woorden die je wegvoeren

Lezen is reizen. Deze passages zijn Bas Maliepaard, Coen Simon en Jos Palm dierbaar.

Geen edele wilden
"De voorbidder zet de woorden scherp aan. Overal om me heen gespannen lippen, geconcentreerde ogen, openlijke overgave. Ze zijn zo van goede wil. Hoor je het, God! Je kind is blind, we hebben gebeden, geloofd, zijn naar de mis geweest en staan nu hier, biddend, gebiedend, verlangend, bevelend.

De priester heeft een rood hoofd gekregen van inspanning en kracht, hij heeft de massa in de klem, en ook al lijken het uitgestoken handen: het zijn vuisten die daar omhoog gaan, ze dreigen, ze willen de genade uit de hemel naar beneden scheuren, ze hebben het verdiend, kom op ermee!

Hier wordt een slag geleverd. Hier zijn het de zieken die in het middelpunt staan, iedereen kijkt naar hen, alle blikken omvatten hen, dat geeft kracht. En dan wordt de een na de ander de badruimte in geschoven."

Zo beschrijft de Duitse schrijver Kurt Tucholsky de allerchristelijkste katholieke praktijk in Lourdes in zijn 'Pyreneeënboek' uit 1927. Tucholsky, als Jood en agnost de ultieme buitenstaander, wekt de lezer uit zijn al dan niet roomse metafysische sluimer. Bij hem geen romantiserende passages over in dit geval katholieke edele wilden - euvel van veel reisboeken. Bij hem harde maar oprechte confrontatie, en tegelijkertijd mededogen. Het volmaakte reisboek opent onze ogen voor wat we niet zien, niet kunnen of willen zien.

Verfriste slapen
"De zon viel bijna loodrecht op het zand neer en haar schittering op de zee was ondraaglijk. Er bevond zich niemand meer op het strand. Uit de huisjes die aan de rand van de vlakte stonden en boven de zee uitstaken, klonken geluiden van borden en bestek."

Het zou zomaar een moment uit een zomervakantie kunnen zijn waar je je net iets hebt verkeken op de afstand naar de volgende strandtent, maar het is het noodlottige relaas van Meursault in 'De vreemdeling' (1942) van Camus, die even later onbedoeld een moord pleegt. In de klamme hitte van Algerije laat Camus je door heel het verhaal zowel de onherbergzame onverschilligheid van de wereld voelen, als ook het verlangen naar een menselijke ontsnappingsmogelijkheid aan het lot, zoals de 'geluiden van borden en bestek'. Het is een wereld waaraan je niet wilt worden overgeleverd, maar die tegelijk over een troostende aantrekkingskracht beschikt. "Ik geloof dat ik heb geslapen, want ik werd wakker toen er reeds sterren aan de hemel stonden. Geluiden van het land drongen tot mij door. Geuren van de nacht, aarde en zout verfristen mijn slapen." En telkens als Camus een raam openzet in de nacht herinnert hij eraan dat het denken niet zonder zintuiglijke gewaarwording kan.

Wolven in de nieuwbouwwijk
"De mensen waren helemaal niet verbaasd wanneer ze de kinderen voorbij zagen komen. Het was heel normaal om in die jaren half verhongerde gezinnen naar het zuiden te zien trekken. Op advies van Pelle liepen de kinderen langs de kortste weg naar de rivier toe. Eerst waren ze nog wat angstig en stil [...], maar het was buiten zo mooi met al die sneeuw en er was onderweg zoveel te zien, dat ze zich ten slotte echt vrolijk en blij voelden [...] De jeneverbesstruiken en kleine sparren hadden gekke witte puntmutsen op en het leek alsof de houten palen langs de weg dikke, witte wollen kleren hadden aangetrokken. Ze zagen mooie rood geschilderde boerderijen met twee verdiepingen en kleine grijze hutten die er precies zo uitzagen als thuis."

'De kinderen van de Grote Fjeld', het waargebeurde reisverhaal van de zeven wezen die, met een slee en een geit, in de noodwinter van 1868 door Zweden trekken om aan het armenhuis te ontkomen, sprak enorm tot mijn verbeelding toen ik elf was. Zozeer dat ik met vriendjes uit de buurt de tocht naspeelde, met onze bolderkar als 'slee'. Zij kenden het boek van Laura Fitinghoff niet, maar terwijl we door onze nieuwbouwwijk trokken, lepelde ik de barre omstandigheden uit het boek op. We voelden de kou, de angst voor wolven en genoten van de ellende die ons overkwam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden