Woorden komen boven water

Miguel Declerq kan weer schrijven

Jona in de walvis is een van de meest tot de verbeelding sprekende Bijbelverhalen. Ook een van de meest angstaanjagende trouwens: opgesloten zijn in een onbekende wereld, waarbij het maar de vraag is of je die ooit nog zult verlaten. Dat fantastische en onbehaaglijke zorgt er voor dat de geschiedenis van Jona regelmatig opduikt in de literatuur. Ook nu weer, in de bundel 'Boven water' van de Vlaamse dichter Miguel Declerq. In een gedicht getiteld 'In de buik van de walvis' gaat het over kamers 'waaruit je niet meer weg geraakt'.

Declerq debuteerde eind vorige eeuw en ontving voor dat debuut, 'Person@ges', meteen de Hughes Pernathprijs. Er verschenen daarna nog een dichtbundel en een roman, vervolgens was het tien jaar stil. De walvisbuik en de kamer verklaren iets van de stilte die de auteur nu met 'Boven water' doorbreekt. Want uit de bundel valt op te maken dat de succesvolle entree in de literatuur uiteindelijk een verlammende werking had: een writer's block was de oorzaak van het lange zwijgen: "Na het avontuur/ waren we bedrukt en ongelukkig,/ we waren over het paard getild en doodgeknuffeld. Na het avontuur/ leefde het avontuur in ons voort als een belofte".

De verwachtingen van anderen, de angst niets meer te zeggen te hebben, het gevoel niet serieus genomen te worden ('moeders kindje schrijft gedichtjes'), dat is waar veel gedichten -meer of minder direct - over gaan. Ergens valt de mooie typering 'woordverlatenheid', directer wordt het ook benoemd: "aan zijn kaken kon ik zien/ dat hij voorgoed was uitgepraat". Het writer's block is als een bubbel waaruit niet valt te ontsnappen en de sfeer in de bundel is dan ook benauwend. Dat wordt heel subtiel bewerkstelligd met bijvoorbeeld de titels van de gedichten. Dat zijn vooral uitdrukkingen die iets met gevaar, mislukking of onzekerheid te maken hebben: 'Op losse schroeven', 'Voor de leeuwen', 'Door de mangel'.

Toch zijn de gedichten niet per se somber, wat ongetwijfeld komt door het losse, maar in toom gehouden taalgebruik van Declerq. Het is of de 'woordverlatenheid' voor een catharsis heeft gezorgd: woorden komen minder kunstmatig dan eerst uit zijn hand. Bovendien gaat 'Boven water' over meer dan (niet kunnen) schrijven alleen, en is het grote zwijgen en hoe daar uit te geraken ook wel eens in milde erotiek verpakt.

Met opnieuw een verwijzing naar Jona heeft de schrijver zich in het slotgedicht 'Op het droge' definitief hervonden: "Ik schrijf. En als ik het goed en wel begrijp,/ kookt straks de hele wereld over". Maar dan is het toch nog niet afgelopen. Er volgt een aanhangsel van (persoonlijke) gedichten en striptekeningen. Alsof de dichter na te zijn aangespoeld, na de schrijfproblemen overwonnen te hebben, hier pas écht opnieuw begint.

Miguel Declerq: Boven water. De Arbeiderspers, Amsterdam; 56 blz. € 17,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden