woorden die je wegvoeren

Lezen is reizen.

Je eerste bergen zijn de mooiste
"Een van mijn vroegste herinneringen was het vage gevoel van onmetelijkheid dat de grazige heuvel die in de buurt van Dovedale oprees en naar ik aanneem nog steeds oprijst, teweegbracht."

Dat schrijft John Cowper Powys aan het begin van zijn 'Autobiografie', en het is me altijd bijgebleven omdat hij hier de magie van zijn eerste berg beschrijft, geen Alp, niet de Himalaya, maar een heuvel in Derbyshire. Je rijdt als het ware je straat uit en daar doemt voor het eerst iets ongekends op, een heuvel. Het moet iets geweest zijn als het moment dat ik voor het eerst het Kopje van Bloemendaal zag, immens, onoverkomelijk. Daarna zag ik nog de Alpen, de Rocky Mountains, de Andes en de Himalaya, maar nooit meer het Kopje van Bloemendaal. Mount Cloud, heette de berg van John Cowper Powys en hij krijgt nauwelijks stemmen op internet. Van Deyssel ervoer zoiets in de

Ardennen: "Maar nu weêr, na tusschen Baarn en Venetië langs vele Duitsche en Zwitsersche streken te zijn gekomen, moet ik erkennen, dat die Ourthe-streek, toch inderdaad verbazend toonbaar is." Je eerste bergen zijn nu eenmaal de mooiste. En nu we het er toch over hebben, mijn allereerste bergen waren die uit de Bijbel, Sion, Horeb, Nebo. Ik ben er nooit geweest, in mijn gedachten zijn het majestueuze toppen, maar vermoedelijk zijn het in het echt slechts armzalige molshopen.

De Librije van de Walpurgiskerk
"Daar wil hij bij de Wijsheid les gaan nemen,

Die, in een Kerkgewelf, befaamder dan te Bremen,

De Grafcel, eeuwen tijds aan boei gelegen heeft,

En - Proteus wedergaâ - geketend antwoord geeft."

Een hoogtepunt in de Nederlandse literatuur is het niet, dit citaat uit Starings 'Jaromir te Zutphen'. Geschikt om de fantasie te bevleugelen lijkt het evenmin. Toch ben ik er als dertienjarige bij weggedroomd en op tijdreis gegaan naar de Middeleeuwen.

Op een markt aan de Rotterdamse Maashaven had ik, voor een kwartje, Starings gedichten gekocht. De verwikkeling van 'Jaromir te Zutphen' boeide me weinig. Een jonge franciscaan wordt de dupe van een streek van de duivel in de gedaante van een helse hond. Wat me vooral fascineerde, was de locatie: de Librije van de Walburgiskerk. Uit het citaat (en vermoedelijk de toelichting) begreep ik dat daar laatmiddeleeuwse folianten geketend lagen. Ik waande me tussen de kopiisten en drukkers die geduldig, letter voor letter, vorm gaven aan een bron van kennis en wijsheid, waardevol genoeg om met kettingen te worden behoed tegen diefstal door duivel of mens. Het voornemen voortaan boeken te lezen met evenveel zorg en aandacht als ooit hun makers zich getroostten, heb ik helaas vaak verzaakt.

Toerist in verdwenen werelden
''Mist overal. Mist op de rivier, waar hij drijft tussen groene eilandjes en weilanden; mist lager op de rivier, waar hij verontreinigd voortrolt tussen de rijen schepen en smerigheden van een grote (en vuile) stad. Mist over de moerassen van Essex, mist over de heuvels van Kent. Mist, die in de kombuizen van kolenbrikken kruipt; mist, die op de ra's ligt uitgespreid en rondhangt tussen het tuig van grote schepen; mist, die neerhangt op het dolboord van lichters en bootjes. [...] Mensen die zomaar eens op de brug staan en die over de leuningen gluren naar het lager hangend wolkendek van mist, met mist rondom hen heen [...]''

Een vriend las me eens de beroemde openingscène voor van 'Het grauwe Huis' ('Bleak House'), Charles Dickens' beschrijving van een in nevelen gehuld Londen. Verlokt door dit zintuiglijke vergezicht werd ik een toerist van verdwenen werelden: de woeste hoogten van Emily Brontë, de slagvelden van Tolstoj, de prairies van Willa Cather. Voor mij is er nog steeds geen betere zomerse ontspanning dan een dikke negentiende-eeuwse roman waarin alles wat mistig en duister is helder wordt, en waarvan het landschap (zoals in de beste reisboeken) de uitdrukking is van een menselijke emotie.

Deze passages zijn Rob Schouten, Julie Phillips en Jaap de Berg dierbaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden