Woeste waakhond bijt in beeld

De moderne techniek rukt op, ook in de kunsten. In hoeverre stimuleert deze ontwikkeling de creativiteit? En hoe vernieuwend is het resultaat? In de serie ENTER geven kunstenaars antwoord. Vandaag aflevering 5: de Amerikaanse interactieve beeldkunstenaar Paul Garrin. Voor meer informatie over Deaf, Theater Lantaren/Venster: 010-4362722.

Het werk van Garrin (36) is één van de vijf installaties die opgesteld staan in het pas geopende gebouw van V2, organisatie voor kunst en technologie, aan de Rotterdamse Eendrachtsstraat. De expositie maakt onderdeel uit van het Dutch Electronic Art Festival (DEAF), dat tot en met zondag 13 november in de Maasstad plaatsvindt.

Het V2-gebouw is een deel van de voormalige drukkerij van de Nederlands DagbladUnie. In de twee verschillende vleugels van het pand hebben het Scapino Ballet en het Fotografie Instituut onlangs hun intrek genomen. De installatie van Garrin staat beneden opgesteld in een kleine afgesloten kelderruimte.

Wie de ruimte betreedt, ziet dat over de hele achterwand een videofilm wordt geprojekteerd. Die blijkt een collage van drie beeldlagen. Op de voorgrond heffen vijf mensen op een keurig feest het glas. Daarachter is een pianist achter een grote vleugel geprojekteerd. Door het raam zien we wat zich buiten afspeelt. In snel tempo trekken beelden voorbij van agenten die inslaan op demonstranten.

Een deel van deze beelden - Zuidkoreaanse agenten die stakers uiteendrijven en Israelische ordetroepen die op demonstrerende Palestijnen jagen - ontleende Garrin gewoon aan het journaal. De rest nam hij zelf op in zijn woonplaats New York bij rellen in 1988, die gericht waren tegen de activiteiten van een onroerend goed-speculanten. Nog net is te zien hoe één van de politiemannen uithaalt naar die lastige filmer.

Het partijtje is niet toegankelijk. Op de helft van de ruimte staat een bouwhek met bovenop prikkeldraad. En meteen daarachter een groot tv-scherm waarop een waakhond ligt te kluiven. De herder ligt aan een bijzondere ketting. Een camera registreert alle bewegingen van het publiek en vertaalt die via een computer in reacties van het beest.

Daartoe is de ruimte voor het hek in de computer verdeeld in vier velden. Blijven bezoekers in het achterste veld, en dus ver bij het hek vandaan, dan gaat de herdershond rustig verder met zijn bot. Hij slaat aan als toeschouwers door lopen, de andere velden in. Wie zich bij het hek waagt, krijgt zijn tanden te zien. Een geluidsband versterkt de optische illusie.

Volgens de politiek zeer geëngageerde Paul Garrin tekent deze video de samenleving aan het eind van de jaren. “De installatie 'Yuppie ghetto with watchdog' gaat vooral over veiligheid. Ik wil laten zien hoe de rijken zich moeten verschuilen voor de woede van de massa's. In de Verenigde Staten is de beveiligingsbrache één van snelst groeiende industrieën. Er zijn nu al meer beveiligingsbeambten dan er politie-agenten zijn.”

Via zijn 'politieke kunst' wil Garrin het publiek aan het denken zetten. “Ik wil geen aparte publieke ruimte waar de beelden vertoond worden en een privé-ruimte waar toeschouwers rustig kunnen kijken. Door hun gedrag en de reacties van de hond wil ik hun gemakzuchtig kijken verstoren. Ze krijgen een spiegel voorgehouden. Zijn ze niet zelf als de mensen op de borrel?”

Niet het kunstwerk zelf is belangrijk, stelt de Amerikaan, alleen de confrontatie die het aangaat met het publiek. Tot één theorie of doel wil hij zijn politieke strijd niet beperken. “Laten we eerst het grootste dillema van onze tijd maar eens oplossen. We hebben de prachtigste media, maar de mensen kunnen nog steeds niet met elkaar communiceren.”

Jaren geleden gaf hij het schilderen en beeldhouwen op. “Ik wilde niet langer objecten maken, die mensen met veel geld aanschaffen.” Hij wijdde zich aan de video-kunst, maar ook dat bevredigde niet. “Video is anti-sociaal, het probeert mensen uit deze wereld te halen.”In de interactieve kunst wordt de kijker wel met zijn neus op het hier en nu gedrukt, omdat hij zelf mee bepaalt hoe het kunstwerk er uit ziet.

In de galeries met hun smetteloze witten ruimten functioneren zijn installaties niet. “Eén keer ben ik toch op een uitnodiging ingegaan. Ik haalde meteen vijf zwervers van straat, gaf ze bier en gaf ze de vrije hand om graffiti op de wanden te spuiten. Vervolgens liet ik vuilniszakken op de vloer uitstorten. Tegen de tijd van de opening stonk het geweldig, met al die rottende stukken pizza. Het was een prachtig gezicht om al die mensen tussen al die troep te zien staan terwijl ze witte wijn dronken.” De betonnen kelder in het V2-gebouw staat de Amerikaan meer aan: delen van het plafond ontbreken, het ijzervlechtwerk steekt naar hier en daar naar buiten. Toch moet er van hem ook hier wel wat vuilnis gestort worden.

'Yuppie ghetto with watchdog' dateert uit 1990 en het is de installatie aan te zien hoe snel de ontwikkelingen in de electronische kunst zijn gegaan. Voor de hedendaagse kijker verspringt het beeld van de hond wat schokkerig en in de reacties van het beest lijkt niet veel variatie te zitten. Garrin erkent het volmondig. In 'White Devil' uit 1993 was de techniek al veel verder. Deze installatie ontstond als reactie op de rassenrellen in Los Angeles van het jaar tevoren.

Ook in dit werk staat een hond centraal, dit keer een pitbull. De kijker komt via een trapje op een platform terecht. Beneden hem rent het beest als een dolle over een serie monitoren heen en weer en probeert je naar de strot te vliegen. Achter de monitoren staat een smeedijzeren hek met daarachter andermaal een videowand. Door de spijlen heen is te zien hoe een groot landhuis en de auto er voor helemaal uitbranden.

Stond 'Yuppie ghetto with watchdog' voor de samenleving van eind jaren '80, volgens Garrin geeft 'White Devil' een tijdsbeeld van de jaren '90. De hekken die nog zekerheid leken te bieden, zijn nu geslecht: in Los Angeles begon de maatschappij definitief in te storten. In Deaf is deze installatie niet te zien. 'White Devil' staat momenteel op de Biennale van Sao Paulo.

Voor zijn volgende werk dat eind '95 klaar moet zijn, zal Paul Garrin gebruik maken van internet, het wereldwijde computernetwerk. Veel wil hij er niet over kwijt. Hij zal zeker ook met beelden werken. “Ik heb grote plannen. Maar de techniek die ik wil gebruiken is pas volgend jaar zo ver.” Misschien weer met een hond?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden