Wodka, spek en sardienen

Der Spiegel doopte hem 'de boekhouder van Auschwitz' en dat maakt hem eigenlijk groter dan hij was. Alsof Auschwitz financieel-administratief van hem afhankelijk was. In werkelijkheid deden in het werk- en vernietigingskamp in totaal 6500 SS'ers dienst; van hen werden er in Duitsland 49 veroordeeld.

49.

De laatste keer dat een SS'er in Duitsland voor de rechter stond, is 24 jaar geleden. Nee, niet Demjanjuk. Die was geen lid van de SS. Maar zijn proces in München, in 2011, heeft wel alles met het volgende te maken.

In het schilderachtige stadje Lüneburg, iets ten zuidoosten van Hamburg, loopt momenteel het proces tegen Oskar Gröning, 93. Hij is aangeklaagd voor medeplichtigheid aan moord in ruim 300.000 gevallen. Bankemployee Gröning was lid geworden van de Waffen-SS omdat hij graag bij die elite-eenheid wilde horen, zoals vele jonge Duitsers toen. Günter Grass was ook een van hen, maar hij was nog een tiener toen.

Er is een foto van Gröning in uniform. Zacht gezicht, brilletje. In 1942 werd hij naar een plaats in Polen gestuurd die de Duitsers Auschwitz noemden. Hij had, zegt hij, geen idee wat hem te wachten stond, maar verbaasde zich over de flinke hoeveelheden wodka, spek en sardienen die de SS'ers kregen toegeschoven.

Gröning bleef er tot het najaar van 1944. Zijn taak: het geld, de guldens, de zloty's, de franken van de binnengebrachte Joden te verzamelen, te tellen en naar Berlijn te sturen. In de zomer van 1944 werd hem opgedragen dienst te doen aan het perron, naar eigen zeggen om de daar verzamelde bagage te bewaken. Het waren de spitsuren van Auschwitz.

In zo grote hoeveelheden werden Hongaarse Joden het kamp binnengebracht dat de gaskamers en personeel het aanbod nauwelijks konden verwerken. Ik weet hoe koud en cynisch dat hier geformuleerd staat. Zelden laaiden de vlammen van het hellevuur hoger op.

425.000 in 57 dagen. Van hen minstens 300.000 vergast. Dagen van vijfduizend per dag. Men noemde het de Ungarn-Aktion.

En uit die mensenzee van de vernietiging riep Gröning bij zijn voorgelezen beginverklaring voor de rechtbank er één in herinnering.

Eén. Een baby.

In de verwarring achtergelaten op dat perron, de Rampe. Het kind huilde. Een SS'er pakte het op bij de beentjes en slingerde het tegen de flank van een vrachtauto. Net zolang tot het zweeg. "Toen", las Gröning voor, "stortte mijn wereld in". Hij voelde zich moreel schuldig, zei hij, al had hij nooit naar iemand een vinger uitgestoken. Hij stond daar, zei hij, nederig en berouwvol, voor zijn slachtoffers.

Want die waren er ook, daar in die evenementenzaal in Lüneburg, die nu als rechtszaal was ingericht om alle belangstellenden te bergen. Het proces wordt gevoerd met 58 mede-aanklagers, overlevenden van Auschwitz. Uit de VS, uit Canada, uit Israël, uit Hongarije. Een aantal van hen legde verklaringen af. Dat staat er zo formeel. Verklaringen. Verslagen van levenslange pijn zijn het, generaties overstijgend.

Demjanjuk. Zonder zijn veroordeling in 2011 nu geen proces. De Duitse justitie bleek toch te kunnen vervolgen. Morgen meer. Uit Lüneburg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden