Wordt de invloed van de Taliban minder in Afghanistan?

Stembussen uit Herat worden met een pantservoertuig naar de hoofdstad Kaboel gebracht.Beeld epa

De hoge opkomst bij de eerste democratische presidentsverkiezing in Afghanistan roepen vragen op over de kracht en de invloed van de Taliban in het land. Taliban-strijders hebben de stembusgang niet aanzienlijk weten te verstoren. Daarmee rijst de vraag of de Taliban nog wel de capaciteit heeft om de voorspelde chaos in het land teweeg te brengen, wanneer een groot deel van de buitenlandse troepen zich eind dit jaar terugtrekt uit het land.

Het lijkt er op dat de extremisten van de Taliban niet meer de macht en invloed hebben die ze voor 2001 tentoonspreidden. Het Afghaanse leger is sterker dan ooit en nu moet de politiek bepalen wat er gebeurt in Afghanistan.

Met miljoenen tegelijk trotseerden Afghaanse stemgerechtigden de dreiging van de Taliban. Ondanks het gevaar van mogelijke aanslagen op stembureaus brachten bijna 7 miljoen van de 12 miljoen Afghaanse kiezers zaterdag hun stem uit.

Om de Taliban te dwarsbomen, werden meer dan 350.000 veiligheidstroepen ingezet en waren er ringen van controleposten rond de hoofdstad Kaboel geplaatst. De Taliban claimde weliswaar dat ze de verkiezingen met meer dan duizend aanslagen hard hebben verstoord, maar volgens veiligheidsagenten ter plaatse was dat behoorlijk overdreven. Er waren tientallen kleine bermbommen en aanslagen op stembureaus. Het voorspelde geweldsniveau bleef uit.

Daarbij werd vooral de Taliban zelf werd geraakt. Onder de tweehonderd mensen die omkwamen bij confrontaties met veiligheidstroep zaten 175 leden van de Taliban.

De Taliban in Afghanistan lijkt in een moeilijk parket te zitten. Borhan Osman van het Afghan Analysts Network schreef onlangs in een rapport dat steun voor de Taliban vervaagt in de regio's waar ze eerder konden rekenen op hulp van dorpelingen. Ook missen Taliban-strijders de kracht om grote steden te belegeren of zich bezighouden met frontale gevechten, schrijft Osman.

Optimisme
Het feit dat zoveel kiezers naar de stembus zijn gegaan, zegt iets over de houding van veel Afghanen tijdens deze verkiezingen, waarbij Hamid Karzai na twaalf jaar presidentschap het stokje doorgeeft. Het volk toont de extremisten beu te zijn.

Europarlementariër Thijs Berman, die aanwezig was als voorzitter van de waarnemersmissie van de Europese Unie in Afghanistan, prees de moed van de Afghaanse kiezers in een telefonisch interview met persbureau AP. "Dit is op zich een overwinning op geweld en een overwinning op degenen die de democratie wilden afstoten door bedreigingen."

"Deze opkomst was een fantastische klap in het gezicht van de vijand van Afghanistan, en een grote klap in het gezicht voor degenen die geloven Afghanistan niet klaar is voor de democratie", liet Shukria Barakzai, lid van het parlement van Afghanistan aan Reuters weten.

Maar anderen waarschuwen voor te veel optimisme. Want het is goed mogelijk dat de Taliban zich bewust gedeisd houdt om de indruk te geven dat de veiligheidsituatie is verbeterd, zodat de leden van de Taliban hun invloed weer kunnen vergroten als de buitenlandse troepen zijn vertrokken.

Beeld ap
Beeld getty

Fraude
Deze presidentsverkiezingen zijn niet alleen cruciaal voor het Afghaanse volk, ook voor de Taliban kan deze stembusgang een nieuwe kans zijn om zich te doen gelden. Als de verkiezingen, zoals in 2009, in teken staan van fraude, en Afghanen zich bedrogen voelen omdat er geen geloofwaardige uitkomst is, kan de Taliban terugslaan.

En tot nu toe ziet het er naar uit dat de verkiezingen nog niet vlekkeloos zijn verlopen. Zo werden er ongeveer dertig aanhoudingen gedaan die met verkiezingsfraude te maken hadden en kwamen bijna 1300 klachten binnen over het verloop van de stembusgang.

Onzuivere verkiezingen kweken onzekerheid en verwarring stelt Dipali Mukhopadhyay, Afghanistan-expert aan de universiteit van Columbia in New York. Hierdoor kan de kloof tussen overheid en haar burgers groeien, waardoor de Taliban meer ruimte krijgt om problemen te veroorzaken." Als de verkiezingen niet vrij zijn van grootschalige stembusfraude is het nog te vroeg om de macht van de Taliban af te schrijven.

Geld uit het westen
Corruptie is het grootste gevaar voor Afghanistan, schrijft ook het Duitse weekblad Die Zeit. Het ondermijnt de uiterst fragiele instituten van de staat en mondt uit in wetteloosheid waar Afghanen dagelijks mee te kampen hebben. De Taliban maakt hier dankbaar gebruik van door gerechtigheid te beloven aan de burgers, terwijl het volk in werkelijkheid is overgeleverd aan wrede tirannie.

De kans dat de opvolger van Karzai corruptie de kop in zal drukken, is volgens Die Zeit klein. En daar zijn westerse landen mede schuldig aan.

Het westen heeft in de afgelopen dertien jaar enorme hoeveelheden geld in Afghanistan gepompt. Een bedrag van 500 miljard dollar wordt genoemd. Alleen de elite en talloze westerse adviseurs hebben dat geld in hun zak gestoken. De Afghanen zagen bijna niets van al die buitenlandse financiële hulp. Afghanistan is nog steeds een van de armste landen ter wereld.

Als de NAVO haar troepen eind jaar terugtrekt uit Afghanistan zal de geldkraan niet helemaal dicht gedraaid worden, maar er zullen wel minder financiële bijdragen komen. Hoe, of wie, gaat dan het 350.000 man sterke leger betalen?

Gevreesd wordt dat bij het vertrek van internationale militairen een burgeroorlog in Afghanistan zal losbarsten, zoals dat in 1989 gebeurde toen de Sovjet Unie het land verliet.

De Verenigde Staten hopen dat de opvolger van president Karzai bereid is een veiligheidsakkoord te tekenen waardoor het Amerikaanse leger ook na 2014 in Afghanistan actief kan blijven. Karzai weigerde dit akkoord, ondanks herhaald aandringen van de Amerikaanse president Barack Obama.

Maar volgens de Amerikaanse journaliste Carlotta Gall, die jarenlang verslag heeft gedaan vanuit deze regio, vechten de Verenigde Staten tegen de verkeerde vijand. In haar onlangs verschenen boek schrijft ze dat training en financiering van de Taliban plaatsvindt in Pakistan, en niet in Afghanistan.

Beeld getty

Krijgsheren

Van de acht kandidaten - allen man - zijn er drie echte kanshebbers die Hamid Karzai kunnen volgen. Het gaat om twee oud-ministers van Buitenlandse Zaken, Abdullah Abdullah (60) en Zalmay Rassoul (72), en oud-minister Ashraf Ghani Ahmadzai van Financiën.

Dat gewelddadige en oorlogszuchtige krachten nog steeds veel invloed hebben in de Afghaanse politiek, blijkt ook uit de running mates van de presidentskandidaten. De meesten hebben huidige of voormalige krijgsheren in hun politieke gevolg toegelaten, van wie velen een geweld- en moorddadig verleden hebben.

Op deze manier hopen de presidentskandidaten stemmen te winnen in de regio's en onder de etnische groepen waarbinnen deze krijgsheren invloed genieten. Dit bewijst dat deze omstreden figuren nog altijd een belangrijke politieke rol vervullen, maar ook dat presidentskandidaten proberen over etnische verschillen heen te kijken en de hele Afghaanse maatschappij aan te spreken.

Dat is in het verleden wel anders geweest. Bij de verkiezingen van 2004 en 2009 richtten presidentskandidaten en hun running mates zich allen op één etnische groep. Nu kiezen presidentskandidaten, die twee running mates mogen hebben, politieke partners met verschillende etnische achtergronden.

Dit toont aan dat er niet meer louter in stammen gedacht wordt, maar dat de politiek de hele Afghaanse bevolking en samenleving wil aanspreken. Rassoul heeft zelfs een vrouw aan zijn politieke gelederen toegevoegd om zich bij vrouwelijke kiezers populair te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden