Witteman en Beversluis redden wereldpremière

Appeltheater, Den Haag 24-5/10-6; toernee, o.a.: Utrecht 10+11-4, Rotterdam 17/19-4, Enschede 22-4, Maastricht 1-5, Arnhem 6-5, Groningen 13+14-5, Amsterdam 16/20-5.

HANNY ALKEMA

En dan wordt drie weken voor de première - wereldpremière bovendien - een actrice ziek, kan de regisseur door verplichtingen elders niet met de datum schuiven, worden voor hem èn de actrice toch twee vervangsters gezocht en vindt de première alsnog een maand later, afgelopen weekeinde in het theater van De Appel, plaats. Het zijn van die affaires, die de doem van een bij voorbaat mislukte voorstelling meedragen.

De Appel en Agaath Witteman hebben dat noodlot getart. En met succes. Witteman heeft zich er kennelijk niet om bekommerd of de voorstelling wel voldoende haar handtekening zou dragen, maar heeft de ruimte voor een persoonlijke benadering gezocht binnen de eerder door regisseur (èn vertaler) Karst Woudstra uitgezette lijn. Dat is een houding die lof verdient en bovendien ook nog eens tot een prachtig resultaat kan leiden.

'Zo eenvoudig is de liefde' sleept je in een genadeloos tempo mee door de van humor en cynisme doortrokken strijd die huwelijk heet. Het behoort tot Noréns zogenaamde echtparenstukken, die alle naar 'Who's afraid of Virginia Woolf' van Albee zijn gemodelleerd. In dit geval gaat hij nog verder. Ongegeneerd citeert Norén op alle mogelijke wijzen uit zijn voorbeeld: teksten, gedrag tot en met het dansje van de gaste. Het spannende is, dat de sfeer van het stuk er juist door wordt versterkt: 'Zo eenvoudig is de liefde' speelt in een toneelspelersmilieu.

Plaats van handeling is de ruime zitkamer van een landhuis buiten de stad, woning van het bekende acteursechtpaar Alma en Robert. Het is de nacht na een première en zij hebben Hedda en Jonas, een tweederangsactrice en een psycholoog, meegenomen voor een nazit. Het bezoek escaleert, na wat Alma tot stomme verbazing van Hedda slechts inleidende schermutselingen noemt, van een striemende, tussen verzoening en vernedering jojoënde woordenstrijd tot totale vernietiging. Alma en Robert zijn aan elkaar gewaagd. Na twintig jaar huwelijk, onderwijl Hedda en Robert besmettend met hun ontluisteringsdrang, slagen zij erin hun bewogen relatie om zeep te helpen.

Jeukerig gevoel

De voorstelling is mooi sober gehouden, naturel zou je het bijna kunnen noemen. De eerste minuten blijft het toneel in schemerduister gehuld, speelt de handeling zich ongezien af achter een verlicht raampje, waar blijkbaar in de hal druk wordt nagepraat over de première. Pas als die situatie duidelijk is, komen de personages de kamer in. Met dit soort eenvoudige middelen wordt, als vanzelf, de aandacht gezogen naar de woorden, naar wat de personages zeggen, naar hoe ze het zeggen. Het veroorzaakt het jeukerige gevoel een blik in de ziel te kunnen werpen zonder ooit de ultieme waarheid te achterhalen.

Wat zich hier afspeelt is een regelrechte tragedie, maar Norén heeft het vermogen de meest dodelijke uitlatingen in een vorm te verpakken die, ogenschijnlijk onbedoeld, komisch werkt. De speelstijl is navenant, nooit zwaar aangezet, maar doeltreffend. Het meest opvallend is wat dat betreft de vertolking van Carol Linssen als Robert. Vaak wordt het drama heel nadrukkelijk met flink rollende medeklinkers vanuit zijn tenen via zijn buik en strottenhoofd de toneelatmosfeer ingespuugd. Nu echter verlenen piepkleine nuances - een paar trommelende vingers, een zich heel even naar de muziek voegende gestiek - zijn spel een onnadrukkelijke lichtheid, die de tragische ondertonen dansant inkleuren.

Prachtig is Sacha Bulthuis als Alma. Als je er niet speciaal op let, zou het je bijna ontgaan hoe wonderbaarlijk knap zij de techniek - want dat is het - beheerst van de nauwkeurig geplaatste reactie, die het publiek moeiteloos door het doolhof van door elkaar botsende dialogen gidst. De zinnen buitelen uit haar mond alsof zij antwoorden en bon-mots ter plekke verzint, terwijl een donkere oogopslag haar springerige gedrag een wrange bijsmaak geeft.

Dat een steile psycholoog als Jonas zijn zinnen op een zo begeesterd type als Alma heeft gezet, maakt Hugo Maerten met steelse handtastelijkheden zichtbaar. Hij is zo stiekem, dat ik, met veel bewondering voor zijn spel, hem om zijn lijkenpikkerij bij het noodlottige einde haat en deernis voel met de totaal verguisde Hedda. Marijke Beversluis zet haar in een zorgvuldig opgebouwde rol, met een eerst pijnlijk geëxalteerde stemhoogte, neer als een neurotisch wezen, dat zich, stikkend in haar eigen sleur, langzaam maar zeker laat ontnuchteren door de gebeurtenissen.

Ik had Beversluis al een tijd niet meer zien spelen. Afgezien van de prestatie om in relatief korte tijd zo'n moeilijke rol over te nemen, laat ze zich wederom kennen als een heel sensibele actrice.

'Zo eenvoudig is de liefde' is, kortom, een voorstelling die de zinnen en de geest beroert, die zich voor een belangrijk deel op een bank afspeelt, maar door het sprankelend alerte spel de indruk wekt links en rechts heen en weer te schieten door het decor.

Dat is een in kalmrode tinten gehouden interieur van Peter de Kimpe, die een binnentrap suggestief herhaalt in de - ten behoeve van het publiek - weggebroken vierde wand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden