Wonderborsten, als het goed gaat

Het lijkt mooi: nieuwe borsten uit de eigen buik zonder de buikspier te ontmantelen. Het kan met hulp van ingenieuze microchirugie. Maar als dat niet lukt, gaat het ook meteen goed fout. En hoe weten vrouwen dat hun chirurg genoeg ervaring heeft met deze 'dieplap'-operatie?

Geen gedoe meer met protheses, een intacte buikspier na afloop en een mooie nieuwe borst. Dat zijn de voordelen van de 'dieplap', de reconstructie die volgt op borstamputatie. De nieuwe borst is opgebouwd uit 'eigen' materiaal en kenmerkend aan de methode is dat de buikspier intact blijft. Ruim tien jaar wordt deze ingreep nu uitgevoerd in Nederland. Ze is overgewaaid uit Gent, waar ze spreken over 'diepflap' en waar hoogleraar plastisch chirurgie Moustapha Hamdi een van de voorlopers was. Een van de eerste Nederlandse chirurgen die de operatie uitvoerde, deed dat samen met Hamdi. Deze Rotterdamse arts wijdde op zijn beurt weer Marc Mureau in, op dit moment plastisch chirurg in het Erasmus Medisch Centrum.

Mureau heeft inmiddels een paar honderd 'dieplappen' op zijn naam. De voordelen zijn evident, vrouwen zijn doorgaans erg tevreden. Het is een lange operatie: reken op zes uur per borst ¿ en bij een dubbelzijdige reconstructie dus al gauw twaalf uur narcose. Want het nieuwe weefsel moet minutieus worden losgemaakt - 'vrij geprepareerd' ¿ inclusief hele kleine bloedvaten die met behulp van een operatiemicroscoop op de vaatjes rond het borstbeen aangesloten moeten worden.

En daar zit een risico: het kan gebeuren dat die aansluiting toch niet goed is. "De eerste 48 uur zijn cruciaal", zegt Mureau. Daarin worden vrouwen nauwlettend in de gaten gehouden. Het bloedvat kan niet goed zitten, bijvoorbeeld geknikt zijn, en zodra er tekenen komen die daarop wijzen moet de vrouw opnieuw onder het mes.

Geen garantie op succes

Ook dat is geen volledige garantie op succes: het kan gebeuren dat de doorbloeding niet goed op gang komt. Dan rest weinig anders dan een nieuwe operatie, waarbij het net aangebrachte weefsel weer verwijderd wordt. "Voor de vrouwen in kwestie is dat heel naar", zegt Mureau. "Wij waarschuwen daarvoor, en ik zeg daar ook bij dat er het risico is dat je op die manier voor de tweede keer je borsten verliest."

Maar hoe groot is dat risico? In Rotterdam doen ze zo'n tachtig dieplappen per jaar en daar herkent Mureau cijfers die je ook elders hoort. "Reken op twee procent van alle vrouwen. En dat geldt dan voor de ziekenhuizen die erin zijn gespecialiseerd, die deze ingreep vaak doen en er een standaard protocol voor hebben."

Hoe is het dan buiten die gespecialiseerde ziekenhuizen? "Er zijn geen harde cijfers. Je hoort algemene schattingen voor dit soort microchirurgie: vijf procent van de operaties gaat fout", zegt Mureau. "Maar bedenk: iedere operatie brengt risico's. Ook de alternatieven voor de dieplap. Ik zeg meestal tegen de vrouwen dat het risico hierbij een klein beetje groter is dan bij de alternatieven."

De uitvoering van de dieplap is zeker in de ziekenhuizen met minder ervaring lang niet altijd in orde, vermoedt Désirée Hairwassers van de groep Borstkankeractie. "We hebben geen harde cijfers, maar wel een besloten Facebookgroep en een website waar vrouwen ervaringen uitwisselen over hun ervaringen. Daar horen we regelmatig klachten over de dieplap."

Die klachten gaan uiteraard over het mislukken van de ingreep. Over een nieuwe borst die alsnog verdwijnt. Maar volgens Hairwassers vragen vrouwen zich achteraf ook af: had mijn chirurg eigenlijk wel genoeg ervaring met deze nieuwe ingreep? Neem een vrouw die na de operatie per ongeluk een vaatvernauwend middel kreeg, in plaats van het medicijn dat de vaten had moeten verwijden. Daardoor ging het mis. "Dat lijkt een gewone fout die bij iedere operatie gemaakt kan worden", zegt Hairwassers, "maar het illustreert wel het belang van ervaring. Als het misgaat, kun je als vrouw verminkt voor het leven zijn."

Honderd per jaar

Niet alleen de chirurg moet die ervaring hebben, zegt Hairwassers, ook de verpleegkundigen. "Als je een duidelijk protocol hebt en de ingreep vaak uitvoert, is de kans op dit soort fouten kleiner. Een ziekenhuis dat deze operatie een keer per maand uitvoert, heeft te weinig ervaring. Je moet toch al snel denken aan honderd per jaar."

Plastisch chirurg Mureau schat dat inmiddels dertig Nederlandse ziekenhuizen deze ingreep uitvoeren, bij elkaar jaarlijks achthonderd keer. Dat komt neer op gemiddeld in elk ziekenhuis elke twee weken een dieplap. Maar er zijn chirurgen die vaker aan de slag gaan - en dus ook ziekenhuizen met minder ervaring. "Of deze ingreep ergens maar vijf keer per jaar gebeurt, zou ik niet weten. Het zou kunnen, en dat is niet wenselijk. Daarom komen er volumenormen."

Mureau is voorzitter van de multidisciplinaire werkgroep van de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie die richtlijnen opstelt - ook voor de dieplap. Het zou goed kunnen dat daarin komt te staan: 'Deze ingreep moet jaarlijks minstens twintig keer worden uitgevoerd' - dat is voor complexe chirurgie gebruikelijk. "Je moet je daar alleen niet op blindstaren, want keihard wetenschappelijk bewijs dat deze norm ook tot betere kwaliteit leidt, is er niet", zegt Mureau.

Hij bestrijdt ook het beeld dat onervaren collega's van hem af en toe hun graantje willen meepikken en dan maar eens een dieplap uitvoeren. "De nieuwe generatie plastisch chirurgen is helemaal opgeleid in deze vorm van microchirurgie. Deze operatie vraagt veel tijd, niet alleen van de chirurg maar van het hele ziekenhuis. De operatie duurt lang, de patiënten blijven vijf tot zeven dagen in het ziekenhuis en ook daarna moet je ze goed volgen. Wij kunnen dat alleen maar omdat we met de zorgverzekeraars aanvullende afspraken maken over de financiering. Maar zelfs dan is het allerminst een vetpot voor het ziekenhuis. Dit is niet een operatie die je zomaar even gaat uitvoeren."

Elles Koestering (28), verpleegkundige

"Ik zag een paar jaar terug hoe mijn vader en moeder leden onder borstkanker en de behandeling die nodig was. Ik bleek zelf erfelijk belast. Ik kon me nooit voorstellen dat het reden zou zijn om preventief mijn borsten weg te laten halen. Maar ik had ook kinderen gekregen, was ouder geworden.

Siliconen wilde ik niet, dat voelt toch kunstmatig aan. Je eigen weefsel, dat is van jezelf. Het blijft ook warm als je lichaam dat is. En ik zag in het ziekenhuis waar ik werkte vaak vrouwen langskomen met de dieplap-ingreep. Die zagen er bijna allemaal redelijk goed uit en ik kende hun chirurg. Twee jaar geleden heb ik bij hem de operatie gehad, het duurde veertien uur en ging allemaal goed. Natuurlijk, ik was een paar dagen misselijk en ik liep een week krom omdat mijn huid weer moest oprekken. Maar dertien weken na de ingreep stond ik weer met de rugzak in Azië.

Vorig jaar had ik een kleinere ingreep, waarbij de arts onder meer tepels aanbracht. Al met al ben ik heel positief. Ik zeg wel eens 'ik heb mooiere borsten dan voor de operatie'. Wat ik het allermooist vind, is dat ik helemaal vergeten ben wat er is gebeurd. Ik denk er bijna nooit aan.

Natuurlijk had ik gehoord dat het fout kan gaan. Ik had het zelfs gezien bij een andere vrouw. Maar de kans is klein en ik ging er nooit vanuit dat het bij mij mis zou gaan.

Ik wist de weg, maar voor andere vrouwen is het lastig. Je hoort vrouwen die denken dat deze ingreep alleen in België goed wordt uitgevoerd. Of je hoort dat ziekenhuizen de mogelijkheid niet eens noemen, omdat ze zelf alleen protheses aanbrengen. Ik zou er wel voor zorgen dat je de operatie krijgt in een ziekenhuis dat erin is gespecialiseerd. Of dat zo is, kun je niet altijd achterhalen. Maar de ingreep zelf kan ik zeker aanraden en dat heb ik bij verschillende vrouwen in mijn omgeving ook gedaan. Zonder dat ik daar ooit klachten over hoorde."

Amber (29), werkzaam in horeca

"Mijn moeder kreeg als dertiger borstkanker en overleed binnen een jaar, na veel lijden. Dat wilde ik niet meemaken en na veel onderzoeken besloot ik dit jaar mijn borsten te laten amputeren. Daarmee geef je toch wel een deel van je vrouwelijkheid op. De reconstructie met de dieplap leek mij daarom een goed idee. Bij mij kon amputatie en reconstructie tegelijk.

Toen ik wakker werd na zestien uur narcose hoorde ik dat de operatie op zich geslaagd was, maar dat er complicaties waren, zoals stollingen in de bloedvaten. Na vijf dagen kon ik naar huis, maar daar ging het mis. Niet eens met het weefsel dat uit mijn buik was gehaald, maar met mijn eigen huid. Ik had blaren, de pleisters gingen er niet goed af, kreeg een infectie en hoge koorts, de wond dreigde open te scheuren en mijn borsten werden zwart. Ik moest eerst afwachten, maar toen moest met spoed mijn ene borst verkleind worden omdat de huid het niet redde. Een week later bleek een derde operatie nodig en moest de borst helemaal weg. Twee weken later gebeurde hetzelfde met mijn andere borst. Ook daar moest ik met spoed worden geopereerd, waarbij de hele borst weer werd weggehaald. Ik verwacht dat er nog operaties zullen volgen.

Ik moet nu leren leven zonder borsten. Ik ben er ook wel even klaar mee, ik ben huiverig geworden voor een andere reconstructie - zoals met implantaten. Mijn gezin heeft er ook onder geleden, al die ziekenhuisbezoeken en opnames. Gelukkig steunt mijn man me honderd procent. Zeker na de laatste operatie had ik het gevoel 'voor mij hoeft het allemaal niet meer'. Maar ook al heb ik nu voor mijn gevoel toch mijn vrouwelijkheid ingeleverd, er zijn nog wel genoeg andere leuke dingen in het leven. Ik wil door met mijn leven en er niet aan herinnerd worden, daarom wil ik ook niet met mijn echte naam in de krant.

Het ziekenhuis had mij van tevoren wel verteld dat er kans was op complicaties, maar dat ik bijna alles zou krijgen had ik niet verwacht. Achteraf zou ik hier niet aan zijn begonnen. De chirurg die de operaties uitvoerde vond ik altijd wel duidelijk over wat er gebeurde. 'U heeft gewoon heel veel pech gehad', was de boodschap."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden