Wordt GroenLinks met Klaver groot?

Jesse Klaver, de nieuwe fractievoorzitter van GroenLinks, staat met zijn bijnaam 'snotneus' in een traditie. Toen de PPR, een van de voorlopers van de partij, na de val van het kabinet-Den Uyl in 1977 besloot niet meer met de christen-democraten te regeren, was de reactie van CDA-aanvoerder Van Agt: "We zwaaien het ventje vriendelijk uit".

Sindsdien is het bij buiten spelen gebleven, niet alleen voor de PPR, ook voor het amalgaam dat de fusie met de doctrinaire socialisten van CPN en PSP en de evangelische bevlogenen van de EVP opleverde. 25 jaar GroenLinks staat voor 25 jaar oppositie. Gaat Klaver de lijn doorbreken, die de PPR destijds inzette? Afgaande op zijn eerste uitspraken wil hij dat wel, maar de vraag is of zijn partij hem de ruimte geeft die zij zijn voorgangers Rosenmöller en Sap op cruciale momenten onthield - Halsema heeft het niet eens geprobeerd, zelfs niet toen zij in de kabinetsformatie van 2006 een grote kans kreeg.

In de coalitie die het kabinet-Den Uyl steunde, beschikte de PPR over slechts zeven van de 97 zetels. Toch lukte het de partij meer binnen te halen dan wat kleingoed. Mede door haar inzet verdween al snel het plan van tafel om het kwetsbare natuurgebied de Dollard gedeeltelijk in te polderen. Macht in ons coalitieland is meestal macht om iets tegen te houden, maar de milieuvleugel in het kabinet, voorop PPR-minister Van Doorn, haalde ook iets binnen: de Oosterscheldedam.

Het kabinet-Den Uyl heeft, afgezet tegen zijn grote pretenties, niet veel voor elkaar gekregen, dit wapenfeit mocht er zijn, een ingenieus project dat het getijdenmilieu in de Zeeuwse zeearm spaart en de provincie bescherming tegen de zee biedt. Het compromis was niet alleen vernuftig, het moest ook zwaar worden bevochten; voortdurend dreigde een crisis. In de Tweede Kamer waren uiteindelijk nog de stemmen van de CPN nodig om het veilig te stellen.

Terugkijkend is het amper te begrijpen dat de PPR dit resultaat niet op waarde wist te schatten en met een anti-CDA-motie het besluit nam bij de macht af te haken. 'De kinderkruistocht van Bas', zoals de partij onder leiding van Bas de Gaay Fortman smalend werd genoemd, had iets bereikt, maar onderkende niet de betekenis. Een blijk van politieke onvolwassenheid, dat lang heeft doorgewerkt. Terwijl elders in Europa groene partijen in de regering doordrongen, bleef GroenLinks naar het woord van Hans van Mierlo 'een schreeuw in de nacht'.

Rosenmöller had graag de Nederlandse Joschka Fischer willen worden, de aanvoerder van de Grünen die tussen 1998 en 2005 minister van buitenlandse zaken van Duitsland was, maar zijn poging bij de macht aan te haken mislukte. Halverwege de Amerikaans-Britse campagne tegen het Taliban-regime in Afghanistan in 2001 trok zijn fractie haar steun in. Sap moest haar pogingen met de politiemissie in Kunduz en het Lenteakkoord van 2012 een brug naar regeermacht te slaan met een dolkstoot in de rug bekopen.

Het algemene probleem, of noem het de tragiek van links in Nederland is dat het nooit een meerderheid heeft veroverd en daar ook nooit zicht op heeft gehad. Nog altijd geldt het antwoord van de vrijzinnig-democraat Marchant op de retorische vraag waarom de Duitse revolutie in november 1918 bij Zevenaar halt hield: "Om de eenvoudige reden dat Zevenaar in Nederland ligt en niet in Duitsland."

Dat stelt linkse partijen dus voor de vraag: ofwel met schone handen langs de kant blijven staan, ofwel via compromissen althans iets bereiken, en soms heel wat, zoals de Oosterscheldedam. Een partij die wat wil bereiken, moet de 'smalle marge van democratische politiek' (Den Uyl) accepteren, iets wat de PPR en, later in formatie van 1977, ook de PvdA niet konden opbrengen. De radicalen verspeelden daarmee de kans de politieke onvolwassenheid af te leggen en een traditie van regeermacht te vestigen. Door de houding van afzijdigheid moest GroenLinks in 2013 toezien hoe natuur- en milieuorganisaties met het sluiten van het Energieakkoord voor duurzame groei wel de moed hadden met de macht een pact te sluiten, zeg een verbond Shell-Greenpeace.

Kan het Klaver lukken de brug naar de regeermacht te slaan, mocht de kans zich voordoen? Er wordt thans veel gespeculeerd over een volgend kabinet, bestaande uit VVD, CDA en D66. Deze coalitie is voor D66 wellicht iets minder onaantrekkelijk, en ideologisch ook iets meer in evenwicht, als GroenLinks daarvan deel zou uitmaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden