Woorden in de tuin

Sommige mensen hebben behoefte aan woorden in de tuin, gebeiteld in steen. ©HANNEKE VAN DIJK Beeld
Sommige mensen hebben behoefte aan woorden in de tuin, gebeiteld in steen. ©HANNEKE VAN DIJK

Veel dichters hebben zich laten inspireren door tuinen. Ze brengen de beleving van de tuinier en de sfeer in de tuin onder woorden.

Een tuin moet geen woorden nodig hebben om tot ons door te dringen. De enige woorden die in een tuin voor kunnen komen zijn de namen van de planten en ook dat is niet altijd nodig. Namen leiden af van wat je ziet.

Toch kan het handig zijn om een naam te weten van een plant die je mooi vindt en ook in eigen tuin wilt hebben. Maar teveel mensen bezoeken een open tuin met een blauwdruk van hun eigen tuin in hun hoofd. Zij komen bedroefd thuis, in hun tuin zijn de planten niet zo mooi. Of ze worden er juist opgetogen van, in hun tuin doen de planten het veel beter. Een tuin kun je beter zonder bagage bekijken en tot je door laten dringen.

Een beetje taal kan daarbij helpen, in de vorm van een paar woorden, een dichtregel of een paar zinnen poëzie. Deze stille woorden die onuitgesproken opgeschreven zijn verstoren de tuinsfeer niet. Een rondleiding door een kakelende tuineigenaar doet dat soms wel. Ooit werden we in een Franse tuin rondgeleid door een Française die op zeer luide toon Engels sprak met een Franse tongval. In de tuin waren dames tuintaferelen aan het schilderen en als zij aankwam vluchtten ze met de handen voor de oren. Als er tekst in de tuin had gestaan was er een keuze geweest tussen lezen en niet-lezen. Luisteren was verplicht.

In Engelse tuinen kom je vaak spreuken tegen op zonnewijzers, van Shakespeare: 'Come what come may; Time and the hour runs through the roughest day' of 'Let others tell of storms and showers; I only count the sunny hours'.

'Sol regit omnia' (de zon regelt alles) zie je ook wel. Maar zonnewijzers kom je niet zo vaak meer tegen, hoogstens ter decoratie en dan zijn ze tot kitsch verworden. Wil je poëzie in de tuin gebruiken, dan moet het toepasselijk zijn. 'De moerbeiboom is niet als andre bomen...'(Jo Landheer) plaats je niet bij een bed violen. En een gedicht over een vijver vol kikkers niet in het bos: 'Een tuinvijver; te klein voor een kabouter; een poel die broeit; van ontucht; ... en weer stil tot; later seizoen' (Jos Steegstra).

Prachtige poëzie is geschreven over tuinen, planten en natuur en het is een avontuur om op zoek te gaan naar iets toepasselijks voor eigen of andermans tuin. Geef een vriend een grote pol sneeuwklokjes uit eigen tuin met daarbij het gedicht 'Het sneeuwklokje' van Maria de Groot: 'Dit schijnbaar frêle wezen wit; met tintje groen en spits van blad; dit kloksgewijze klingelkruid; komt onverschrokken aarde uit; en winter in. Geen wereldstad; is ondoorgrondelijk als dit'.

Geef een tuinliefhebber een bloeiende Helleborus vergezeld met een dichtregel van Herman de Coninck: '...De gelijkheid van er is voor ons allemaal evenveel; regen, groeien jullie maar, planten; En de prachtige ongelijkheid die dat oplevert'. Of verblijd een natuurlijke tuinier met een uit eigen tuin geplukt kerstboeket en een uitspraak van Erasmus: 'De natuur haat namaak; Zonder menselijk ingrijpen; groeit alles het beste'.

Het is dus niet zo moeilijk om aan toepasselijke dichtregels en spreuken te komen, maar hoe verwerk je die in de tuin? Het is heel mooi om tekst in steen uit te laten hakken door een kalligraaf of steenhouwer. Zo'n steen kun je dan op een mooie plaats in de tuin verwerken. Je kunt de tekst op een tuindeur schrijven, zoals bij de Levenstuinen van Groot Hontschoten in het Gelderse Teuge waar op de tuindeur geschreven staat: 'Je moet door vele poorten gaan om in de binnentuin van je ziel te komen'.

De winter is een goed seizoen om over taal in de tuin na te denken, om al dan niet geïnspireerd te raken. Maar pas op voor sinterklaasgedichten, die zijn alleen voor 5 december en gaan net zo gauw vervelen als een tuinfoto van koeien aan de schutting.

Met woorden verraad je meer van jezelf dan met planten, maar als je daar problemen mee hebt dan kun je het altijd nog in het Latijn doen. Pas ook op met het schenken van tekst aan anderen. Als je een nijvere, altijd zwoegende tuinliefhebber verrast met de tekst van Romke van de Kaa: Alles kan wachten, dan sla je misschien een flater. Waar je geen kwaad mee kunt is met een stukje natuursteen met het woord Geluk, dat wens je iedereen toe. Geluk past in elke tuin.

Meer informatie over de Levenstuinen op www.levenstuinen.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden