Wittebroden

Paus Benedictus XVI heeft er zijn eerste honderd dagen opzitten en maakt zich op voor zijn eerste vuurproef in het buitenland, tussen honderdduizenden jongeren in Keulen, de alte Heimat. Zijn voorganger is vier maanden dood, de tranen van toen zijn gedroogd, de rouw wordt herinnering.

De kerk en haar boodschap dreigen te bezwijken onder de tijdgeest die zij telkens openlijk onder kritiek stellen, schrijft emeritus hoogleraar theologie Hermann Hüring uit Nijmegen in het driemaandelijkse Tijdschrift voor Theologie (jrg. 45, nr. III).

In Rome worden de raderen geolied om Johannes Paulus II snel aan een heiligverklaring te helpen, maar Hüring denkt na over diens minpunten en waarschuwt zijn oude collega en landgenoot Ratzinger.

Perfecte regie, publiciteitstraining, een acteur die kickte op de openbaarheid en de massa onder JP2 is de rk kerk verslaafd geraakt aan de media. Deze kennen hun eigen wetten en dynamiek, schrijft Hüring; zij hebben geen religieus motief, zijn niet geïnteresseerd in de Waarheid, wel in het exotische, het mysterieuze, in huilende mensen, in een stervende held wiens laatste woord en laatste verstomming zij graag live in beeld brengen.

De paus als mysticus, de paus bij rode Ferraris, met de groten der aarde, ,,het bleef allemaal een zeer wereldse aangelegenheid. De paus als ,,een projectiescherm van tallozen die op zoek zijn naar een sterke vader, naar vrome herinneringen en een stabiel wereldbeeld.

Hüring noemt die honderd reizen Gesamtkunstwerke, alles design, de altaren, de gewaden, de mijters, de ene centrale troon. In Assisi, samen met alle wereldgodsdiensten, was duidelijk wie de waardigste, wie de hoogste was. Bij het begin van het jaar 2000 was de paus gehuld in een oogverblindende mantel van paars en goud die de koningin van het zomercarnaval niet had misstaan.

De nieuwe paus is niet zon acteur. Toch moet ook hij worden ingepast in deze problematische traditie, vreest Hüring. In Keulen is een pausheuvel aangelegd waarvandaan later deze maand de paus, zoals Christus ooit zijn Bergrede hield, de jongeren zal toespreken.

Die inpassing zag Hüring trouwens al gebeuren bij de installatie van de nieuwe paus: ,,Benedictus op zijn troon als een icoon van de god-koning, onbeweeglijk, de handen symmetrisch op de knieën als een keizerlijk standbeeld, als farao Ramses II om vervolgens weer in het pausmobiel door de massa te worden bejubeld.

Hüring wil zijn landgenoot, de nieuwe paus, behoeden voor wat hij een onkerkelijke pausverering noemt waaraan JP2 geen weerstand heeft kunnen bieden. Deze heeft in zijn lange ambtsperiode geloofd dat hij de belichaming was van de kerk als zodanig, dat zijn pausschap zelf een sacrament was wat het zelfs in de vroomste interpretatie nooit is geweest. Benedictus zal zijn relatie tot de openbaarheid en de media opnieuw moeten overdenken.(...) De nieuwe paus heeft de faam een intellectueel te zijn, voegt de oud-hoogleraar er nog aan toe, dus zal hij wel weten van het gevaar in filosofie en christelijke traditie dat zij zichzelf met hun eigen glans verleiden.

Het Katholiek Nieuwsblad laat de vertrekkende Vaticaanse perschef dr. J. Navarro Valls, lid van het Opus Dei, aan het woord. Hij beklemtoont de hechte band tussen JP2 en diens opvolger: Ze hebben voortdurend met elkaar van gedachte gewisseld. Als u eens wist hoe prachtig het was die twee met elkaar in gesprek te zien: de filosoof-paus, de kardinaal-theoloog; en tussen die twee een ononderbroken stroom.

Het Duitse Publik-Forum ziet in het opstappen van Navarro-Valls het einde van de vriendjespolitiek jegens Opus Dei en de nieuwe bewegingen. Thomas Seiterich gelooft dat de nieuwe paus meer op heeft met de oude orden als jezuïeten en dominicanen. De theologische leegte bij Opus Dei werkte Ratzinger allang op de zenuwen. De theoloog uit Beieren denkt in zaken van kerk, macht en politiek veel fijngevoeliger dan Macher Wojtyla.

Volgens Seiterich was Wojtyla Opus Dei veel verschuldigd omdat dit geheime Old-Boys-Network hem in 1980 in staat stelde de Poolse vakbond Solidarnosc van geld te voorzien en zo de val van het communisme in te luiden.

In westerse media lijkt het wittebroodskrediet voor Benedictus nog niet op; omgekeerd is de paus onverminderd veel pessimistischer. De westerse wereld is moe van haar eigen cultuur, een wereld waar waar geen tekenen meer zijn van een behoefte aan God, nog minder aan Christus. Tot zekere troost van zijn gehoor voegde hij er dezer dagen aan toe dat het ,,bij de grote protestantse kerken nog erger is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden