Winst maken is heel gezond

Winst maken in de gezondheidszorg moet kunnen, vindt minister Hoogervorst. Morgen bespreekt de Kamer zijn voorstel om het winstverbod op te heffen. Ruim baan dus voor de Ziekenhuis NV, met Duitsland als lichtend voorbeeld? Daar zijn de commerciële ziekenhuizen een groot succes. En de patiënten zijn ook tevreden.

Jeroen den Blijker en Gerbert van Loenen

Een schokgolf spoelde dit voorjaar door de ziekenhuiswereld. In een interview onthulde Paul Sturkenboom, vooraanstaand interim-manager in de gezondheidszorg, zijn toekomstplannen. Sturkenboom heeft het Ziekenhuis Consortium opgericht, samen met kapitaalkrachtige bedrijven als installatiebedrijf Imtech en aannemer Volker Wessels.

Doel: noodlijdende ziekenhuizen opkopen en commercieel exploiteren. Want als je een ziekenhuis exploiteert als een gewoon bedrijf kan het al snel 25 procent goedkoper, denkt Sturkenboom.

De ambitieuze ondernemer heeft bovendien al een lijstje klaarliggen van noodlijdende ziekenhuizen waar zijn interesse naar uitgaat. Volgend jaar moet het Ziekenhuis Consortium vijf ziekenhuizen exploiteren. Maar in 2007 zullen dat er tien zijn, verwacht Sturkenboom.

Het nieuws kwam hard aan. Want Sturkenboom heeft keus genoeg: een kwart van de Nederlandse ziekenhuizen schrijft de resultaten in het rood. Bovendien is de reservepositie van veel instellingen zorgwekkend. Vooral deze 'zwakke broeders' zien in Sturkenbooms initiatief een vooraankondiging van een vijandig overname. En dat is een ware cultuuromslag voor ziekenhuizen die veelal kunnen bogen op een kleurrijke historie van nonnetjes en diaconessen en gegarandeerde overheidssteun.

Toch is de interimmanager niet de enige die geld in de gezondheidszorg ruikt en de bestaande orde bedreigt. Ook Gerald Meder, topman van het Duitse ziekenhuisketen Röhn-Klinikum AG, heeft al zijn interesse getoond voor Nederland. Het beursgenoteerde bedrijf -31 ziekenhuizen- heeft al vijftien jaar ervaring met het winstgevend exploiteren van ziekenhuizen.

,,Als Nederlandse ziekenhuizen winst mogen maken, komen we hiernaartoe'', sprak Meder op een congres voor Nederlandse ziekenhuisbestuurders. Ook aannemers als Heijmans en projectontwikkelaar AM draaien zich warm voor de nieuwe tijden en ontwikkelen gezondheidsconcepten als 'zorgboulevards' en 'zorgparken', allemaal in de hoop daar geld mee te verdienen.

Want na vijftien jaar praten lijken concurrentie en marktwerking in de zorg werkelijkheid te worden. Minister Hoogervorst (VVD, volksgezondheid) wil de ziekenhuiswereld loskoppelen van het overheidsinfuus en het mes zetten in het woud aan regels en voorschriften voor de sector. Morgen moet de Tweede Kamer een oordeel geven over zijn voorstel om het verbod op winst in de zorg op te heffen. Winst moet meteen uitgekeerd kunnen worden aan de aandeelhouder, vindt de minister. Nieuwe tijden breken aan, de Ziekenhuis NV komt eraan.

In een toelichting op zijn plannen schetst Hoogervorst talloze voordelen. Kortere wachtlijsten bijvoorbeeld. En een betere kwaliteit. ,,Snellere en meer zorgaanbieders, meer privaat kapitaal en dus meer concurrentie. En verder zal het instellingen aanzetten tot een betere bedrijfsvoering, hogere productiviteit en tot klantgericht, efficiënt en innovatief gedrag.''

Dat wordt hoog tijd, vindt Iris van Bennekom, directeur van de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF). ,,De markt zit nu muurvast. En concurrentie is echt gezond.'' Zo zijn volgens Van Bennekom de laatste maanden in Den Haag opvallend veel patiënten aan hun heup geholpen nadat de Sint Maartenskliniek uit Nijmegen begin dit jaar bekendmaakte overal in het land orthopedische operaties te willen gaan uitvoeren. ,,En ziekenhuizen die slecht presteren, doen dat vaak jarenlang ongestraft. Het ziekenhuis in Den Helder, waar ik vandaan kom, kampt bijvoorbeeld al jaren met financiële problemen. En er verandert nooit iets.''

Ook Einte Elsinga, lid van de raad van bestuur van het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda, denkt dat de sector dynamiek kan gebruiken. Elsinga, die jarenlang voor de ING -de grootste financier in de gezondheidzorg- verantwoordelijk was voor gezondheidszorgprojecten, is ervan overtuigd dat het allemaal efficiënter, goedkoper en beter kan. Hij wijst op het onderzoek van TPG-baas Peter Bakker. Die concludeerde dit voorjaar dat ziekenhuizen met een betere inkoop, planning en logistiek samen ruim 3 miljard euro kunnen besparen. Ideeën om de zorg van zijn ziekenhuis te verbeteren zijn er ook al.

,,We willen dichter naar de klant toe kruipen en de relatie versterken met de huisarts, die naar ons patiënten doorverwijst. Dat kan door goed in de regio te kijken waar welke dienst gevraagd wordt en die dienst daar ook aan te bieden. Ja, je zou kunnen denken aan het oprichten van buitenpoli's, voor beperkte, eenvoudige behandelingen. De ingewikkelde medische zorg kan dan op één locatie worden ondergebracht'', zegt Elsinga.

Wel vindt hij dat Hoogervorst de bestaande ziekenhuizen meer vlees op de botten moet gunnen dan nu wettelijk is toegestaan. ,,Als er sprake is van echte concurrentie, nemen de risico's toe. Een goede eigen vermogenspositie is dan echt onontbeerlijk voor een goede bedrijfsvoering. Kijk naar Duitsland, daar heeft de Röhn-Klinikum een eigen vermogen van dertig procent.''

Overigens verwacht Elsinga niet dat de concurrentie direct massaal zal zijn of dat buitenlandse toetreders staan te trappelen om zich op de Nederlandse patiënt te werpen. ,,Nieuwe initiatieven moeten groeien'', denkt hij.

Zo kijkt Duitslands meest succesvolle ziekenhuisbedrijf Röhn-Klinikum de kat voorlopig nog uit de boom. Een delegatie van het beursgenoteerde bedrijf bezocht minister Hoogervorst. ,,We wilden zien of ons concept in Nederland haalbaar is'', zegt topman Gerald Meder.

Röhn-Klinikum stampt in Duitsland nieuwe ziekenhuizen uit de grond die zeer kostenefficiënt zijn. De bouw kost hooguit een paar jaar; in Nederland is dat ondenkbaar door allerlei ingewikkelde procedures. ,,De regels in Nederland zijn zo anders, dat past nog niet echt in onze filosofie'', zegt

Meder dan ook.

Maar wat betekent commerciële zorg voor de patiënt? Is die zorg eigenlijk wel voor iedereen bereikbaar en even goed? ,,Daar draait het natuurlijk wel allemaal om'', zegt directeur Van Bennekom van de patiëntenorganisatie NPCF. ,,We hebben niets tegen winst maken in de gezondheidszorg, maar het moet ook weer niet zo zijn dat alleen de aandeelhouder daar beter van wordt.'' Een deel van de winst moet worden geherinvesteerd in de zorg, vindt Van Bennekom. Zij gaat daarmee een stap verder dan Hoogervorst. Die wil van geen verplichting weten.

Maar de minister heeft, zo concludeert Van Bennekom tevreden, wel voldoende oog voor het gevaar van selectie van patiënten. Commerciële ziekenhuizen zouden in de verleiding kunnen komen om vooral winstgevende zorg (vooral eenvoudige ingrepen als staaroperaties, heupen en knieën) aan te bieden en dure patiënten door te schuiven naar gewone ziekenhuizen. Voor de kosten van prijzige topklinische en acute zorg zal, zo wil Hoogervorst, de overheid blijven opdraaien.

,,Als daar een goed bekostigingssysteem voor komt, is dat natuurlijk prima'', zegt Van Bennekom. De patiëntenorganisatie zegt nuchter dat selectie nu ook al bestaat. ,,De huidige praktijk is dat ziekenhuizen patiënten met gedragsproblemen, of mensen die dure medicijnen nodighebben of complexe zorg, parkeren op een wachtlijst.''

Ook de ervaringen met geprivatiseerde zorg in Duitsland zijn over het algemeen positief. Niet voor niets duikt Duitsland -en niet Amerika- hier steeds vaker op in discussies over commerciële zorg. De afgelopen jaren bezochten Hollandse ziekenhuisbazen regelmatig Duitse privé-ziekenhuizen. De meeste van die commerciële ziekenhuizen staan in kleinere steden, en waren ooit met sluiting bedreigd totdat commerciële bedrijven als Sana, Helios of Rhön opdoken en ze overnamen.

Cijfers die bewijzen dat commercieel opererende ziekenhuizen in Duitsland slechter zijn dan gewone ziekenhuizen, zijn er in ieder geval niet. ,,De discussie wordt in Duitsland nog zeer door ideologie gedreven'', zegt Andreas Meusch, manager van de Techniker Krankenkasse, een groot ziekenfonds in Hamburg. Hij wijst erop dat in Duitsland geen algehele kwaliteitscontrole plaatsvindt. Uitspraken daarover berusten dus op ideologie. Zo wezen kiezers in Hamburg begin dit jaar in een referendum de verkoop van ziekenhuizen aan particuliere ondernemingen af uit angst, aangewakkerd door de vakbond Verdi die campagne voerde met de kreet 'Gezondheid is geen handelswaar'.

Minister van volksgezondheid Ulla Schmidt (SPD) ziet geen verschil tussen commerciële ziekenhuizen en ziekenhuizen zonder winstoogmerk. ,,Ik ken goed geleide openbare en goed geleide particuliere ziekenhuizen. In het algemeen zijn er geen verschillen, want de contracten die de ziekenhuizen sluiten met de zorgverzekeraars zijn gelijk.'' Ze moeten dus aan dezelfde voorwaarden voldoen. ,,Het hangt van de leiding van het ziekenhuis af'', denkt minister Schmidt. ,,Je hebt ontevreden personeel in publieke en in private ziekenhuizen.''

Een goed teken voor de 'privaten' is dat juist de commerciële, door een chirurg opgerichte ziekenhuisketen Helios Kliniken in Fulda, onlangs een kwaliteitsbericht publiceerde, waarin het -uniek in Duitsland- ook de eigen zwakheden meldde. Een slecht teken is, dat in Stuttgart wrevel ontstond omdat een commercieel werkend ziekenhuis opvallend vaak meldde die dag geen plek te hebben voor, onplanbare en dus dure, noodoperaties. Iemand die anoniem wil blijven noemt dit als voorbeeld dat privé-ziekenhuizen weliswaar vaker rendabel zijn, maar dat de contracten wel moeten afdwingen dat zulke ziekenhuizen ook noodzakelijke, maar minder rendabele taken op zich neemt.

En zo staat het Hoogervorst ook voor ogen: ook in Nederland worden verzekeraars verantwoordelijk voor de inkoop van goede zorg voor hun verzekerden. De sleutel voor het welslagen van commerciële zorg is dan ook in hun handen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden