Wolfsburg duwt Volkswagen voorzichtig richting elektrisch

Volkswagen auto's in een toren van de Volkswagen fabriek in Wolfsburg Beeld AP

In aanloop naar de Duitse verkiezingen van 24 september reist Erik van Zwam langs de vroegere grens van West- en Oost-Duitsland, op zoek naar kracht en zwakte van de Duitse economie. Deel 3: De e-mobiliteit in Wolfsburg, de stad van Volkswagen.

Had Wolfsburg twintig kilometer oostelijker gelegen, dan had het grootste autoconcern van de wereld geen Volkswagen geheten. VW bestond dan waarschijnlijk niet of maakte gammele Oost-Duitse Trabantjes. Wolfsburg ligt op de voormalige grens tussen de Bondsrepubliek en de DDR. Adolf Hitler plande in 1936 de autofabriek Kraft durch Freude-Wagen op de plek die nu Wolfsburg heet en die door de Amerikanen zo is genoemd vanwege een kasteel in de buurt.

Wolfsburg is hét autocentrum van de wereld. Wolfsburg is Volkswagen. De stad wordt doormidden gesneden door het Mittelandkanaal. Aan de ene kant staan kilometers lang kantoren en fabrieken van VW in rood baksteen, opgetrokken in de jaren dertig. Aan de andere kant ligt de stad gehouwen uit beton: winkels, woningen, gemeentelijke diensten, restaurants, sportaccommodaties en bioscopen. Vier hoge rode schoorstenen torenen boven Wolfsburg uit met een metershoog logo in blauw en wit: VW.

De tekst loopt verder onder de afbeelding

De Volkswagen fabriek in Wolfsburg Beeld RV

Aan deze kant van het kanaal zetelt de concerndirectie waar ook de andere merken van Volkswagen onder vallen, waaronder Audi, Seat, Skoda, Porsche, Lamborghini, Bentley, MAN en Scania. Met al deze merken is VW het grootste autobedrijf ter wereld met het grootste aantal verkochte auto's. Zelfs het schandaal met de sjoemeldiesels uit 2015 bracht hierin geen verandering.

Wolfsburg en VW zijn één. Ze hebben elkaar nodig. Via de Gewerbesteuer, een gemeentebelasting voor lokale bedrijven, krijgt Wolfsburg een percentage van de winst van het autoconcern. Van de 125.000 inwoners werken er 30.000 voor VW. Nog eens 30.000 komen uit de directe omgeving. En veel bewoners werken voor lokale toeleveranciers van Volkswagen. Wolfsburg zorgt voor de noodzakelijk infrastructuur, huizen, winkels en diensten voor Volkswagen en zijn werknemers.

Dieselschandaal

Het dieselschandaal heeft impact gehad op de stad en VW. Wolfsburg ontving vorig jaar aanmerkelijk minder winstuitkering van VW. Het autoconcern betaalde vele miljarden aan boetes en schadevergoedingen en het einde is nog niet in zicht. "We moeten deze affaire netjes oplossen en tegelijkertijd naar de toekomst kijken", zegt Andreas Lassota, hoofd product en marketing e-mobiliteit van alle VW-automerken. Lassota is de man die de kar moet trekken als het gaat om de elektrische en hybride auto's van VW, de ID-familie zoals dat in het concern wordt genoemd.

Het dieselschandaal bracht aan het licht dat de 'schone motoren' van VW met de veel gepromote BlueMotion techniek uiterst vervuilend waren. In het laboratorium reed de auto op de rolband schoon. Buiten schakelde een apparaatje de schone techniek uit en stootte een VW-diesel 1000 tot 4000 keer boven de NOx-norm uit. Stikstofoxiden zijn een bron van smog en milieuverzuring.

Broeikasgassen

Het is te merken in de Duitse statistieken. De uitstoot van broeikasgassen moet ten opzichte van het ijkpunt 1990 dalen. Maar in 2016 steeg de uitstoot weer ten opzichte van het jaar daarvoor.

De tekst loopt door onder de grafiek

Beeld L&F

Tot nu toe heeft het Volkswagen-concern geen voortrekkersrol gespeeld bij de elektrische auto. De verbrandingsmotor en vooral de diesel hebben nog toekomst de komende twintig jaar, voorspelde VW-CEO Matthias Müller een paar maanden geleden. Dat wil niet zeggen dat het autobedrijf zich niet voorbereidt op een toekomst waarin e-mobiliteit dominant wordt. "Voorlopig zullen diverse motoren naast elkaar bestaan", zegt Lassota.

VW wil niet de eerste zijn met het uitrollen van elektrisch rijden, want dat brengt ook financiële risico's met zich mee. Lassota wijst erop dat Volkswagen al lang op kleine schaal bezig is met elektromotoren zoals in de e-Golf en de e-Up. Met alleen elektrische auto's produceren ben je er nog lang niet, maakt hij duidelijk. Er moet veel meer gebeuren om e-mobiliteit te realiseren. Zo komt Wolfsburg in beeld. Daar wordt een plan ontwikkeld: in 2025 moet vijftig procent van alle auto's in de stad elektrisch of hybride zijn. Een ambitieuze strategie, want nu rijden er vrijwel alleen diesels en benzinewagens.

De tekst loopt verder onder de afbeelding

De Volkswagen fabriek in Wolfsburg Beeld Harmen Van Dijk

Ralf Sygusch is hoofd stadsontwikkeling en -planning. Van de 144.000 auto's die in Wolfsburg geregistreerd staan, moeten er over ruim zeven jaar 77.000 elektrisch of hybride zijn. Hij grijnst: "Heel veel van die auto's zijn bedrijfswagens van VW of leaseauto's van werknemers." Dus bij VW valt veel te halen in de gewenste omslag naar elektrisch rijden.

Lassota kent het plan. "Vanaf 2020 rolt de nieuwe generatie elektrische auto's uit onze fabrieken en gaan we full swing e-auto's produceren." VW werkt mee aan het plan van Wolfsburg. Ook de grote vakbond IG Metall zet de schouders eronder. De voorman Erb Hartwig is ook raadslid in Wolfsburg: "De autostad is de etalage van Europa, dat moeten we uitbouwen."

Met de productie van elektrische auto's beginnen de problemen pas echt en die wil Sygusch nu aanpakken. Al die auto's moeten opgeladen worden. Sygusch schat dat er 7500 laadpalen nodig zijn, waarvan zo'n 6500 aan huis. "In heel Duitsland staan nu niet eens zoveel laadpalen." Er zijn laadpalen nodig bij parkeerplaatsen, bedrijfsterreinen als VW en bij supermarkten. Hij praat met energiebedrijven, want als al die auto's 's avonds na zes uur aan de laadpaal hangen, kan er wel eens een piekbelasting ontstaan en het is de vraag of het elektriciteitsnet dit trekt. "Wat voor capaciteit hebben we dan nodig in deze stad?"

En wie gaat dat betalen? Niet de gemeente Wolfsburg. "We worden niet het tankstation van de stad", zegt Sygush resoluut. "Dit moet een marktpartij oppakken, net als met benzine en diesel."

Ook Lassota van VW ziet beren op de weg. De e-auto is in aanschaf veel duurder dan een diesel of benzineauto. "Stroom maakt de elektrische auto op langere termijn goedkoper, maar bij de aankoop is dat niet te merken. En dat schrikt klanten af", zegt hij. "Het is werken aan het bewustzijn van de klant."

Laadstations

De infrastructuur voor e-mobiliteit ontbreekt volledig. Lassota wijst naar de politiek en de overheid, niet alleen in Wolfsburg, maar in het hele land. "Er moet een recht op e-laden komen. Regels om het aanleggen van laadstations en -punten te kunnen afdwingen bij bestaande gebouwen, bij nieuwbouw en op bedrijfsterreinen."

Op dit moment wordt de aanschaf van een nieuwe elektrische auto's in Duitsland gesubsidieerd met zo'n 4000 euro. Lassota zou liever zien dat dat geld wordt gebruikt om autobezitters elke maand 100 euro subsidie te geven, dan is het ook voordelig om een tweedehands elektrische auto te kopen.

Lassota heeft nog een belangrijk punt: "Wordt er dan op grijze of groene stroom gereden?" Grijze stroom kost nog steeds geld en brengt CO2-uitstoot met zich mee omdat die is opgewekt met olie of aardgas. "Groene stroom is de echte oplossing. Als mensen eigen zonnepanelen op hun dak hebben en thuis hun elektrische auto opladen, dan is een e-auto heel goedkoop én milieuvriendelijk."

De tekst loopt verder onder de afbeelding

Volkswagen en Wolfsburg zijn met elkaar verbonden. Beeld AP

Wolfsburg ziet een kans. "We zijn een proefproject geworden voor Duitsland. Als het ons niet lukt als relatief kleine stad, waar dan nog wel in Duitsland? Das schaffen wir", zegt Sygusch met overtuiging. Hartwig Erb van vakbond IG Metall denkt dat ook. "Maar", voegt hij er aan toe, "er ontstaan problemen als je zoiets wil realiseren in Hamburg, Berlijn, München of Amsterdam." Grote oude steden zijn veel complexer.

VW kijkt met belangstelling naar het experiment in zijn stad. Het autoconcern kan er veel van leren, maar e-mobiliteit is voor Lassota een veel omvangrijkere vernieuwing. De elektrische auto moet ook een zelfsturend voertuig worden. "Zo'n auto moet meer kunnen dan op schone energie rijden, het moet een beleving zijn met entertainment of een slaapkamer terwijl hij op de automatische piloot rijdt. Een rijdend kantoor waarin je werkt en chat met collega's. Het moet comfortabel zijn. De rol van de auto in de samenleving wordt heel anders en is meer dan een e-auto. Het is ook virtuele mobiliteit."

De tekst loopt verder onder de afbeelding

De Volkswagen Kever Beeld RV

De Käferclub

Wekelijks komen ze bijeen bij de tennisclub van Volkswagen in de bossen bij Wolfsburg: de Käferclub ofwel de liefhebbers van de Volkswagen Kever. Hij wordt niet meer gemaakt, maar hij is hun oogappel.

Björn Schewe was als jongetje al verliefd op de Kever. Hij heeft er diverse. "Een Kever kun je zelf repareren met een hamer, een schroevendraaier en veel zweetdruppels", zegt hij onder het genot van een groot glas bier op de veranda.

Hij denkt dat het niet zo'n vaart gaat lopen met de elektrische auto. "Half Duitsland gaat in de zomer in hetzelfde weekend op vakantie naar Frankrijk, Italië of Nederland. Ze moeten dan allemaal na een paar honderd kilometer op bijna hetzelfde moment de accu opladen. Dat gaat helemaal fout."

De oplossing lag volgens hem in 1899. "Toen bouwde een voorvader van Porsche een elektromobiel, de Lohner-Porsche. Een paar jaar later zijn ze ermee gestopt. Als dat niet was gebeurd en ze hadden die elektrische Porsche verder ontwikkeld, dan hadden we nu misschien echt een elektrische auto gehad en zag de wereld er anders uit."

Lees ook de eerdere afleveringen uit deze serie:
Het Duitse Schwerin is een magneet voor vluchtelingen, maar werk is er niet voor ze
In Wendland begon de Duitse Energiewende al in 1977

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden