Wordt 2018 het jaar van Mike Pence?

Vice-president Mike Pence Beeld AFP

Donald Trump is 71 jaar oud, leeft ongezond en is voorwerp van een onderzoek dat tot zijn afzetting kan leiden. 2018 zou zomaar het jaar kunnen worden dat Mike Pence president wordt.

Een lekke band redde op 12 juli 2016 de politieke loopbaan van Mike Pence. Het vliegtuig van presidentskandidaat Donald J. Trump moest erdoor aan de grond blijven in Indianapolis.

Trump sprak die dag in de voorstad Westfield een paar duizend mensen toe, op jacht naar hun stem bij de voorverkiezingen. Pence, gouverneur van Indiana, introduceerde hem bij de menigte. Trump was nieuwsgierig naar Pence, want die stond op zijn lijstje van mogelijke running mates, kandidaten voor het vice-presidentschap. Maar hij was ook weer niet zo nieuwsgierig dat hij lang in Indiana wilde blijven. Die lekke band dwong hem ertoe.

Geen fan van het eerste uur

Pence was oorspronkelijk geen enorme fan van de New Yorkse zakenman en reality-showpresentator. Hij had liever de conservatieve Texaanse senator Ted Cruz de presidentskandidaat van de Republikeinen zien worden, maar in dat stadium van de race waren de kaarten al geschud. Een week eerder had Pence daarom formeel zijn steun aan Trump toegezegd. En daar in Westfield mocht hij het ook in de praktijk laten zien.

Hij deed zijn best, want er stond voor hemzelf ook veel op het spel. Een paar maanden later, in november, zou niet alleen Amerika een president kiezen, maar ook Indiana een gouverneur. Volgens de peilingen was de herverkiezing van Pence een dubbeltje op zijn kant. Trumps belangstelling voor hem als running mate bood een uitweg: als die hem zou vragen, kon hij zonder gezichtsverlies weg als gouverneur. Misschien, als Trump won, vice-president worden. En heel misschien, als Trump iets zou overkomen, president van de Verenigde Staten. Een ambitie waarover Pence al sprak nadat hij op de middelbare school in Columbus, Indiana als klassenvertegenwoordiger werd gekozen.

Maar er was een kaper op de kust: Chris Christie, de gouverneur van New Jersey. Trump kende Christie goed en herkende in diens recht-voor-zijn-raap stijl van praten en beslissen veel van zichzelf. Tussen Trump en Pence had het verschil juist niet groter kunnen zijn. Maar was dat niet precies wat je moest hebben in een running mate?

Voornamelijk een christen

Mike Pence is, zoals hij nooit nalaat te zeggen als hij een toespraak houdt, 'een christen, een conservatief en een Republikein – in die volgorde'. Van Duits-Ierse komaf, opgevoed als katholiek, stapte hij tijdens zijn studie aan een kleine christelijke universiteit in Indiana over naar de evangelische kerk.

Met die nadruk op het geloof steelt Pence het hart van veel Republikeinen. Die zien met genoegen dat Pence niet alleen politiek de standpunten inneemt die zij voorstaan - fel tegen abortus, tegen het homohuwelijk – maar ook in zijn persoonlijke leven. Zo houdt hij zich aan de 'Billy Graham-regel': nooit dineren met een andere vrouw, nooit in gemengd gezelschap alcohol drinken tenzij je eigen vrouw er bij is.

In zijn politieke conservatisme gaat Pence al even ver. Tijdens zijn campagnes voor het Huis van Afgevaardigden noemde hij klimaatverandering een mythe en roken niet dodelijk. Eenmaal lid van het Huis van Afgevaardigden stelde hij zich meteen achter de opkomende Tea Party beweging, die radicaal verzet eiste tegen het 'geldsmijten' in Washington.

Gouverneur

Als Republikein steeg hij hoog: eenmaal gekozen in het Huis, klom hij op tot tot fractievoorzitter, bij de Republikeinen daar de op twee na hoogste post. En hij bouwde een goede relatie op met de twee rijkste geldschieters van de Republikeinse partij, de broers Charles en David Koch. Hij overwoog mee te doen met de presidentsverkiezingen in 2012, maar kende de statistiek: het zijn bijna altijd senatoren of gouverneurs die president worden. De volgende stap lag voor de hand: in 2013 stelde Pence zich kandidaat voor het gouverneurschap van Indiana en die verkiezing won hij.

Drie jaar later leek Indiana echter zijn eindstation. Het hele land had kunnen toekijken hoe hij een 'wet op de bescherming van godsdienstvrijheid' ondertekende die het volgens critici legaal maakte homo's te discrimineren – een wet die hij weer introk toen dat een storm van kritiek en potentieel enorme economische schade opleverde. Zijn populariteit daalde sterk.

En toen kwam hij bij Trump in beeld. Een keuze voor Pence, zeiden diens adviseurs, zou een grote geruststelling zijn voor de rechterflank en de diep-religieuze kiezers van de Republikeinse partij, die in de ex-Democraat, die zo te koop liep met zijn rijkdom en zijn succes, geen typische Republikein herkenden.

Trump zag daar de logica van in, vloog die 12e juli naar Indianapolis en ging in Westfield met Pence op campagne. Maar zouden de steile gelovige uit het provinciale Indiana en de poenerige levensgenieter uit de wereldstad New York het met elkaar kunnen vinden?

Dankzij die lekke band kwam het goed. Pence en zijn vrouw benutten dat gelukkige toeval maximaal: ze namen hem mee uit eten en lieten de volgende ochtend ook nog ontbijt serveren in de ambtswoning. Het klikte. Trump aarzelde nog een paar dagen, maar maakte op 14 juli het nieuws bekend: hij zou met een evangelical aan zijn zijde het Witte Huis proberen te veroveren.

Vier maanden later werden ze gekozen. En begonnen ze aan een ambtstermijn waarin Pence, zo had Trump beloofd, 'meer voor elkaar zou mogen brengen dan ooit een vice-president voor hem'.

Geruststellende glimlach

Op het eerste gezicht lijkt het niet zo te zijn uitgepakt. Pence rol lijkt te zijn dat hij vooral achter de president staat. Vaak letterlijk: als die een controversieel besluit ondertekent of toelicht. Steevast met een glimlach, van het soort dat niet zozeer plezier uitdrukt, maar geruststelling in roerige tijden. In interviews verdedigt hij het beleid, maar ook de 'brede schouders' en het 'grote hart' van de president. In vergaderingen van het kabinet zwaait hij zijn baas uitbundig lof toe. Op woensdag 19 december, zo turfde de Washington Post, gaf hij hem veertien dikke complimenten in drie minuten, voor onder andere het 'herstellen van de geloofwaardigheid van Amerika in de wereld', het 'losmaken van de energie van Amerika' en het 'elke dag spreken en vechten voor de vergeten mannen en vrouwen van Amerika."

Op de achtergrond lijkt Pence echter wel degelijk invloedrijk, misschien juist omdat hij bereid is zo in Trumps schaduw te staan. Medewerkers in het Witte Huis vertellen de media dat de twee elkaar vaak spreken en bellen. Pence nam na de verkiezing van Trump de organisatie van de regeringsoverdracht op zich. Hij zorgde voor de benoeming van een groot aantal conservatieven op belangrijke posten – waarvan velen trouwens werkten of banden hebben met organisaties die door de gebroeders Koch worden gefinancierd.

Een van die benoemingen zou Trump politiek flink beschadigen: ex-generaal Michael Flynn, een strijdmakker van Trump tijdens de campagne, eerder door Barack Obama ontslagen als directeur van de Defensie-inlichtingendienst, werd adviseur nationale veiligheid. Hij was nog maar kort in functie toen bekend werd dat hij, voordat Trump aantrad, gesprekken had gevoerd met de Russische ambassadeur. Die gingen onder andere over de sancties die de regering-Obama de Russen had opgelegd vanwege hun inmenging in de presidentsverkiezingen.

Officieel was de reden voor Flynns ontslag niet dat hij die gesprekken had gevoerd – daarmee zou niets mis zijn geweest – maar dat hij erover had gelogen tegen Mike Pence, die daardoor weer onwaarheid had verteld in tv-interviews. Maar aan die versie wordt getwijfeld sinds Flynn schuld bekende aan liegen tegen de FBI over zijn contacten met de Russen. Inmiddels is bekend dat sommige belangrijke leden van het overdrachtsteam van de gesprekken op de hoogte waren. Dus ofwel Pence had in het optuigen van Trumps regering lang niet zoveel te zeggen als hij deed voorkomen, ofwel hij loog bewust over Flynns activiteiten.

Mogelijke afzetting

Het is denkbaar – waarschijnlijk is iets anders – dat het onderzoek dat speciaal aanklager Robert Mueller naar deze affaire doet, leidt tot afzetting van Trump. Normaal gesproken zou daarmee de ambitie van Pence werkelijkheid worden: onder gejuich van rechts en christelijk Amerika, en vermoedelijk met een zucht van opluchting onder de meeste Republikeinse politici, neemt hij dan plaats in het Oval Office. Maar het kan ook zijn dat Mueller concludeert dat Pence, al zijn ontkenningen ten spijt, overal van af wist.

Weer zou dan door een leugen de loopbaan van Mike Pence een abrupte wending krijgen. Want onlangs was er nog nieuws over die lekke band van Trumps vliegtuig in Indianapolis. Voormalige medewerkers van de president vertelden aan tijdschrift The Atlantic dat er die dag in juli niets met het vliegtuig aan de hand was. Paul Manafort, Trumps campagneleider, had de bandenpech verzonnen om Trump dat extra nachtje te bezorgen en de kansen van Pence te vergroten. Want zoiets belangrijks – en mogelijk historisch – als de keuze van een kandidaat vice- president moet je natuurlijk nooit aan het toeval overlaten.

Lees ook: Donald Trump sluit het jaar af met een interview vol leugens

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden