weer beter kunnen maken. De Eems is een van de weinige estuaria, een open verbinding met de Waddenzee met een unieke flora en fauna.

De 12Landschappen
De twaalf particuliere natuurbeschermers samen zijn met 100.000 hectare terrein dan wel een van de grootste beheerders van Nederland, maar vooral regionaal bekend. Ze spelen een grote rol bij de uitvoering van de Ecologische Hoofdstructuur en de internationaal beschermde Natura 2000-gebieden. Moeder-organisatie De12Landschappen ondersteunt de provinciale afdelingen én is het ontvangstloket voor de subsidie de Postcode Loterij verstrekt. De achterban groeit, vooral door lokale initiatieven waarbij wordt geïnvesteerd in de regio van de donateur.

Toch heeft koepelorganisatie de 12Landschappen ook fors ingezet op landelijke beleidsbeïnvloeding. Zo trok ze ten strijde tegen de Natuurwet van toenmalig staatssecretaris Bleker en werkte mee aan een alternatief conceptwetsvoorstel 'Mooi Nederland' dat door de kabinetswissel opeens in Den Haag op tafel ligt. De12Landschappen is ook ondertekenaar van het Ganzenakoord (zie bij de beschrijving van de Vogelbescherming).

In 2013 wil deze club natuur en landschap 'dichter bij de mensen brengen', door met de organisaties samen te werken die paden onderhouden, en meer te doen aan natuur rond de stad. De 12Landschappen wil ook intensiever samenwerken met de recreatiesector en zoekt toenadering tot de monumentenorganisaties, zodat landschappen samen met de gebouwen daarin worden beheerd.

Natuur kan volgens deze organisatie bijdragen aan integrale oplossingen, zoals waterveiligheid en beschikbaarheid van zoet water.

Wereld Natuur Fonds
Het kabinet had dan wel gezegd dat er een streep gaat door het Oostvaarderswold; dan leggen we die verbinding toch gewoon zelf aan, zei WNF-directeur Johan van de Gronden vorig jaar nog stoer. Hij heeft bakzeil moeten halen. Toen bleek dat het Rijk de toegezegde subsidie voor de verbindingszone tussen de Oostvaardersplassen en de Veluwe niet aan de provincie hoeft uit te keren, was ook het WNF snel vertrokken. Misschien biedt het verse kabinet nieuwe kansen.

Toch bleef de organisatie zich, naast de activiteiten in het buitenland, bemoeien met het Nederlands natuurbeleid. Samen met Staatsbosbeheer nam ze het initiatief voor de Woudschoten-conferentie, waar vijftig natuurclubs aankondigden met een gemeenschappelijke visie te komen, die kan leiden tot vergaande samenwerking. Ook heeft WNF samen met Staatsbosbeheer de wedstrijd 'Gezocht: Nederlandse Natuurverdubbelaar' georganiseerd, om ambitieuze plannen voor de komende jaren te verzamelen.

Het WNF blijft zich inzetten om soorten te herintroduceren. Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van WNF is in 2012 begonnen met het terugzetten van de steur in Nederland. En natuurlijk gaat WNF door met de strijd tegen illegale handel in beschermde dieren en stroperij: neushoorn, olifant en tijger worden in hun voortbestaan bedreigd. WNF onderzoekt de mogelijkheid voor een internationaal milieu-strafhof in Den Haag. Ook gaat WNF in 2013 actievoeren tegen olieboringen in het oudste natuurpark van Afrika, Virunga National Park, een van de laatste leefgebieden van bedreigde berggorilla's.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden