Witold Lutoslawski ontpopte zich als de ware meester

DEN HAAG - Het Residentie Orkest en vaste gastdirigent Oliver Knussen bewaarden zaterdagavond het lekkerst voor het laatst: de periode 19831992, muziek van gisteren en eergisteren dus.

Knussen koos werken van Jay Alan Yim (35), Harrison Birtwistle (59), Rob Zuidam (29) en de Pool Witold Lutoslawski (80). De laatste deed met zijn pianoconcert de rest van het programma verbleken.

Lutoslawski componeerde het pianoconcert in 1988 in opdracht van de Salzburger Festspiele voor pianist Krystian Zimerman. Jarenlang had hij met de gedachte gespeeld, maar steeds was hij van mening dat hij nog niet klaar was voor dit instrument. Het uiteindelijk resultaat is van een verbluffende pracht. Het is een concert rijk aan vitaliteit, expressie, tederheid, hartstocht en lyriek. Het was de pianist Paul Crossley die het fascinerende werk voorzag van een trillende emotie, technisch en muzikaal indrukwekkend. Knussen omlijnde het solospel met een correcte, uitgebalanceerde begeleiding.

Jay Alan Yim componeerde 'Karenas' in 1986 voor Knussen en het Tanglewood Music Center Orchestra. De componist liet zich bij dit werk voor dubbel strijkorkest inspireren door de heuvels van Berkshire. Het klinkend resultaat is een langademige compositie waarin Yim een duidelijke voorkeur aan de dag legt voor een brede klankbasis waarover hij een waas van ijle klanken spant. Als Yim met 'Karenas' iets duidelijk maakt dan is het wel dat Charles Ives jaren voor hem met minder meer gezegd heeft.

De 14e eeuwse ridderroman 'Sir Gawain and the Green Knight' vormt het uitgangspunt voor de opera 'Gawain' van Birtwistle. 'Gawain's Journey' is een soort ouverture, een uittreksel met fragmenten uit het werk dat in 1991 in premiere ging. Verpletterende, dreigende muziek waarin de krachten van de natuur een overheersende rol spelen, waarin het wapengekletter, het getrommel en geroffel op overrompelende wijze op de luisteraar afstormen. Birtwistle heeft een mooie taak weggelegd voor de slagwerkers, de explosies slaan in als evenzoveel bommen van zwaar kaliber. Illustratieve muziek, maar zoals bij alle uittreksels uit opera's wordt niet duidelijk gemaakt welk fragment op welke illustratie past.

Rob Zuidam (in de zaal aanwezig) smaakte het genoegen dat zijn 'Trance Formations', het begindeel van een nog te voltooien vierluik voor groot orkest, met veel enthousiasme werd beloond. Evenals zijn collega Birtwistle demonstreert Zuidam een voorkeur voor geweldige klankexplosies, zijn originele invallen weet hij vooral in ritmisch opzicht op spectaculaire wijze uit te werken. Op zich niet zo verwonderlijk dat gevoel voor ritmiek, Zuidam weet zich geinspireerd door de jazz. Tegenover massieve, betonachtige klankblokken (formaties) werkt hij met ragfijne 'draden' als van een spinneweb. Zuidam legt zich daarbij geen beperkingen op. Van Lutoslawski zou hij kunnen leren, dat de ware meester zich juist in de beperking toont.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden