WNF gaat de boer op

Niet meer zonder, maar mét boeren zorgen voor mooie natuur. Het Wereld Natuur Fonds gaat de boeren daarbij op weg helpen. WNF-directeur Johan van de Gronden verklaart zijn ommezwaai.

Hij noemt het zijn persoonlijke 'Werdegang'. Directeur Johan van de Gronden van het Wereld Natuur Fonds wil voortaan niet meer zonder boeren natuur ontwikkelen. Om voedselproductie kun je niet heen, maar je kunt er wel voor zorgen dat het, anders dan nu, in harmonie met de natuur gebeurt. Het WNF gaat de boeren daarbij helpen. Het is verstandiger mét boeren te zorgen voor een fraai landschap en interessante natuur, ziet Van de Gronden nu in. Natuur en landschap bestaan niet alleen uit regenwouden ver weg met populaire beesten als de orang-oetan, het is ook de veldleeuwerik of de grutto in een aangenaam cultuurlandschap hier vlakbij.

"Dat is een breuk met het verleden", erkent de WNF-directeur. "De relatie tussen natuur en landbouw is altijd ingewikkeld geweest. Lang heerste er consensus over het gescheiden optrekken van die twee. Boeren zorgen voor ons eten, organisaties zoals het WNF zorgen voor de natuur. Dat is jaren met een zeker gevoel van triomf gebeurd. Elk jaar weer kwam er natuur bij. Hoera!"

Die consensus leeft nog steeds, zegt Van de Gronden. "Bij nader inzien is dat onzin. Door die strikte scheiding aan te leggen tussen natuur en landbouw zien we dat, zonder dat we ons er druk om maakten, de bodem wordt uitgeput, de natuur verdroogt door een lagere grondwaterstand ten gunste van de landbouwproductie en de mineralenkringloop uit het lood is gaan hangen. De stikstoftoevoer is in meer dan de helft van de natuurgebieden voorbij een kritische grens gekomen. Natuurkwaliteit hangt samen met de manier waarop wij voedsel produceren. Waar in natuurgebieden de situatie zich jaar in jaar uit verbetert, denk aan bloemen en grassen, zie je in agrarisch gebied de natuur alleen maar afnemen. Denk aan broedende weidevogels, dagvlinders, vaatplanten, dat worden er steeds minder. In mijn jeugd was de veldleeuwerik een normaal verschijnsel, nu is het een zeer zeldzame vogel."

undefined

Weidevogels

De Werdegang van de WNF-directeur kreeg door enkele persoonlijke ontmoetingen momentum. Van de Gronden: "Iemand als hoogleraar Theunis Piersma wees me hardhandig op het gebrek aan aandacht voor onze weidevogels. De grutto hoort bij ons, drukte hij me op het hart. Maar ja, dan moet je met boeren aan de slag en voor zover ik wist, kunnen boeren die vogels niets schelen. Agrarisch natuurbeheer is ook zeer ineffectief, blijkt uit cijfers. Fred Wouters van de Vogelbescherming bracht me op andere gedachten. Die wees me erop dat er ook andere boeren zijn, die veel oog hebben voor de habitat van weidevogels. 'Ga daar eens op bezoek, praat met ze', hield Wouters me voor. Dat heb ik gedaan en het heeft mijn ogen wel geopend. Iemand als Ben Koks bijvoorbeeld, van de Werkgroep grauwe kiekendief in Groningen, die werkt nauw samen met boeren om de natuurlijke leefomgeving van die vogels te redden. Zo ben ik op nog veel meer hoopgevende voorbeelden gestuit."

Parallel aan deze nieuwe ervaringen kreeg Van de Gronden meer en meer oog voor de inzichten van de agro-ecologische landbouw. "Dat is boeren met de natuur mee. De boer weet in wat voor habitat hij opereert. Hij heeft kennis van de bodem waarop hij gaat produceren, zijn belangrijkste hulpbron, en van de planten en dieren die daarin en daarbij leven. Daar pas je gewassen op aan en je maakt gebruik van de aanwezige habitat om optimaal te produceren. Uit verschillende studies blijkt dat als je zo produceert, je helemaal niet zo veel minder productie hebt als doorgaans wordt beweerd. Het huidige dominante landbouwsysteem staat los van de omgeving en gaat uit van een uiterst efficiënte productie gericht op maximale opbrengsten. Dat is een systeem dat je voortdurend moet bijsturen met zaken als kunstmest, pesticiden en antibiotica. Het is een kwetsbaar controlemodel, terwijl agro-ecologische landbouw veel robuuster is, omdat het onderdeel uitmaakt van het plaatselijke ecosysteem. Bij het dominante systeem is de natuur de dupe. Bij agro-ecologische landbouw ontstaat er verantwoorde natuur."

Voor Van de Gronden was het pleit toen beslecht. "Als je kunt boeren met een hoge opbrengst en ook de natuur kunt sparen, dan heb je duidelijk iets te pakken. Dan kun je niet meer met je rug naar de boeren gaan staan. Die moet je erbij betrekken. Dat heeft ook uitstraling naar de burger. Het Wereld Natuur Fonds moet dan bereid zijn die draai te maken."

Die draai kwam hem op kritiek te staan van collega-natuurbeschermers. "Dat was te verwachten. Maar die scheiding van boeren en natuur is niet meer vol te houden. Tweederde van ons land is in handen van boeren. Ik kan niet met mijn rug naar tweederde van het landschap gaan staan. Daar heb ik als mens ook last van. Dat voelt ongemakkelijk. En die fietser die door een mooi boerenlandschap met koeien in de wei peddelt en daarvan geniet, vindt dat vast ook. Er is nu een kans om dat landschap samen met boeren robuust te maken door ecologisering van de landbouw. Die kans pakken we door de boeren op weg te helpen."

Samen met FrieslandCampina en de Rabobank is het WNF op drie plekken met zes melkveehouders in Friesland bezig met een proef. Opvallend, want het zijn spelers die decennialang het dominante systeem hebben ondersteund. Moet je daar wel je goede naam aan verbinden? Van de Gronden: "Ook deze partijen gaan inzien dat de intensieve landbouw tegen zijn grenzen aanloopt. Het idee dat Nederland de wereld moet voeden, is een mythe. Hoeveel we nu ook produceren, het stelt op wereldschaal niets voor. We moeten af van het alleen maar denken in grote hoeveelheden zonder in te zien wat dat doet met natuur en landschap. Het moment nadert dat een ander businessmodel nodig is. Dat gaan we in Friesland uitproberen."

FrieslandCampina gaat de inzet van boeren op het gebied van biodiversiteit belonen. Er zijn plannen om het al bestaande bonus-malus- systeem voor duurzame activiteiten uit te breiden met dat criterium. De Rabobank gaat die boeren daarbovenop nog belonen met lagere financieringskosten. "En wij kijken mee en geven onze goede naam eraan. Ik denk dat er veel muziek in zit. We doen het samen met de twee grootste spelers in de Nederlandse landbouw. Het is dus geen marginale verandering. FrieslandCampina is al duurzaam bezig, maar vergat de weidevogels. Wij zagen wel de panda's, maar niet de weidevogels. De grutto, de veldleeuwerik en al die andere weidevogels passen in ons cultuurlandschap. Hoe kan ik nou in de Amazone vertellen hoe het moet, terwijl ik de balk in mijn eigen oog niet zie. Dat gaat niet meer op."

De proef begint het komende groeiseizoen. Dan worden ook de criteria vastgesteld waarop de boeren kunnen worden beloond. "Wellicht dat het tijdens het proces nog moet worden bijgesteld. Na een evaluatie moet er begin 2016 duidelijkheid zijn en kunnen we het model opschalen. Nederland is een dichtbevolkt land met grote druk op het grondgebruik. Als de ecologisering van de landbouw slaagt, hebben we een geweldig verhaal te vertellen. Dat zal het overal goed doen. Ja, daar zit een moreel tintje aan. We zijn er nou eenmaal om de wereld te veranderen."

Een biologische boer in Schipluiden. 'Als je kunt boeren met een hoge opbrengst en ook de natuur kunt sparen, dan heb je iets te pakken', zegt WNF-directeur Johan van de Gronden.

undefined

Bio-beurs

WNF-directeur Johan van de Gronden zal zijn nieuwe visie op natuur en landbouw morgen uitspreken op de Bio-beurs, de jaarlijkse vakbeurs voor de biologische landbouw en voeding. De beurs wordt morgen en overmorgen gehouden in de IJsselhallen in Zwolle. Het thema van de beurs is: Hoe ziet ons voedsel eruit in 2030? Er vinden debatten plaats over de relatie tussen landbouw en natuur, het behoud van de bodemvruchtbaarheid en de nieuwe Europese wetgeving voor biologisch voedsel.

www.bionext.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden