Wordt dit het jaar van de vegetariër? Het vlees is vooralsnog zwak

Beeld Nanne Meulendijks

Hoe ziet 2019 eruit? In de serie ‘het jaar van’ vandaag: wordt dit het jaar van de vegetariër? Voedingssocioloog Hans Dagevos ziet het eetgedrag maar langzaam veranderen.

De bezoekers van het voedingsfestival Food Inspiration Day wisten het zeker: 2019 wordt het jaar van de vegetariër. Tijdens een enquête dit najaar gaf 97 procent van de bezoekers aan vegetarisch eten te zien als een ontwikkeling in opkomst. Waarmee alle andere voedingstrends op achterstand werden gezet.

En geef ze eens ongelijk. In de schappen van de supermarkt wordt steeds meer plaats ingeruimd voor vleesvervangende producten. Volgens marktonderzoeker IRI daalde de omzet van vlees vorig jaar met 1,7 procent, terwijl die van peulvruchten, noten of vleesvervangers met ruim 3 procent steeg.

Vooral de flexitariër – soms wel, soms geen vlees – is in opmars. Terwijl de term tien jaar geleden nog niet bestond, geeft nu meer dan de helft van de Nederlanders aan dat er zeker drie dagen in de week geen vlees op tafel komt.

Toch is dat niet het hele verhaal. In diezelfde periode van tien jaar is de vleesconsumptie nagenoeg gelijk gebleven. Na een lichte verhoging in 2010 zitten we nu weer op het niveau van 2005: 38 kilo per persoon per jaar.

Marktaandeel

Volgens gezondheidsinstituut RIVM eet de gemiddelde Nederlander zes dagen in de week vlees. En volgens het eerdergenoemde IRI is het marktaandeel van de vleesvervangers nog geen procent van dat van vlees. Sinds jaar en dag is niet meer dan één op de twintig Nederlanders een vegetariër.

Er gaapt een gat tussen die twee informatiestromen, erkent Hans Dagevos, voedingssocioloog aan de Wageningen Universiteit. “Een gat dat we niet helemaal kunnen verklaren. Kennelijk is de harde realiteit weerbarstiger dan het beeld uit de media van hippe, groene eettentjes en koks die vegetarische recepten voorschotelen.”

Hij kan wel enkele oorzaken voor dit verschil opnoemen. “Allereerst is er een verschil tussen zeggen en doen. De onderzoeken waaruit de groei van het vegetarisme blijkt, zijn vaak online enquêtes. Mensen schatten hun gedrag altijd iets te gunstig in. Men zegt wel vlees te minderen, maar daar komt in de praktijk minder van terecht. Bovendien vertonen mensen compensatiegedrag. Als ze één of twee dagen geen vlees hebben gegeten, belonen ze zichzelf de volgende dag met een extra grote portie. Volgens de Schijf van Vijf hebben we aan 25 kilo per jaar genoeg. Maar we verorberen er 38.”

Gemiddelden

Ten slotte, de cijfers zijn gemiddelden. “Er zijn wel degelijk mensen die vegetariër of flexitariër worden, maar daar staat een groep van overmatige vleeseters tegenover. Mensen die niet alleen bij de warme maaltijd vlees eten, zelfs veel vlees eten, maar ook bij het ontbijt, of als tussendoortje. Het is een kloof in de samenleving die in die gemiddelden verdwijnt.”

Met de bewustwording zit het wel goed, zegt hij. Het besef dat veel vlees eten niet goed is voor de gezondheid, noch voor de wereld, is wel in alle regionen van de samenleving doorgesijpeld. Om het verschil tussen droom en daad te overbruggen zou een financiële prikkel kunnen helpen, zegt hij.

Is dat een pleidooi voor een vleestaks? “Ik zou er wel mee willen experimenteren, maar het is geen wondermiddel. Als de prijs flink omhoog gaat, zeg 15 procent, heeft dat wel effect, maar er zijn ook nadelen. Denemarken heeft na een jaar de vleestaks weer afgeschaft, met name omdat de gewone Deen de klos was.”

Dagevos ziet dan ook meer in een milde verleiding. Vleesvervangers hebben lange tijd een slecht imago gehad: duur en toch niet lekker. “Bovendien, in de supermarkten is het aanbod van die producten wel flink uitgebreid, maar het blijft de uitzondering. Al die winkels stralen uit dat vlees de norm is, naar de vegetarische kipstukjes moet je altijd even zoeken. Mensen gaan liever met de stroom mee. Het is voor de consument moeilijk om van dat vlees af te blijven.”

Vegetarische Slager

Wat dat betreft is de recente overname door Unilever van de Vegetarische Slager volgens hem een gunstige ontwikkeling. “Dat kan een enorme boost geven. Ook Nestlé en Danone zetten in op vegetarisch. Dan moeten de supermarkten wel mee. En dat kan ertoe bijdragen dat de keuze voor vleesvervangers normaler wordt.”

Maar wordt 2019 daarmee werkelijk het jaar van de vegetariër? Dat is vermoedelijk nog een brug te ver. Neem die ophef over de Kerst-Allerhande. Een jaar geleden had Albert Heijn uit een peiling geleerd dat een kwart van de Nederlanders overwoog om tijdens het kerstdiner één vleesloos gerecht te serveren. Maar toen deze Allerhande enkele vegetarische en veganistische recepten gaf, was de wereld te klein. De klanten vonden het niet feestelijk genoeg.

Die opwinding moet je met een korreltje zout nemen, zegt Dagevos. “Heb je die Allerhande gezien? Hij bulkte nog altijd van het vlees, hoor. Op social media gingen enkele mensen los, maar dat is niet de maat der dingen. Niettemin, het relletje maakte wel duidelijk dat vlees nog altijd heel gevoelig ligt.”

Lees ook:

Wordt dit het jaar van de man? Hij moet in elk geval aan de bak

Hoe ziet 2019 eruit? Niemand weet het, maar Trouw doet voorspellingen. Wordt dit het jaar van de man?

Wordt dit het jaar van het mbo? ‘Studenten moeten met duurzame oplossingen komen’

In Zwolle leveren de mbo’s niet alleen geschoolde vakmensen af,maar ook betere burgers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden