uitkeringen

Woningdeler met bijstand vaak te fors gekort

Amsterdamse wethouder Arjan Vliegenthart. Beeld anp

Mensen in de bijstand worden onevenredig hard gekort op hun uitkering als ze een huis delen met anderen. Het kabinet gaat ervan uit dat zij veel kosten kunnen delen met hun huisgenoten, maar dat blijkt maar ten dele te kloppen.

Alleenstaanden in de bijstand blijken door de kortingen al gauw zo'n 120 euro per maand tekort te komen voor de noodzakelijkste uitgaven, gezinnen met kinderen soms zelfs 200 euro.

Dat blijkt uit berekeningen die onderzoeksbureau Regioplan heeft gemaakt in opdracht van de Amsterdamse wethouder Arjan Vliegenthart (SP). Die wilde weten hoe de zogeheten kostendelersnorm, begin vorig jaar ingevoerd door staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA), in de praktijk uitpakt.

De gedachte achter de kostendelersnorm is eenvoudig. Wie in één huis woont, deelt bepaalde kosten (huur, gas en licht, televisie, enzovoorts) met zijn huisgenoten. Die kan dus toe met een lagere bijstandsuitkering. Een bijstandsgerechtigde die met één andere volwassene een woning deelt, loopt daardoor ruim tweehonderd euro mis en per extra medebewoner gaat die korting verder omhoog.

Ondeelbare kosten

Maar deze kostendelerskorting is hoger dan wat mensen in de bijstand besparen doordat ze een woning delen, blijkt uit het Regioplan-onderzoek. Dat komt vooral omdat ook mensen die één huis bewonen veel uitgaven hebben die ze niet kunnen delen. Voor een alleenstaande gaat het volgens de berekeningen om 400 euro, voor gezinnen met kinderen om 960 euro aan 'ondeelbare kosten'. Zij houden dus weinig geld over om bij te dragen aan huur en andere vaste lasten.

Landelijk hebben ruim 60.000 mensen in de bijstand te maken met de kostendelersnorm. In Amsterdam ligt het percentage dat gekort wordt met 17 procent iets hoger dan in de andere grote steden (15 à 16 procent) en de rest van Nederland (14 procent). Driekwart van de kostendelers is alleenstaand.

Juist alleenstaanden zitten vaak krap. Volgens het Nibud, kenniscentrum op het gebied van huishoudinkomens, hebben alleenstaanden met een gewone bijstandsuitkering net genoeg voor het 'basispakket' (de onontkoombare uitgaven) plus maandelijks vijf tientjes voor zaken als sport, vakantie of een huisdier. Maar door de kostendelersnorm zakken ze onder de grens van wat ze per maand nodig hebben, zelfs voor die noodzakelijkste uitgaven.

Minimale verschillen tussen gemeenten

Voor andere gemeenten kunnen de bedragen net iets anders uitpakken dan in Amsterdam, bijvoorbeeld als gevolg van verschillen in gemeentelijke belastingen en minimaregelingen. Maar volgens het Nibud maakt dat niet veel uit, hoogstens een paar tientjes per maand.

"Deze problematiek speelt overal", zegt de Amsterdamse wethouder Vliegenthart. Hij is ook voorzitter van een commissie die zich namens de VNG, de verenigde gemeenten, met werk en inkomen bezighoudt. "De kostendelersnorm blijkt op foute berekeningen te berusten. Dat moet rechtgezet worden."

Volgens het ministerie van sociale zaken is er geen sprake van een foute rekenmethode. Het zegt zelf 'onderbouwde en goed toepasbare' normen te hebben ontwikkeld. Die leiden tot andere uitkomsten dan de Nibud-methode.

Onbedoelde bijeffecten

Een voor de hand liggend idee, maar met veel onbedoelde bijeffecten. Die kritiek krijgt de kostendelersnorm al langer. Iemand in de bijstand die voor z'n zieke moeder zorgt en daarom bij haar is ingetrokken, wordt daar nu financieel slechter van.

Verhuizen en z'n moeder naar een zorginstelling sturen - voor de samenleving veel duurder - wordt nu voor hem voordeliger. Ook meerderjarige kinderen die nog bij hun ouders wonen, kunnen gekort worden op hun bijstandsuitkering. Net als hun ouders. Organisaties in de maatschappelijke opvang zien nu een groei van het aantal 'spookjongeren' (die op geen enkel adres ingeschreven staan).

Juist deze week behandelde de Centrale Raad van Beroep, de hoogste instantie op dit gebied, een aantal zaken van mensen die bezwaar maakten tegen de korting die hen was opgelegd. Ze kregen geen gelijk: de wet biedt volgens de raad weinig ruimte voor uitzonderingen. In schrijnende gevallen moeten gemeenten bijspringen via de bijzondere bijstand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden