Winst Rohani toont flexibiliteit Iraans systeem

Geestelijk leider Khamenei biedt winnaar waarschijnlijk ruimte om beleid te voeren

TEHERAN - Dat de gematigde Hassan Rohani de grote winnaar kon worden van de Iraanse presidentsverkiezingen, hadden slechts weinig mensen verwacht. Maar hij kreeg het vertrouwen - van de Iraanse bevolking én toch ook van de geestelijk leider Ali Khamenei, de machtigste man van het land. Wat nog moet blijken, is hoeveel ruimte Rohani van de laatste krijgt om Iran echte veranderingen te brengen.

Dat de Iraniërs massaal voor Rohani kozen, is wel te verklaren. Er was ten eerste het schrikbeeld van een winnende Saeed Jalili, de politiek en religieus uiterst conservatieve favoriet van Khamenei, dat veel Iraniërs in de armen van Rohani dreef. Dat Rohani het op moest nemen tegen vijf verdeelde conservatieve tegenstanders terwijl hijzelf de enige kandidaat voor het gematigde en hervormingsgezinde kamp was, hielp ook. Net als de steun van de twee ex-presidenten Khatami en Rafsanjani in de week voor de verkiezingen.

Wat zeker ook bijdroeg aan zijn overwinning is het feit dat Hassan Rohani zichzelf nooit expliciet als hervormingsgezind heeft betiteld én dat hij de enige geestelijke onder de kandidaten was. Daardoor werd hij ook een aantrekkelijke kandidaat voor mensen die misschien niet eens zo hervormingsgezind zijn. Zoals op het platteland - waar de bevolking doorgaans conservatief is, en dus veel vertrouwen heeft in geestelijken. Rohani had zijn naam daarbij ook nog eens mee: rohani betekent geestelijke in het Perzisch.

Of Rohani al zijn verkiezingsbeloftes (zie kader) waar zal kunnen maken, moet nu gaan blijken. De eerste test zal de door hem aangekondigde vrijlating van alle politieke gevangenen zijn, en in het bijzonder die van de oppositieleiders Moesavi en Karroebi (presidentskandidaten bij de omstreden vorige verkiezingen in 2009), die al sinds 2011 onder huisarrest staan.

Hoewel in Iran de zeer conservatieve geestelijk leider Khamenei het laatste woord heeft, moet de macht van de president ook weer niet onderschat worden. Het is waarschijnlijk dat Rohani wel enige ruimte zal krijgen zijn beleid uit te voeren. Helemaal omdat er binnen de kring van Khamenei een discussie gaande is over de verhouding tussen dogmatiek en pragmatiek in het politieke (met name buitenlandse) beleid.

Dat Rohani mee mocht doen aan de verkiezingen, impliceert dat ook Khamenei heeft ingezien dat Iran toe is aan een meer pragmatische lijn. De geestelijk leider weet dat Rohani een goed evenwicht kan vinden tussen het dienen van Iraanse en westerse belangen: dat bewees hij als nucleair toponderhandelaar onder president Khatami - waartoe hij destijds overigens werd aangesteld door Khamenei.

Met de verkiezing van Rohani heeft het Iraanse regime zo ook bewezen dat het over de flexibiliteit beschikt om een ingeslagen weg te verlaten als dat in het belang van het systeem is. Niet voor niets stelde Khamenei al van tevoren dat wie er ook gekozen zou worden, het altijd een keuze vóór de Islamitische Republiek zou zijn. Tegelijkertijd dekte hij zich met deze woorden al bij voorbaat in tegen gezichtsverlies als een gematigde kandidaat zou winnen.

Rohani leek zijn taak als bruggenbouwer direct serieus te nemen. "Deze overwinning is een overwinning van wijsheid, gematigdheid, groei, inzicht en vastberadenheid op extremisme en slechte gezindheid", zei hij gisteren op de staats-tv. Hij beloofde zich in te zetten voor alle Iraniërs, inclusief de conservatieve, 'principiëlen' die hij heeft verslagen: "Met warme gevoelens schud ik de hand van zowel de hervormingsgezinden, de gematigden als de principiëlen".

Wat is Rohani zoal van plan?
Hoewel Hassan Rohani zichzelf niet hervormingsgezind noemt, zijn zijn plannen dat in feite wel. Zo heeft hij aangekondigd de economie te willen herstellen, die in een verschrikkelijke toestand verkeert. Ook wil hij alle politieke gevangenen vrijlaten en werk maken van mensenrechten - en dan met name van die van vrouwen, studenten en etnische minderheden.

Rohani veroordeelt het betuttelende optreden van de overheid en vindt dat burgers meer respect verdienen. Daarnaast pleit hij voor een privatisering van de culturele sector en meer pers- en artistieke vrijheid. "Censuur verstikt de creativiteit", zo liet hij weten.

Ook wil hij de relaties met het Westen herstellen, die momenteel zeer slecht zijn door Irans omstreden nucleaire programma. Rohani vindt wel dat Iran recht heeft op vreedzaam gebruik van kernenergie, maar ook dat de sancties moeten worden opgeheven. "Centrifuges moeten draaien, maar dat moeten de industrieën en de huishoudens van mensen ook."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden