Wit-Rusland vreest de lange arm van Poetin

Olieraffinaderij bij Mozir in het zuiden van Wit-Rusland. Het land profiteert van oudsher van goedkope olie-exporten uit Rusland. Door een belastinghervorming verandert de situatie.Beeld AFP

De Wit-Russische president Loekasjenko is woedend omdat Rusland de olieprijs heeft verhoogd. Hij vreest dat het een drukmiddel is om Wit-Rusland in te lijven.

Het is niet de eerste keer dat het niet botert tussen de Russische president Poetin en zijn Wit-Russische collega Aleksander Loekasjenko. Sinds de annexatie van de Krim in 2014, die Loekasjenko veroordeelde, botsen de twee lang-regeerders geregeld. Maar tijdens het meest recente conflict speelt er op de achtergrond iets anders: de Wit-Russische president vreest dat Poetin zijn land op niet al te lange termijn wil inlijven om zo een nieuwe presidentstermijn veilig te stellen. Russische analisten sluiten de suggestie niet uit.

Het conflict tussen de buurlanden draait niet voor het eerst om de prijs van grondstoffen. Wit-Rusland profiteert van goedkope olie-exporten uit Rusland – een regeling die nog dateert van net na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en die voor Poetin een belangrijke garantie is om Wit-Rusland als bondgenoot binnenboord te houden. Wit-Rusland profiteert van die goedkope exporten omdat het de olie vervolgens voor meer geld doorverkoopt. Het heeft de Wit-Russische economie veel gebracht en dat zorgt er weer voor dat de private sector flink gegroeid is: veel IT-bedrijven hebben zich gevestigd in hoofdstad Minsk.

Varkensvlees

Maar vanwege een recente belastinghervorming, die onder meer betrekking heeft op grondstoffen, betaalt Wit-Rusland sinds 1 januari een stuk meer voor de olie. Volgens de Wit-Russische minister van financiën gaat het om 300 tot 400 miljoen dollar per jaar. Als Rusland die prijsverhoging niet compenseert, zou dit het einde kunnen betekenen van het bondgenootschap, dreigde Loekasjenko eind vorige week.

Achter de schermen wordt al een tijdje onderhandeld tussen Wit-Rusland en Rusland over de eventuele compensatie. Eind december reisde Loekasjenko af naar Moskou, waar hij twee keer Poetin ontmoette. Hij nam tijdens dat bezoek twee zakken aardappelen en een stuk varkensvlees mee: een nieuwjaarscadeau.

Premier Dmitri Medvedev ging naar Wit-Rusland om de gemoederen tot bedaren te brengen. Daar zei hij tegen journalisten dat ‘Rusland klaar is om verder te bouwen aan een Unie’ met Wit-Rusland. Dat zinnetje is blijven hangen. “Niemand zal Loekasjenko vertellen dat Poetin een Unie wil creëren”, zegt de Russische analist Tatjana Stanovaja tegen de Britse krant The Independent. “Hij ziet enkel de top van de ijsberg, maar weet niet hoe ver Poetin wil gaan. Dat laatste baart Loekasjenko zorgen.”

De Unie waar aan gerefereerd wordt, is niet helemaal nieuw. In 1999 zetten toenmalige president van Rusland Boris Jeltsin en Loekasjenko hun handtekeningen onder een document dat sprak over een federatie van twee staten inclusief één munt, dezelfde vlag, gezamenlijke rechtspraak, en vergaande militaire samenwerking. De Unie zou geleid worden door een soort opperste raad, voorgezeten door de presidenten van de twee landen.

Deze afspraken bestaan alleen op papier. Loekasjenko is niet van plan de soevereiniteit van zijn land op te geven, zeker niet na de Russische annexatie van de Krim. “Soevereiniteit is heilig voor ons”, zei de Wit-Russische president. 

Nieuwe functie

Dat Poetin de unie-afspraken nieuw leven wil inblazen, zou volgens analisten enerzijds betrekking hebben op de geopolitieke ligging van Wit-Rusland. Het Kremlin wil voorkomen dat, net als in Georgië en Oekraïne, het Russische gezag wordt afgezworen. Anderzijds zouden de opmerkingen over de unie een manier kunnen zijn om Poetin na 2024, als zijn termijn eindigt, aan de macht te houden. Poetin mag volgens de huidige Russische grondwet niet nog een termijn dienen als staatshoofd, maar als hij voor zichzelf een nieuwe functie creëert is het een ander verhaal.

Tot op heden blijft het bij speculeren, want zoals gebruikelijk laat president Poetin niet het achterste van zijn tong zien. Niemand weet of hij in de coulissen een opvolger aan het klaarstomen is.

Lees ook:

Spionnenspel VS-Rusland schimmiger dan ooit

De Amerikaan Paul Whelan wordt al twee weken in Rusland vastgehouden op verdenking van spionage. Maar een ex-medewerker van de Amerikaanse veiligheidsdienst acht het onwaarschijnlijk dat Whelan een spion is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden