Wond van Duitse dictatuur nu wel zo'n beetje geheeld

Herdenking van val Muur, morgen 25 jaar geleden, is vooral feest

Duitsland is na een kwart eeuw wel zo'n beetje klaar met de verwerking van de dictatuur van de DDR. Wat overheerst, zijn de feestelijke herinneringen aan de dag dat de Muur viel.

Emotionele debatten over de nog altijd aanwezige tweedeling tussen klagende ossi's en arrogante wessi's, hoge internationale gasten, een gedragen toon: ze domineerden tot voor kort de herdenking van de val van de Muur. Hoe anders is het nu. Berlijn stort zich morgen in een bruisend feest. Is dan uiteindelijk toch, in de woorden die ex-kanselier Willy Brandt sprak op de dag dat het land weer één werd, 'met elkaar vergroeid wat bij elkaar hoort'?

Een kwart eeuw na de val van de Muur herleven vooral de herinneringen aan het 'waanzinnige' moment waarop, voor iedereen onverwacht, op 9 november 1989 de mensen van Oost- naar West-Berlijn stroomden. Duitse media staan bol van de euforische verhalen van betrokkenen over die bijzondere dag. De wond van het dictatoriale verleden lijkt te zijn geheeld.

Marianne Birthler, DDR-dissident, later beheerder van de Stasi-dossiers en Groenen-parlementslid, waarschuwde er deze week in Die Welt voor niet alleen aan de feestelijke momenten te denken. "Het lijden onder de dictatuur dreigt te worden vergeten." En: "Een halve waarheid is een hele leugen, zoals ooit een beroemde dissident zong."

Ze staat zo goed als alleen met die waarschuwing. Vijf jaar geleden was dat heel anders. Toen was de twintigste verjaardag van de val van de Muur nog aanleiding voor felle, inhoudelijke debatten. Daarbij speelde ongetwijfeld een rol dat destijds de halve wereldtop aanwezig was. Bij de Brandenburger Tor gaven onder anderen Nicolas Sarkozy, Dmitri Medvedev, Gordon Brown en Hillary Clinton acte de présence. Ook belangrijke hoofdrolspelers als George Bush senior, Michail Gorbatsjov en Helmut Kohl waren aanwezig. In een afgeladen Friedrichstadtpalast kibbelden ze over de internationale politieke strijd rond de val van de Muur en de vereniging van de beide Duitslanden. Wie verzette zich, wie gaf meteen het groene licht, wie liet zich door Kohl ompraten?

In het land zelf werd hevig gediscussieerd over de vraag of de DDR een 'onrechtstaat' mocht worden genoemd. Deugde dan helemaal niets in de DDR? Doet de term 'onrechtstaat' niet te veel afbreuk aan de biografieën van de gewone burgers, die zo goed en zo kwaad als het ging een normaal en eerzaam leven probeerden te leiden?

Vijf jaar geleden waren de tegenstellingen tussen de 'oude deelstaten' in het westen en de 'nieuwe deelstaten' in het oosten van Duitsland ook nog veel scherper. Die zijn nu afgevlakt. Zelfs de normen en leefstijlen in Oost en West beginnen steeds meer op elkaar te lijken. Het wordt steeds moeilijker Oost-Duitsers van landgenoten uit het westen te onderscheiden.

Aan de basis van die toenadering ligt de steeds grotere economische gelijkheid, al is die nog verre van volmaakt. De regering-Merkel voelt er dan ook weinig voor om de geldstromen die nog altijd van het westen naar het oosten vloeien, voortijdig te onderbreken, hoewel regeringen van westelijke deelstaten daar wel op aandringen.

Berlijn is morgen het middelpunt. De Muur wordt symbolisch ten val gebracht met behulp van duizenden witte ballonnen. Vijf jaar geleden symboliseerde het omgooien van 2,5 meter hoge dominostenen de val. De eerste steen werd toen omver geduwd door Lech Walesa, de Pool die ooit met zijn vakbond Solidarinosc de aanstoot gaf tot de revoluties in het voormalige Oostblok.

Burgemeester van Berlijn Klaus Wowereit mag d ebalonnen oplaten. Onder de aanwezigen bevinden zich dit keer geen prominente internationale gasten. Alleen de gebruikelijke 'verdachten' uit Duitsland zelf, onder wie bondskanselier Angela Merkel en Hans-Dietrich Genscher, 25 jaar geleden minister van buitenlandse zaken. Zelfs Helmut Kohl, de 'kanselier van de eenheid', staat niet op de gastenlijst. Dat heeft ongetwijfeld met zijn ziekte te maken. Of met zijn neerbuigende uitlatingen over onder anderen Merkel die onlangs door zijn biograaf naar buiten zijn gebracht. Het tekent ook de sfeer rond het kwarteeuwfeest. De herdenking is aanzienlijk minder intens en controversieel dan die van vijf jaar geleden.

Vandaag 3, Opinie 27 en de Verdieping

Meer over de val van de Muur

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden