Analyse

WOII-rel tussen Israël en Polen torpedeert topontmoeting

Poolse premier Mateusz Morawiecki (links) en Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Beeld AFP

Een ontmoeting tussen Israël en Centraal-Europese landen gaat na ruzie over het oorlogsverleden van Polen niet door.

Polen heeft op het allerlaatste moment een topontmoeting tussen vier Centraal-Europese landen en Israël afgezegd. Dat is slecht nieuws voor premier Netanyahu van Israël, waar juist verkiezingen in aantocht zijn. Netanyahu heeft de leiders van Hongarije, Tsjechië, Slowakije en Polen nodig om zijn harde lijn tegen de Palestijnen te kunnen verdedigen in Brussel.

De spanningen tussen Polen en Israël liepen vorige week op toen Netanyahu tijdens een bezoek aan de Poolse hoofdstad Warschau refereerde aan de rol van de Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat ligt nogal gevoelig in Polen. “De Polen collaboreerden met de nazi’s. Ik ken niemand die voor een dergelijke verklaring is aangeklaagd”, zei de Israëlische premier.

Hij refereerde daarmee aan een omstreden Poolse wet die vorig jaar werd aangenomen door het parlement. Die stelde in eerste instantie mensen strafbaar die Polen beschuldigen van medeplichtigheid aan nazi-misdrijven. Van alle kanten werd er verontwaardigd gereageerd op de wet. En onder druk van de VS werd die uiteindelijk versoepeld. Het woordje strafbaar werd geschrapt. Toen ontdooide ook de relatie tussen Israël en Polen. In juli kwam er zelfs een gezamenlijke verklaring die erop neerkwam dat de twee landen hun meningsverschillen hadden bijgelegd.

Moedermelk

Maar eind vorige week ging het toch weer mis na de opmerkingen van Netanyahu die daar zelf van leek te schrikken. Hij beweerde later dat hij verkeerd geciteerd was. Kort daarna echter zei de Israëlische minister van buitenlandse zaken, Israel Katz, dat ‘veel Polen collaboreerden met de nazi’s en deelnamen aan het vernietigen van de Joden tijdens de Holocaust’. Hij voegde daar nog een citaat van oud-premier Yitzhak Shamir aan toe: “Shamir zegt dat iedere Pool antisemitisme met de moedermelk heeft opgezogen”.

De Poolse premier Mateusz Morawiecki noemde de opmerkingen ‘racistisch en onacceptabel’ en zegde onmiddellijk de topontmoeting tussen Netanyahu en de leiders van Slowakije, Tsjechië en Hongarije af. Het was de eerste keer dat de groep van Centraal-Europese landen, de Visegradgroep, buiten Europa zou vergaderen. De ontmoeting was vooral bedoeld om de banden tussen Israël en Europa aan te halen.

Het is opmerkelijk dat Netanyahu daarvoor uitgerekend Centraal-Europese leiders uitkiest. De meesten hebben in meer of mindere mate een nationalistische kijk op het verleden en schuwen antisemitisme niet. De Hongaarse premier Viktor Orbán is daar misschien wel het beste voorbeeld van. Hij prijst regelmatig Miklos Horthy, de Hongaarse leider die tijdens de Tweede Wereldoorlog antisemitische wetten introduceerde en collaboreerde met de nazi’s. Ook gebruikt Orbán antisemitische beeldspraak in zijn campagne tegen de Hongaars-Amerikaanse George Soros. De filantroop is inmiddels staatsvijand nummer één in Hongarije.

Verdeeldheid

Het geflirt met Horthy zit de relatie tussen Netanyahu en Orbán niet in de weg. Ook de Oekraïense president Petro Porosjenko werd onlangs met veel egards ontvangen in Israël. Opmerkelijk omdat het Oekraïense parlement net voor het bezoek de verjaardag van nazi-collaborateur Stepan Bandera had aangewezen als nationale feestdag. Netanyahu zei zich niet bewust te zijn geweest van die feestdag.

Netanyahu lijkt dit soort nationalistische sentimenten voor kennisgeving aan te nemen. Hij heeft een heel ander doel voor ogen met de onderonsjes: verdeeldheid creëren binnen Europa, en specifiek de Europese Unie. De Israëlische premier probeert de Oost- en Centraal-Europese leiders te winnen voor zijn harde lijn richting de Palestijnen. Een standpunt dat door andere Europese lidstaten regelmatig bekritiseerd wordt.

De oplopende spanningen met de Polen dwarsbomen nu de strategie van Netanyahu, die zich in de aanloop naar de verkiezingen van 9 april juist wil presenteren als sterke leider.

Lees ook: 

Nieuw patriottisme slaat aan in Polen

De Poolse regering scoort met het aanwakkeren van slachtofferschap. Er komt nu een ‘Polocaust’-museum.

President Polen tekent omstreden Holocaust-wet

De Poolse president Andrzej Duda heeft een omstreden Holocaust-wet ondertekend, ondanks alle internationale kritiek. Het wordt voortaan illegaal om Polen te beschuldigen van medeplichtigheid aan nazi-misdrijven die zijn begaan onder de bezetting.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden