Worden daders van MH17 ooit berecht?

Een team van de OVSE houdt een minuut stilte om twintig over vier in de middag, het moment dat vlucht MH17 neerkwam in Grabovo in het oosten van Oekraïne. Beeld anp

De Onderzoeksraad Voor Veiligheid werpt vandaag meer licht op de crash van vlucht MH17. Het zal hoe dan ook uiterst lastig blijven om de daders voor de rechter te brengen.

Wie zijn de daders van de ramp met vlucht MH17 en komt het er ooit nog van hen te berechten? Hoewel de Onderzoeksraad Voor Veiligheid hier niets over zegt, hangen deze vragen als een dreigende wolk boven de presentatie, vanmiddag, van het rapport over de toedracht van de crash op 17 juli vorig jaar in het oosten van Oekraïne.

Aan de hand van de reconstructie van het toestel, sectie op de lichamen van inzittenden en de vluchtgegevens maakt het OVV vermoedelijk wel duidelijk hoe MH17 uit de lucht is gehaald. En dat zegt veel over de mogelijke daders. Gaat het inderdaad om een Buk-raket, afgeschoten vanuit gebied dat in handen is van separatisten, dan is de steun van Rusland bij een rechtsgang onvermijdelijk. En Moskou heeft al laten weten daar niets voor te voelen.

Het is denkbaar dat de daders het recht zullen ontlopen, 'maar uiteraard ook onaanvaardbaar', zegt de Leidse hoogleraar internationaal publieksrecht Nico Schrijver. "Het gaat hier om een van de zwaarste internationale misdrijven. Internationaal is afgesproken om straffeloosheid daarvoor te bestrijden."

Vervolging
De schuldvraag is door de OVV niet onderzocht, daarvoor is het wachten op de resultaten van het Joint Investigation Team, waarin het Openbaar Ministerie namens Nederland samenwerkt met onderzoeksdiensten uit Australië, België, Maleisië en Oekraïne. Die vijf landen hebben nog geen besluit genomen over de vraag hoe eventuele verdachten van het neerhalen van MH17 moeten worden vervolgd, schreef minister Ard van der Steur (justitie) gisteren aan de Tweede Kamer.

Waarschijnlijk zijn de vijf landen het onderling nog niet eens wat de beste aanpak is. Van der Steur schrijft dat een beslissing op steun van al deze vijf landen moet kunnen rekenen. Zij overleggen al met elkaar over vervolgstappen sinds eind juli hun gewenste eerste optie strandde. Rusland sprak toen zijn veto uit over een internationaal tribunaal dat met steun van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zou moeten worden opgericht.

Het voordeel van zo'n VN-tribunaal is dat het dankzij een mandaat van de Veiligheidsraad landen kan dwingen verdachten uit te leveren. Nu moeten de landen van het onderzoeksteam beslissen of ze samen een speciaal tribunaal zonder steun van de Veiligheidsraad oprichten, of dat een van hen zelf vervolging ter hand neemt. Van der Steur schrijft dat hij zo snel mogelijk een besluit hoopt te zien, maar hij zegt niet dat het moet plaatsvinden voordat het strafrechtelijk onderzoek is afgerond.

Afwachten
Eerst het strafrechtelijk onderzoek afwachten, adviseert advocaat en hoogleraar internationaal recht Geert-Jan Knoops. Nederland kan pas stappen zetten tot strafrechtelijke vervolging als er 'voldoende sterk bewijs is tegen vermoedelijk verantwoordelijken', zegt hij. En dan nog is berechting lastig. "Indien er geen internationaal tribunaal tot stand komt gebaseerd op een resolutie van de Veiligheidsraad, zal Nederland andere landen niet kunnen dwingen mee te werken aan een berechting via een ad-hoctribunaal of aan een berechting via de nationale rechter."

Knoops waarschuwde daar al in juli voor, toen Nederland bij de Veiligheidsraad aandrong op een tribunaal. "Wat heb je aan een internationaal tribunaal indien je nog geen harde feiten hebt om überhaupt personen te berechten?" Afwachten dus. "Komt het Joint Investigation Team met voldoende bewijs tegen bepaalde personen, dan kan dit uiteindelijk ook de internationale druk voor een tribunaal ten goede komen."

Wat gebeurt er vandaag?

Tjibbe Joustra, voorzitter van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid (OVV), praat om 11 uur in Den Haag de nabestaanden van de slachtoffers van vlucht MH17 bij over de resultaten van het onderzoek.

Om 13.15 uur presenteert hij de onderzoeksrapporten op de luchtmachtbasis Gilze Rijen. Daar is met behulp van geborgen wrakstukken een deel van de cockpit en de business class heropgebouwd. Ook is een animatievideo gemaakt.

Om 16 uur licht Joustra de Tweede Kamer in. OVV-leden Erwin Muller en Marjolein van Asselt informeren intussen 75 ambassades. De rapporten zijn in het Engels en Nederlands.

Vier onderwerpen staan centraal: de toedracht van de crash, het overvliegen van conflictgebieden, waarom nabestaanden 2 tot 4 dagen moesten wachten op bevestiging door de overheid en de vraag of inzittenden van MH17 iets van de crash hebben meegekregen. Schuld en aansprakelijkheid zijn door de OVV niet onderzocht, daarop richt zich het nog lopende onderzoek van het Openbaar Ministerie.

Dat geeft vanmiddag een reactie op het OVV-onderzoek. Het OM doet dit namens het Joint Investigation Team, waarin Nederland, Australië, Maleisië, België en Oekraïne samenwerken aan het strafrechtelijk onderzoek naar het neerschieten van de MH17. Hoofdofficier van Justitie Fred Westerbeke van het Landelijk Parket, coördinator van het Joint Investigation Team, zal om 15.00 uur reageren in Rotterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden