WK-uitslag voorspellen? Negeer je voetbalkennis!

Hoe voorspel je het beste de uitslagen van het wereldkampioenschap voetbal in Brazilië? Kenners laten zien dat er maar één - oersaaie - methode is om een redelijke inschatting te maken.

Het is de grote frustratie van menig voetbalkenner: je weet werkelijk alles over die sport, maar het lukt je nooit om de uitkomst van een wedstrijd goed te voorspellen. Niet voor niets roept Johan Derksen, oud-hoofdredacteur van Voetbal International, dat hij er niets van kan. Hij is niet de enige. "Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat wie veel van voetbal weet niet automatisch de uitslagen beter voorspelt", zegt Gerd Gigerenzer, directeur van het Centrum voor Aangepast Gedrag en Cognitie van het Max Planck Instituut in Berlijn. Het is zelfs zo dat het echt niets uitmaakt of je kenner bent of leek op voetbalgebied. Goed om te weten, nu Nederland massaal WK-pools aan het maken is op het werk, met vrienden en bij sportverenigingen.

Dat kenners en leken even goed voorspellen, blijkt uit meerdere wetenschappelijke onderzoeken. Een goed voorbeeld is een experiment dat de Zweedse wetenschapper Patric Andersson van de Stockholm School of Economics deed. Hij liet experts en niet-kenners uitslagen invullen voor het WK van 2002 in Zuid-Korea en Japan. "Beide groepen scoorden ongeveer hetzelfde." Er werden ook nog formulieren lukraak ingevuld. Dat leverde wel een slechter resultaat op, zegt Andersson, die ook een boek schreef over wetenschappelijk onderzoek naar voetbal.

Veel kennis over voetbal kan je zelfs in de weg zitten. Experts hebben een sterke neiging het belang van al die feitjes te overschatten, weet sociaal psycholoog Maarten Bos. Als wetenschapper van de Radboud Universiteit deed hij met collega's onderzoek naar het voorspellen van voetbaluitslagen. "Ze denken bijvoorbeeld zeker te weten dat een bepaalde voetballer, bijvoorbeeld de Nederlandse aanvaller Arjen Robben, niet houdt van voetballen met warm weer. Omdat het WK in Brazilië is en het daar warm wordt, is hun redenatie dat Oranje het niet goed zal doen. Maar waarschijnlijk hebben dit soort bijzaken helemaal niet zo'n groot effect. Een ander voorbeeld is dat kenners heel veel nadruk leggen op een bepaalde speler die in vorm is, terwijl er natuurlijk 22 man op het veld staan."

Is er misschien toch een trucje om zo goed mogelijk een WK-pool in te vullen? Dat is er zeker, volgens de wetenschappers. "Wanneer je een leek bent, kun je het beste de ploeg die je het beste kent als winnaar van een wedstrijd kiezen. Dat is een belangrijke vuistregel voor de beste voorspelling. Meer hoef je niet te weten. Veel kennis levert alleen maar een goed verhaal op", zegt Gigerenzer. Als je wel iets van het team van Brazilie weet, maar niets van Iran, dan is dat waarschijnlijk niet voor niets, wil hij maar zeggen. Gigerenzer schreef het boek 'De Kracht van je intuïtie', waarin ook sportuitslagen aan bod komen.

Experts moeten hun kennis zoveel mogelijk negeren, zeggen Gigerenzer en Andersson. Want die is vermengd met emoties, die hun blik op de werkelijkheid vertroebelt. Anderson: "Ze willen graag dat hun favoriete speler het goed doet."

Helpt kennis dan helemaal niets? Toch wel, stelt Bos. Als je die maar niet actief inzet. Uit zijn onderzoek kwam naar voren dat experts beter voetbaluitslagen voorspellen wanneer ze onbewust beslissen. Tijdens een experiment liet hij kenners de wedstrijdschema's zien. "Vervolgens gingen ze een paar minuten wat anders doen en vulden ze daarna de uitslag in. Op die manier dachten ze niet heel bewust na over de uitslagen en gingen ze niet wikken en wegen. Ze kozen op intuïtie. Dankzij deze methode versloegen de kenners de leken tijdens onze tests", zegt Bos.

Er is nog een veel effectievere methode, volgens de onderzoekers. Vul de uitslagen in op basis van de FIFA wereldranglijst. Daarop staan de best presterende landen. "Uit experimenten blijkt dat deze ranglijst het allerbeste voorspelt wie er gaat winnen", zegt Gigerenzer.

Bos vertelt dat hij met een soortgelijke tactiek onlangs de pool voor het Amerikaanse college basketbal heeft ingevuld - "En van basketbal weet ik nog minder dan van voetbal." Bos werkt sinds kort in de VS als onderzoeker bij Disney Research. "Ik heb uitgezocht welke basketbalteams de afgelopen jaren goed presteerden en daarop heb ik mijn keuzes gebaseerd. Ik won niet, maar eindigde wel bovenin. Ik weet dan niets van basketbal, maar ik weet wel hoe je de beste beslissingen neemt."

Het enige nadeel van deze tactiek is dat het invullen van de WK-pool een saaie, haast administratieve klus wordt. De verrassing van het toernooi, die er eigenlijk altijd wel is, kun je zo niet voorspellen. "Die verrassing is de uitzondering die de regel bevestigt. Zoals Trinidad en Tobago, dat op het WK van 2006 gelijkspeelde tegen Zweden", zegt Andersson. "Alles op een lijst baseren is saai. Mijn tip is om daarom een aantal weloverwogen veranderingen te maken." Dat geldt ook voor gokkers volgens de Zweed. De kans is groot dat Brazilië wint. Dat is het gastland en het staat hoog op de wereldranglijst. "Maar wie daar geld op in zet, krijgt er maar weinig van terug - heel veel mensen gokken daar op. Misschien kun je dan beter wat risico nemen."

Rest nog de vraag welke landen volgens de onderzoekers, die weinig van voetbal weten, straks in de WK-finale staan. Alle drie kiezen ze voor Brazilië. Volgens Bos spelen ze tegen de huidige wereldkampioen Spanje. Andersson kiest voor Nederland als opponent. Volgens Gigerenzer neemt het gastland het op tegen Duitsland.

Octopus Paul uit het Sea Life Centre in Oberhausen voorspelde in 2010 feilloos de uitslagen van het WK in Zuid-Afrika. In 2008 deed hij het ook al heel aardig tijdens het EK. De octopus stierf in oktober 2010.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden